Authors

  • Бобир Қаршиев
    Самарқанд давлат тиббиёт университети 1-сон Оториноларигология кафедраси 1-курс клиник ординаторлари
  • Сухраб Назаров
    Самарқанд давлат тиббиёт университети 1-сон Оториноларигология кафедраси 1-курс клиник ординаторлари
  • Дастон Ғаниев
    Самарқанд давлат тиббиёт университети 1-сон Оториноларигология кафедраси 1-курс клиник ординаторлари

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.journal-science-innovative.110233

Keywords:

полипоз риносинусит бурун бўшлиғи бурун ёндош бўшлиқлқри яллиғланиш полипоз самарадорлик касаллик.

Abstract

Полипоз риносинусит жуда кенг тарқалган, аммо ҳозирги кунгача  жуда кам даражада ўрганилган патологиядир. Полиплар этиологик, патогенетик ва морфологик нуқтаи назардан бир ҳил бўлмаган, яхши сифатли ўсмалардан аллергик ёки яллиғланишли табиатнинг гиперпластик шаклланишига қадар бўлган турли хил касалликларнинг ранг-баранг тасвирини акс эттиради. Кўп сонли полиплар мавжуд бўлганда, "полипоз" атамаси қўлланилади. Бизнинг фикримизча, ушбу этиопатогенетик шаклнинг энг тўғри номланиши "полипоз риносинусит" бўлади, чунки бу бурун ёндош бўшлиқлари ва биринчи навбатда ғалвирсиомн суякнинг лабиринт ҳужайралари бу локализациянинг дастлабки манбаи бўлиб ҳисобланади.


background image

“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN

UZBEKISTAN” JURNALI

VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE

ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869

86




ПОЛИПОЗ РИНОСИНУСИТ БЕМОРЛАРДА БАЪЗИ ДАВО

УСЛУБЛАРИНИНГ САМАРАДОРЛИГИ

Қаршиев Бобир Ботир ўғли, Назаров Сухраб Ўлмас ўғли,

Ғаниев Дастон Нурали ўғли

Самарқанд давлат тиббиёт университети 1-сон Оториноларигология

кафедраси 1-курс клиник ординаторлари

Аннотация.

Полипоз риносинусит жуда кенг тарқалган, аммо ҳозирги

кунгача жуда кам даражада ўрганилган патологиядир. Полиплар этиологик,
патогенетик ва морфологик нуқтаи назардан бир ҳил бўлмаган, яхши сифатли
ўсмалардан аллергик ёки яллиғланишли табиатнинг гиперпластик
шаклланишига қадар бўлган турли хил касалликларнинг ранг-баранг
тасвирини акс эттиради. Кўп сонли полиплар мавжуд бўлганда, "полипоз"
атамаси қўлланилади. Бизнинг фикримизча, ушбу этиопатогенетик шаклнинг
энг тўғри номланиши "полипоз риносинусит" бўлади, чунки бу бурун ёндош
бўшлиқлари ва биринчи навбатда ғалвирсиомн суякнинг лабиринт
ҳужайралари бу локализациянинг дастлабки манбаи бўлиб ҳисобланади.

Калит сўзлар:

полипоз риносинусит, бурун бўшлиғи, бурун ёндош

бўшлиқлқри, яллиғланиш, полипоз, самарадорлик, касаллик.

Аннотация.

Полипозные

риносинуситы

являются

довольно

распространенной, но как это ни странно, мало изученной патологией
полости носа и околоносовых пазух. Полипы представляют собой довольно
пеструю картину самых различных заболеваний, далеко не однородную в
этиологическом, патогенетическом и морфологическом отношениях от
доброкачественных

опухолей

до

гиперпластических

образований

аллергической или воспалительной природы. При наличии большого
количества полипов применяют термин «полипоз», хотя граница между
понятиями «множественные полипы» и «полипоз» условна. Но все-таки, с
нашей точки зрения, наиболее правомерным названием данной
этиопатогенетической формы будет «полипозный риносинусит», так как
именно околоносовые пазухи и в первую очередь клетки решетчатого
лабиринта и являются местом локализации данного процесса.


background image

“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN

UZBEKISTAN” JURNALI

VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE

ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869

87




Ключевые слова:

полипозный риносинусит, носовая полость,

придаточные пазухи носа, воспаление, полипоз, эффективность, болезнь.

Abstract.

Polypous rhinosinusitis is a fairly common, but oddly enough,

poorly studied pathology of the nasal cavity and paranasal sinuses. Polyps represent
a rather motley picture of various diseases, far from uniform in etiological,
pathogenetic and morphological respects from benign tumors to hyperplastic
formations of allergic or inflammatory nature. In the presence of a large number of
polyps, the term "polyposis" is used, although the boundary between the concepts of
"multiple polyps" and "polyposis" is conditional. But still, from our point of view,
the most legitimate name for this etiopathogenetic form will be "polypous
rhinosinusitis", since it is the paranasal sinuses and primarily the cells of the ethmoid
labyrinth that are the site of localization of this process.

