JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
347
347
YURAK XASTALIKLARI BILAN OGʻRIGAN
BEMORLAR TEKSHIRUVI
Maxsudova Gulnoraxon Saidovna
Asaka Abu Ali ibn Sino nomidagi
jamoat salomatligini saqlash texnikumi.
Terapiya kafedrasi oʻqituvchisi
Annotatsiya.
Mazkur mavzuda yurak xastaliklariga chalingan bemorlarning
tekshiruv usullari, tashxis qoʻyish bosqichlari va asosiy klinik metodlar koʻrib
chiqiladi. Yurak faoliyatini baholash uchun anamnez yigʻish, fizik tekshiruv,
instrumental va laborator tekshiruvlar oʻrni tahlil qilinadi. Shuningdek, EKG, UTT,
rentgen, yurakning stress-testlari kabi maxsus diagnostik tadbirlarning afzalliklari va
kamchiliklari bayon etiladi. Yurak xastaliklarining erta aniqlanishi va toʻgʻri tashxis
qoʻyish bemorning hayot sifatini yaxshilashda muhim oʻrin tutishi taʼkidlanadi.
Kalit soʻzlar:
yurak xastaliklari, diagnostika, ekg (elektrokardiografiya), utt
(ultratovush tekshiruvi), stress-testi, anamnez, fizik tekshiruv, laborator tekshiruv,
tashxis, kardiologiya.
Yurak xastaliklari dunyoda oʻlim va nogironlikning asosiy sabablaridan biri
hisoblanadi. Ularning erta tashxisi va toʻgʻri davolash usullarini tanlash bemorning
umrini uzaytirish va hayot sifatini yaxshilashda katta ahamiyatga ega. Shuning uchun
yurak kasalligi bilan shikoyat qilgan bemorlarni tekshirish aniq, tizimli va mukammal
boʻlishi kerak.
Yurakning ishemik kasalligi yurak muskullarining qon bilan yetarli
taʼminlanmasligidan vujudga keladi. Asosan, yurak toj arteriyalarining aterosklerotik
oʻzgarishlarga uchrashi, spazmp, shuningdek, ular boʻshligʻida qonning (ivib) laxta
boʻlib choʻkishi (tromboz) va boshqalar oqibatida kelib chiqadi.
Arterial gipertoniya yurak xastaliklari orasida eng keng tarqalgani boʻlib, katta
yoshli odamlar orasida koʻp uchraydi. U miokard infarkti, insult, yurak
yetishmovchiligi kabi koʻpincha oʻlim yoki nogironlikka sabab boʻladigan asosiy
patogenetik omil hisoblanadi.
Arterial gipotoniya (gipotoniya kasalligi) — nisbatan kam uchraydi. U arterial
gipotoniya sindromi tarzida koʻpgina yuraktomir tizimi kasalliklarida (miokard
infarkti, kardiomiopatiya, miokardit), nevrozlar, gipotireoz, insultdan keyin kuzatiladi.
Klinik amaliyotda yurak muskullarining yalligʻlanishi — miokardit va
yalligʻlanmay zararlanishi — miokardiodistrofiya koʻproq kuzatiladi. Endokardit
(yurak ichki qavatining yalligʻlanishi) revmatizm va boshqalar orttirilgan yurak
poroklarita sabab boʻladi. Lerikardit kam uchraydi. Yurakning ishemik kasalligi,
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
348
348
miokardit va miokardiodistrofiya, shuningdek, nevrotik holatlar natijasida yurak
aritmiyalari vayurak blokadasi sodir boʻlishi mumkin. Yurak aritmiyalari yurak
qisqarishlari (urishi)ning tezlashishi (taxikardiya) yoki sekinlashuvi (bradikardiya),
yurakning navbatdan tashqari qoʻshimcha qisqarishi (ekstrasistoliya); yurak urishining
toʻsatdan tezlashuvi (parok sizmal taxikardiya); yurakning har xil vaqt oraligʻida
notoʻgʻri qisqarishi (tebranuvchi aritmiya) va boshqalarda namoyon boʻladi.