Key words:

polyposis rhinosinusitis, nasal cavity, paranasal sinuses,

inflammation, polyposis, efficacy, disease.


Долзарблиги.

Сурункали полипоз риносинусит ҳозирги вақтда кенг

тарқалган касалликлардан бири саналади, хусусан полипоз риносинусит
бўйича мурожаатлар ҳар 10000 аҳолига 3,2 дан то 5,2 гача кўрсаткични ташкил
этади. Бурун ёндош бўшлиқлари касалликлари орасида бурун ва бурун ёндош
бўшлиғи полиплари нисбатан кўп учрайди.

Полипоз риносинусит билан оғриган беморларни даволаш замонавий

ринологиянинг ҳал қилинмаган муаммоларидан бири ҳисобланади:
қўлланиладиган даво усулларининг турли- туманлигига қарамасдан,
беморларни соғайишига эришиш қийин бўлади, чунки касаллик қайталанишга
мойил саналади. Полипоз риносинуситни келиб чиқиши ва ривожланиш
назариялари орасида инфекцион – аллергик аутоиммун, нерв – трофик
кабилари бирмунча кенг тарқалган. Шунингдек сурункали риносинуситлар ва
бурун, бурун ендош бушликлари (БЁБ) полиплари ривожланишида микотик,
бактериал ва вирусли сенсибилизациянинг роли ҳам ўрганилган.

Шу сабабли, бажарилган жарроҳлик аралашувининг турига қараб,

сурункали полипоз риносинусит билан оғриган беморларни операциядан
кейинги даврда олиб бориш борасида саволлар юзага келади.

Ишнинг мақсади:

этиопатогенитик ҳолатни ҳисобга олиб, ушбу

патология мавжуд беморларни комплекс даволашнинг учта варинатини


background image

“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN

UZBEKISTAN” JURNALI

VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE

ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869

88




самарадорлигини урганиш.

Текширув манбалари ва усуллари.

Биринчи гуруҳни 14 дан то 50

ёшгача бўлган 30 киши ташкил этди. 14 – нафари аёллар ва 16 нафари эркаклар.
Беморларнинг 10 нафарида икки томонлама сурункали полипоз этмоидит
диагностика қилинди, 10 нафар беморда у полипоз гайморит билан қўшилиб
келганлиги аниқланди, 7 нафар бемор кишиларда полипоз этмоидит билан бир
қаторда сурункали гипертрофик ринит, 3 нафарида эса бурун тўсиғи
қийшайиши аниқланди. Касаллик 9 нафар беморда бирламчи, 21 нафарида эса
– қайталанувчи характерда кечиб, жумладан 6 нафар беморда қайталаниш бир
марта, 8 нафар беморда 2-3 марта, 7 нафар беморда эса 1-12 мартагача
кузатилди. Барча беморларда икки этапли этмоидотомия бажарилди ва асосан
маҳаллий яллиғланишга қарши, бурун ён бўшлиқлари соҳасига
гипосенсибилизацияловчи таъсирга эга бўлган дори воситалари қўлланилди.

Ушбу соҳанинг ўзига хос анатомик тузилишга эга эканлигини ҳисобга

олиб, биринчи этапда оддий этмоидотомия бажарилди, 4-5 кун ўтгач эса
эндоскоп назорати остида, максимал даражада полипоз тўқима қаердан ўсиб
чиқиб келган бўлса, ўша катакча ва деворлардан синчковлик билан олиб
ташланди (иккинчи этап). Операциядан кейинги даврда очилган бўшлиқлар
соҳасига интерлейкин-1-В (РАИЛ) рецептор антогонисти билан «Хитоксин-
гель» деб аталувчи гидрогел қопламаси қўлланилди, у эса яллиғланишга
қарши ва антиаллергик таъсирга эга бўлган таркибга эга: Преднизалон,
Аминокапрон кислотаси, Кальций хлорид, Димедрол, Каланхое шарбати.
Кейинги кунда бурун ва БЁБ дан тампонлар олиб ташлангач, этмоидал ва
гаймор бўшлиқлар соҳасига 9% гидрокортизон малҳами билан ташқи
фонофорез кўлланилди ва 5% кальций хлорид ва 1% димедрол эритмалари
билан эндоназал электрофорез усули билан алмашлаб борилди. Организм
резистентлигини оширишга катта эьтибор берилди.

Иккинчи гуруҳни 20 дан то 60 ёш бўлган 40 нафар бемор, жумладан

аёллар 16, эркаклар 24 нафарни ташкил этди. Уларнинг 13 нафарида икки
томонлама сурункали полипоз этмоидит, 10 тасида гаймороэтмоидит, 10
нафарида эса полипоз этмоидит билан бир қаторда сурункали гипертрофик
ринит, бурун тўсиғи қийшайиши аниқланди. Беморларни 5 нафарида полипоз
этмоидит ва гаймороэтмоидит биринчи марта аниқланди, 35 нафар беморда
эса касаллик қайталанувчи характер касб этиб, жумладан уларнинг 9 нафарида


background image

“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN

UZBEKISTAN” JURNALI

VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE

ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869

89




рицидив биринчи марта, 8 нафарида 2-3 марта, 11 нафарида 4-5 марта, 7
нафарида эса 6-10 марта такрорланганлигини айтиш мумкин. Ушбу гуруҳ
беморларда этмоидотомия ва гаймороэтмоидотомия амалга оширилди ва
операциядан кейинги 4-5 кунларда, «КУА 02» аппарати ёрдамида биз
томонимиздан ишлаб чиқилган криоапликация усулини қўллаб, операциядан
кейинги бўшлиқ ва бурундаги полипоз ўзгарган шиллиқ қават қолдиқларининг
криодеструкцияси амалга оширилди. Учинчи гуруҳга 65 ёшгача бўлган 30
киши киритилиб, уларни 16 таси аёллар ва 14 нафари эркаклар. Улардан 10
нафари полипоз этмоидит билан оғриганлиги аниқланди, 6 нафарида касаллик
полипоз гайморит билан қўшилиб келганлиги, 9 нафар беморда полипоз
гаймороэтмоидит билан бир қаторда сурункали гипертрофик ринит, 5 нафар
беморда эса бурун тўсиғи қийшайиши аниқланди. Беморларни 4 нафарида
касаллик биринчи марта диагностика қилинган, 26 тасида эса қайталанувчи
характерга эга бўлиб, жумладан 7 кишида рецидивлар биринчи марта
аниқланган бўлса, 5 тасида 2-3 марта, 8 тасида 4-5, 6 тасида 10 марта, ва 1
нафарида 10 мартадан кўпроқ қайталанганлигини айтиш ўтиш мумкин.

Тадқиқот натижалари.

Келтириб ўтилган клиник тавсивдан кўриниб

турибдики, барча уч гуруҳ беморларда асосий касалликни кечиши ва бурун
бўшлиғидаги йўлдош патологиянинг хусусиятлари деярли бир хилликни касб
этди. Учинчи гуруҳ беморларда операциядан кейинги даврда парасимпатик
нерв тизим реактивлигини пасайтириш, бурун шиллиқ қаватидаги аллергик
ўзгаришларни пасайтириш, тўқима трофикасини яхшилаш мақсадида, ёноқ-
қанотсимон ости йўли билан видиев нервининг новокаинли блокадаси
бажарилди. Бунинг учун проорбитал чизиқнинг маркази белгилаб олинди, ва
ушбу соҳадан инъекция амалга оширилди. Игна токи қанотсимон ўсиқнинг
ташқи пластинкасига қадалгунга қадар атроф тўқимага (новокаинни узлуксиз
киритишда) киритилади, сўнгра у ярмигача ортга қайтарилади ва 12-19° бурчак
остида олд томонга шундай йўналтириладики, бунда у видиев нерв ўтадиган
қанот-танглай чуқурчасига тушиши керак, ва яна қадалиш юзага келгунча
киритилади. Ҳар иккала томондан ҳам, 2% ли 5 мл лидокаин эритмаси
юборилади.

Барча гуруҳларда даволашдан кейинги узоқ муддатли натижалар 12-18

ойдан сўнг таҳлил қилинди. Қўлланилаётган даво усуллари самарадорлигини
қиёсий баҳолаш учун 2 йиллик (2023-2024) архив маълумотлар таҳлили


background image

“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN

UZBEKISTAN” JURNALI

VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE

ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869

90




ўтазилди, полипоз этмоидит билан оғриган ва фақатгина жарроҳлик усулида
(этмоидотомия) даволанган 50 нафар беморнинг касаллик тарихлари
ўрганилди,

беморларда

операциядан

кейинги

биринчи

йилдаёқ

қайталанишлар кузатилганлиги қайд этилди.