Yurak qon-tomir sistemasi kasalliklari — yurak, arteriyalar va venalar
kasalliklari. Ular juda koʻp va xilma-xil. Bu kasalliklarning baʼzilari (revmatizm,
miokardit va boshqalar) yurakni, ayrimlari arteriya (ateroskleroz) yoki venalarni (mas,
tromboflebit), boshqalari butun yuraktomir sistemasini shikastlaydi (gipertoniya
kasalligi).
Bemor bilan suhbat davomida shikoyatlar, ularning boshlanish va rivojlanish
vaqti, ogʻriq xarakteri, nafas qisilishi, yurak urishidagi oʻzgarishlar aniqlanadi.
Shuningdek, oilaviy anamnez (irsiy kasalliklar) va hayot tarzi (chekish, alkogol
iste'moli, jismoniy faollik) haqida maʼlumotlar olinadi.
Bemorni umumiy koʻrikdan oʻtkazish orqali yurak xastaligining klinik belgilarini
aniqlash mumkin. Tekshiruv jarayonida quyidagilarga eʼtibor beriladi:
Yurak urish chastotasi va ritmi
Arterial bosim darajasi
Terining rangi (siyanotik belgilar)
Shishlar (oʻpka va oyoqlarda)
Yurak auskultatsiyasi (shovqin va tonlarni eshitish)
Instrumental tekshiruvlar yurak faoliyatining chuqurroq baholanishiga yordam
beradi:
Elektrokardiografiya (EKG): Yurakning elektr faoliyatini oʻrganish va ritm
buzilishlarini aniqlash uchun asosiy usul.
Echokardiografiya (UTT): Yurak tuzilishi, klapanlar holati va nasoslik
funksiyasini baholash uchun ultratovush usuli.
Raqamli rentgen: Yurakning kattaligi va shaklini, shuningdek, oʻpka qon
aylanishini tekshirish uchun ishlatiladi.
Yurak stress-testlari: Jismoniy mashq vaqtida yurak faoliyatini baholash, yashirin
ishemiya yoki yurak yetishmovchiligi belgilarini aniqlash imkonini beradi.
Holter monitoringi: 24-48 soat davomida yurak ritmini uzluksiz kuzatish orqali
qisqa muddatli ritm buzilishlarini aniqlash.
Yurak kasalliklarida qon biokimyoviy koʻrsatkichlarini aniqlash muhim:
Troponin va CK-MB darajasi (infarkt belgisi)
Lipid profili (xolesterin, triglitseridlar)
Qand darajasi
Elektrolitlar va buyrak funksiyasi koʻrsatkichlari
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
349
349
Baʼzi hollarda quyidagi maxsus tekshiruvlar ham kerak boʻladi:
Koronar angiografiya
MRT va KT tekshiruvlari
Nuklear tibbiyot usullari (sintigrafiya)
1
Xulosa qilib aytganda, yurak xastaliklarining muvaffaqiyatli tashxisi uchun
bemorni batafsil va tizimli tekshirish juda muhimdir. Anamnez, fizik tekshiruv,
instrumental va laborator tekshiruvlar natijalari asosida toʻgʻri tashxis qoʻyilib,
individual davolash rejasi ishlab chiqiladi. Tez va toʻgʻri tashxis bemorning hayot
sifatini yaxshilash hamda asoratlarning oldini olish imkonini beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Абу Али ибн Сино. "Tib qonunlari". Toshkent, "O‘zbekiston", 2017.
2. Braunvald E. "Braunwald's Heart Disease: A Textbook of Cardiovascular
Medicine". 11th Edition. Elsevier, 2018.
3. Yusuf S., et al. "Global burden of cardiovascular diseases". Circulation
Research, 2020; 127(6): 712-728.
4. Мусаев А.Т., Хаитов Г.Х. "Kardiologiyada zamonaviy diagnostika usullari".
Toshkent, 2021.
1
Мусаев А.Т., Хаитов Г.Х. "Kardiologiyada zamonaviy diagnostika usullari". Toshkent, 2021.