Биринчи гуруҳ беморларда фақат 36,6% ҳоллардагина касаллик

қайталаниши юзага келди, жумладан 26,6% ҳолатда шиллиқ қаватлар полипоз
ўзгарганлиги аниқланди, ва бу ҳолат биз томонимиздан қайталаниш
жараёнининг дастлабки белгиси сифатида баҳоланди, ва 10% ҳолатларда
бурундан нафас олишга халал бермайдиган – майда полиплар аниқланди.
Иккинчи гуруҳда 44,8% кузатувларда полипоз жараён қайталаниши
аниқланди, бунда 24,2% полипоз ўзгарган шиллиқ қават, 20,65% - бурун
бўшлиғи ва операциядан кейинги юқори жағ бўшлиғидаги майда полиплар
аниқланди.

Бироқ,

2

йилдан

кейин

касаллик

рецидивлари

текширилганларнинг 48,3% да пайдо бўлди, жумладан бурундан нафас олишга
халал бермайдиган майдо полиплар – 22,2% ҳолларда аниқланди.

Биринчи гуруҳ беморларда микроб антигенлари ва полипоз тўқимага

нисбатан организм сенсибилизациясининг сезиларли пасайишганлиги,
маълум бир вақт оралиғида улардаги полипоз гайморит қайталаниш
кўрсаткичларининг бирмунча сезиларли камайишига олиб келди. Рецидивлар
сонининг камайишини, афтидан шу билан тушунтириш мумкинки,
криодеструкция амалиёти бутун организм ва полипоз ўзгарган бурун бўшлиғи
шиллиқ қавати юқори сезувчанлигини пасайтиради. Учинчи гуруҳдаги
беморларда реқидивлар сонининг камайиши организмдаги ўзгаришлар билан
боғлиқ бўлиб, булар лейкоцитолиз реакцияси намоён бўлишида ўз аксини
топмайди.

Хулоса.

Шундай қилиб, полипоз этмоидит ва гаймороэтмоидитларни

даволашда, биз томонимиздан таклиф этилаётган комплекс даво вариантлари
касалликнинг

қайталаниш

кўрсаткичларини

камайтиради.

Бироқ,

микроорганизм ва полипоз антигенларга нисбатан, бемор организмидаги
сенсибилизацияси ўзгаришларининг динамикаси шуни тасдиқлайдики,
операциядан кейинги даврда умумий наркоз остида шейвер усулида
жарроҳлик амалиёти ва яллиғланишга қарши таъсирга эга бўлган дори
воситаларни бурун бўшлиғи шиллиқ қаватига ультратовуш ва электрофорез
йўли билан киритиш усулларини биргаликда олиб бориш мақсадга мувофиқ


background image

“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN

UZBEKISTAN” JURNALI

VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE

ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869

91




бўлади. Эндоназал жарроҳлик амалиётини ўтказган беморларда операциядан
кейинги даврда, РАИЛ билан бирга «Хитоксин-гель» жароҳат қоплагичларни
қўллаш, назал ажралмадаги цитокинлар миқдорини коррекция қилиш ва мос
равишда ўткир маҳаллий яллиғланишни назоратга олиш имконини беради, бу
эса ўз навбатида, субъектив белгиларни тезда ортга қайтиши, реактив
белгиларни пасайиши ва госпитилазация муддатларининг қисқаришига олиб
келади.

Фойдаланилган адабиётлар:

1. Гуломов З.С., Симбирцев А.С., Варюшина Е.А. Иммунотерапия в
оториноларингологии. //Аллергология и иммунология. - 2006. - Т. 7. - №3. - С.
285.

2. NABIEV, O. R., NASRETDINOVA, M. T., & YakubovichSHAMATOV, I.
FEATURES OF MANIFESTATION OF OPTOKINETIC NYSTAGMUS IN
MENIERE'S DISEASE.

БИОМЕДИЦИНА ВА АМАЛИЁТ ЖУРНАЛИ

,

141

.

3. Карпищенко С.А., Рабова М.А., Шумилова Н.А. «Сравнительная оценка
биологических эффектов лазерного излучения, радиоволновой аппаратуры и
электроножа «Folia Otorhinolaringologiae et Parhlogiae Respiratoriae»» //- 2011 y.
-vol.17. №2-С. 55-64
4. Колбанова Н.Г. «Эффективность комплексного лечения полипозного и
полипозно-гнойного риносинуситов у больных бронхиальной астмой»: //
автореферат.дисс… кан.мед.наук, - М 2006-25с
5. Шаматов И.Я., Хушвакова Н.Ж., Бурханов У.М. Эндоскопическая
ультразвуковая

дезинтеграция

при

гипертрофическом

рините

с

одновременной коррекции устья слуховых труб. // Биология ва тиббиет
муаммолари – N 3 (111) 2019 –Р.143-144.
6. Шаматов И.Я. Применение фонофареза новокаина при лечение
хронического риносинусита «Профилактик тиббиетда юқри инновацион
технологияларни куллаш» мавзусидаги республика илмий-амапрррпплий
анжумани материаллари. 2020г –С.313

7. Shamatov, I., & Shopulotova, Z. (2023). ADVANNAGES OF PALATE LASER
THERAPY IN COMPLEX TREATMENT OF LARINGITIS.

International

Bulletin of Medical Sciences and Clinical Research

,

3

(9), 104-107.


background image

“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN

UZBEKISTAN” JURNALI

VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE

ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869

92




8. Shamatov, I. Y. (2023). Shopulotova ZA Nargiza Batirbekovna Abdukadirova
Analysis of the effectiveness and errors of medical care.

Eurasian journal of

research, development and innovation–2023

,

20

(20), 1-4.

9. Ибрагимов, Ш. Р., Шаматов, И. Я., & Исламов, Ш. Э. (2020). Особенности
повреждений челюстей.

Вопросы науки и образования

, (30 (114)), 36-44.

10. Shamatov, I. Y., Shopulotova, Z. A., & Abdukadirova, N. B. (2023).
Comprehensive audiological studies sensory neural hearing loss of noise
genesis.

American Journal Of Social Sciences And Humanity Research

,

3

(10), 128-

132.
11. Шаматов, И., Каримов, З., Шопулотова, З., & Махмудова, С. (2021).
ВОЗМОЖНОСТИ КОМПЬЮТЕРНОЙ И МАГНИТНО-РЕЗОНАНСНОЙ
ТОМОГРАФИИ

В

ВИЗУАЛИЗАЦИИ

ПОЛОСТИ

НОСА

И

ВЕРХНЕЧЕЛЮСТНОЙ ПАЗУХИ.

Журнал вестник врача

,

1

(2), 113-115.

12. Шаматов, И. Я., Болтаев, А. И., Шадиев, А. Э., & Кодиров, О. Н. (2017).
Эндоскопическая диагностика и лечение деформации носовой перегородки и
гипертрофии нижних носовых раковин. In

International Scientific and Practical

Conference World science

(Vol. 5, No. 5, pp. 61-63). ROST.

13. Shamatov, I., & Shopulotova, Z. (2024). THE EFFECTIVENESS OF
ULTRASOUND NON-PUNCTURE TECHNOLOGY WITH ENDONASAL
INTRADERMAL ANTIBIOTIC THERAPY IN THE TREATMENT OF
CHRONIC PURULENT POLYSINUSITIS.

Science and innovation

,

3

(D4), 307-

311.
14. Исламов, Ш. Э., Шаматов, И. Я., Шодиев, А. Э., & Шербеков, Б. Э. (2020).
Дефекты

оказания

медицинской

помощи

в

практике

оториноларингологии.

Достижения науки и образования

, (4 (58)), 50-53.

15. Uralov, S., Shamatov, I., Shopulotova, Z., & Kodirova, M. (2024).
IMMUNOLOGICAL INDICATORS IN STENOSING LARINGOTRACHEITIS
IN CHILDREN.

Science and innovation

,

3

(D1), 81-86.

16. Shamatov, I. Y., Shayqulov, H. S. H., & Shopulotova, Z. A. (2022). O'RTA
QULOQNING ZAMBURUG'LI ZARARLANISHLARI.

Евразийский журнал

медицинских и естественных наук

,

2

(6), 425-427.

17. Шаматов, И., & Шопулотова, З. (2024). ИСТОРИЯ РАЗВИТИЯ
ОТОЛАРИНГОЛОГИИ.

Евразийский журнал медицинских и естественных

наук

,

4

(5), 260-264.


background image

“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN

UZBEKISTAN” JURNALI

VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE

ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869

93




18. Shamatov, I., Karabaev, H., Nasretdinova, M., & Nabiev, O. (2021). New in the
vestibular rehabilitation of patients with dizziness.

Annals of the Romanian Society

for Cell Biology

,

25

(1), 99-103.

19. Шаматов, И. Я., Хушвакова, Н. Д., Шодиев, А. Э., & Курбанов, Э. Х. (2019).
Комплексное лечение хронического риносинусита в стадии обострения.

Re-

health journal

, (2), 5-10.

20. Yokubovich, S. I., Sharipovna, I. F., & Jurakulova, H. N. (2021). New
Approaches in the Treatment of Odontogenic Sinusitis.

Cent. Asian J. Med. Nat.

Sci

,

14

, 57-60.

21. Шаматов, И., Курбанов, Э., Болтаев, А., & Соатмуратов, Х. (2015).
Современные подходы к хирургической коррекции патологии устья слуховых
труб у детей.

Стоматология

,

1

(3 (61)), 91-93.

22.

Насретдинова, М., Шаматов, И., & Коржавов, Ш. (2021).

ЭФФЕКТИВНОСТЬ НЕКОТОРЫХ МЕТОДОВ ЛЕЧЕНИЯ БОЛНЫХ С
ПОЛИПОЗНЫМ РИНОСИНУСИТОМ.

Журнал вестник врача

,

1

(2), 71-74.

23. Шаматов, И. Я., Давронова, Г. Б., & Курбонов, Э. Х. (2016).
Эндоскопическая диагностика: новые возможности щадящих хирургических
операций в полости носа и глотки. In

Инновационные механизмы решения

проблем научного развития

(pp. 186-189).

24. Yakubovich, S. I., Abdumuminovna, S. Z., Telmanovna, K. S., & Batyrbekovna,
A. N. (2024). EVALUATION OF THE CLINICAL EFFECTIVENESS OF
ANTIBIOTIC THERAPY IN COMBINATION WITH TOPICAL STEROIDS IN
THE TREATMENT AND PREVENTION OF RECURRENT BACTERIAL
SINUSITIS.

European International Journal of Multidisciplinary Research and

Management Studies

,

4

(03), 205-213.

25. Yakubovich, S. I., Mamataliev, A. R., Omonov, A. T., & Abdumuminovna, S.
Z. (2023). HYPERTROPHIC RHINITIS IN CHILDREN: ENDOSCOPIC
TREATMENT.

European International Journal of Multidisciplinary Research and

Management Studies

,

3

(02), 22-27.

26. Yakubovich, S. I. (2022). Morphofunctional Changes of the Adrenals at Chronic
Exposure to Magnesium Chlorate.

Central Asian Journal of Medical and Natural

Science

,

3

(6), 178-185.


background image

“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN

UZBEKISTAN” JURNALI

VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE

ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869

94




27. Хушвакова, Н. Ж., Исхакова, Ф. Ш., & Шаматов, И. Я. (2019).
КОМПЛЕКСНОЕ ЛЕЧЕНИЕ ОСТРЫХ ЛАРИНГИТОВ.

Сборник научных

статей по итогам работы Международного научного форума

, 98.

28.

Yakubovich,

S.

I.,

&

Abdumuminovna,

S.

Z.

(2023).

OTORHINOLARYNGOLOGY THROUGH THE EYES OF A FORENSIC
EXPERT.

International Journal of Medical Sciences And Clinical Research

,

3

(01),

29-32.
29. Шаматов, И. Я., Исламов, Ш. Э., & Шербеков, Б. Э. (2021).
УСТАНОВЛЕНИЕ ДАВНОСТИ ЧЕРЕПНО-МОЗГОВОЙ ТРАВМЫ.

Вопросы

науки и образования

, (13 (138)), 34-38.

30. Шаматов, И. Я., & Шопулотова, З. К. (2024). ОСОБЕННОСТИ
ДИФФЕРЕНЦИАЛЬНОЙ

ДИАГНОСТИКИ

И

ЛЕЧЕНИЕ

ПАРАДОКСАЛЬНОГО

ДВИЖЕНИЯ

ГОЛОСОВЫХСКЛАДОК

У

ЖЕНЩИН.

Eurasian Journal of Medical and Natural Sciences

,

5

(1), 45-49.

31. Shamatov, I., & VA, S. Z. O. U. K. (2023). MAGNIT-REZONANS
TOMOGRAFIYANING

DIAGNOSTIK

IMKONIYATLARI.

Евразийский

журнал академических исследований

,

3

, 2.

32. Yakubovich, S. I. (2022). Asliddinovich SS SPECIFIC DIAGNOSIS OF
CHRONIC TONSILLITIS.

ResearchJet Journal of Analysis and Inventions

,

3

(06),

202-204.
33. Хушвакова, Н., Шаматов, И., Хамракулова, Н., & Усманов, Ш. (2018). Роль
озонотерапии в лечении экссудативных гайморитов.

Журнал проблемы

биологии и медицины

, (1 (99)), 124-126.

34. Исламов, Ш. Э., & Шаматов, И. Я. (2005). Судебно-медицинские аспекты
дефектов

медицинской

помощи

в

оториноларингологической

практике.

Российская ринология

, (2), 144-145.

35. Eryigitovich, I. S., Yakubovich, S. I., Negmatullaevna, M. N., & Rustamovna,
M. S. (2023). Histochemical Indicators of The Adrenal Glass Under Acute Exposure
to Magnesium Chlorate.

Journal of Advanced Zoology

,

44

.

36. ШАМАТОВ, И., БОЛТАЕВ, А., & ШОПУЛОТОВА, З. (2023).
КОМПЛЕКСНОЕ

ПРИМЕНЕНИЕ

МЕТОДОВ

РЕГИОНАРНОЙ

АНТИБИОТЕРАПИИ И ФИЗИОТЕРАПИИ ПРИ ОДОНТОГЕННОМ
ВОСПАЛЕНИИ ПОЛОСТИ ВЕРХНЕЧЕЛЮСТНОЙ ПАЗУХИ.

International

Bulletin of Medical Sciences and Clinical Research

,

3

(3), 29-33.


background image

“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN

UZBEKISTAN” JURNALI

VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE

ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869

95




37. Шаматов, И., Коржавов, Ш., & Курбанова, Л. (2021). Эффективность
некоторых методов лечения пациентов с полипозным риносинуситом.

Журнал

биомедицины и практики

,

1

(3/2), 159-164.

38. Шаматов, И. Я., Исламов, Ш. Э., & Шербеков, Б. Э. (2021).
УСТАНОВЛЕНИЕ ДАВНОСТИ ЧЕРЕПНО-МОЗГОВОЙ ТРАВМЫ.

Вопросы

науки и образования

, (13 (138)), 34-38.

39. Шаматов, И. Я., & Исхакова, Ф. Ш. (2016). РОЛЬ АУДИОМЕТРИИ В
ДИАГНОСТИКЕ СЕНСОНЕВРАЛЬНОЙ ТУГОУХОСТИ.

ББК 65.26 Н 72

, 54.

40. Бахронов, А. Р., Хушвакова, Н. Ж., Болтаев, А. И., & Шаматов, И. Я. (2014).
Применение

комбинированных

антисептиков

в

лечении

острого

фарингита.

Вестник Казахского Национального медицинского университета

,

(2-3), 14-15.
41. Шаматов, И. Я., Болтаев, А. И., & Расулова, М. Р. (2022).
ИММУНОБИОХИМИЧЕСКИЕ

СДВИГИ

ПРИ

СЕЗОННОЙ

БИЦИЛЛИНОМЕДИКОМЕНТОЗНОЙ ПРОФИЛАКТИКЕ ХРОНИЧЕСКИХ
ТОНЗИЛЛИТОВ В САНАТОРНЫХ УСЛОВИЯХ. In

Проблемы постковидной

оториноларингологии

(pp. 284-286).

42. Шодиев, С., Шаркиев, А., Аббосов, О., Фозилова, Д., & Шаматов, И. (2016).
Усовершенствование лечения альвеолитов лунок зубов.

Стоматология

,

1

(2-3

(63-64)), 54-57.
43. Sabirova, M. M., Akhmedzhanov, I. A., & Shamatov, I. (1991). Errors in the
diagnosis of a foreign div in the pharynx of a three-month old child.

Vestnik

Otorinolaringologii

, (4), 60-60.

44. Sabirova, M. M., Rustamova, B. A., & Shamatov, I. (1991). Unusual cases of
esophageal foreign bodies.

Vestnik Otorinolaringologii

, (2), 78-78.

45. Насретдинова, М. Т., Шаматов, И. Я., & Коржавов, Ш. О. ПОЛИПОЗ
РИНОСИНУСИТ БИЛАН ОҒРИГАН БЕМОРЛАРДА АЙРИМ ДАВО
УСУЛЛАРИНИНГ

САМАРАДОРЛИГИ.

ДОКТОР

АХБОРОТНОМАСИ

ВЕСТНИК ВРАЧА DOCTOR’S HERALD

, 70.

46. Khushvakova, N., Shamatov, I., Esanov, A., Khojiev, A., & Gaybullaev, R.
(2025).

CHRONIC

POLYPOUS

RHINOSINUSITIS

AND

MODERN

TREATMENT OF POLYPS IN THE NOSE.

Естественные науки в

современном мире: теоретические и практические исследования

,

4

(2), 43-47.


background image

“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN

UZBEKISTAN” JURNALI

VOLUME 03, ISSUE 06, 2025. JUNE

ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869

96




47. Boliev, I., Mukhammadieva, M., & Shamatov, I. (2025). NASAL AND
THROAT DISEASES IN CHILDREN, THEIR PREVALENCE, PREVENTION
AND THE IMPORTANCE OF FAMILY REHABILITATION.

Журнал

академических исследований нового Узбекистана

,

2

(1), 173-178.

48. Yakubovich, S. I., Daston, G., & Babur, Q. (2024). EFFECTIVENESS OF
ENDOSCOPIC ULTRASOUND DISENTIGRATION IN HYPERTROPHIC
RHINITIS AND ENT PATHOLOGIES.

Eurasian Journal of Academic

Research

,

5

(1), 45-51.

49. Yakubovich, S. I. (2024). EVALUATION OF THE EFFECTIVENESS OF
COMPLEX APPLICATION OF OZONE IN CHRONIC SUPPUROUS EAR
DISEASES.

Central Asian Journal of Academic Research

,

2

(11-2), 38-43.

50. Yakubovich, S. I., & Islomovna, S. J. (2024). TIBBIYOTDA FIZIKA
FANINING O'RNI VA AXAMIYATI.

Science and innovation

,

3

(Special Issue 29),

420-424.
51. Sabirova, M. M., Akhmedzhanov, I. A., & Shamatov, I. (1991). Successful
removal of pharyngeal foreign div in a 3-month-old child after late
diagnosis.

Vestnik Khirurgii Imeni II Grekova

,

146

(2), 71-72.

52. SABIROVA, M., AKHMEDZHANOV, I., & SHAMATOV, I. (1991).
SUCCESSFUL EXTRACTION OF A LATE DIAGNOSED FOREIGN-BODY
FROM THE THROAT OF A 3-MONTH-OLD BABY.

VESTNIK KHIRURGII

IMENI II GREKOVA

,

146

(2), 71-72.

53. Мадаханов, А. С., Шаматов, И. Я., & Юнусова, Н. Б. ПОТРЕБНОСТИ
СЕМЕЙ

В

КУРОРТНО-ОЗДОРОВИТЕЛЬНОЙ

ПОМОЩИ

И

ИННОВАЦИОННЫЕ ПОДХОДЫ К ЕЁ УДОВЛЕТВОРЕНИЮ.

ЖАРЧЫСЫ

,

128.

References

Гуломов З.С., Симбирцев А.С., Варюшина Е.А. Иммунотерапия в оториноларингологии. //Аллергология и иммунология. - 2006. - Т. 7. - №3. - С. 285.

NABIEV, O. R., NASRETDINOVA, M. T., & YakubovichSHAMATOV, I. FEATURES OF MANIFESTATION OF OPTOKINETIC NYSTAGMUS IN MENIERE'S DISEASE. БИОМЕДИЦИНА ВА АМАЛИЁТ ЖУРНАЛИ, 141.

Карпищенко С.А., Рабова М.А., Шумилова Н.А. «Сравнительная оценка биологических эффектов лазерного излучения, радиоволновой аппаратуры и электроножа «Folia Otorhinolaringologiae et Parhlogiae Respiratoriae»» //- 2011 y. -vol.17. №2-С. 55-64

Колбанова Н.Г. «Эффективность комплексного лечения полипозного и полипозно-гнойного риносинуситов у больных бронхиальной астмой»: // автореферат.дисс… кан.мед.наук, - М 2006-25с

Шаматов И.Я., Хушвакова Н.Ж., Бурханов У.М. Эндоскопическая ультразвуковая дезинтеграция при гипертрофическом рините с одновременной коррекции устья слуховых труб. // Биология ва тиббиет муаммолари – N 3 (111) 2019 –Р.143-144.

Шаматов И.Я. Применение фонофареза новокаина при лечение хронического риносинусита «Профилактик тиббиетда юқри инновацион технологияларни куллаш» мавзусидаги республика илмий-амапрррпплий анжумани материаллари. 2020г –С.313

Shamatov, I., & Shopulotova, Z. (2023). ADVANNAGES OF PALATE LASER THERAPY IN COMPLEX TREATMENT OF LARINGITIS. International Bulletin of Medical Sciences and Clinical Research, 3(9), 104-107.

Shamatov, I. Y. (2023). Shopulotova ZA Nargiza Batirbekovna Abdukadirova Analysis of the effectiveness and errors of medical care. Eurasian journal of research, development and innovation–2023, 20(20), 1-4.

Ибрагимов, Ш. Р., Шаматов, И. Я., & Исламов, Ш. Э. (2020). Особенности повреждений челюстей. Вопросы науки и образования, (30 (114)), 36-44.

Shamatov, I. Y., Shopulotova, Z. A., & Abdukadirova, N. B. (2023). Comprehensive audiological studies sensory neural hearing loss of noise genesis. American Journal Of Social Sciences And Humanity Research, 3(10), 128-132.

Шаматов, И., Каримов, З., Шопулотова, З., & Махмудова, С. (2021). ВОЗМОЖНОСТИ КОМПЬЮТЕРНОЙ И МАГНИТНО-РЕЗОНАНСНОЙ ТОМОГРАФИИ В ВИЗУАЛИЗАЦИИ ПОЛОСТИ НОСА И ВЕРХНЕЧЕЛЮСТНОЙ ПАЗУХИ. Журнал вестник врача, 1(2), 113-115.

Шаматов, И. Я., Болтаев, А. И., Шадиев, А. Э., & Кодиров, О. Н. (2017). Эндоскопическая диагностика и лечение деформации носовой перегородки и гипертрофии нижних носовых раковин. In International Scientific and Practical Conference World science (Vol. 5, No. 5, pp. 61-63). ROST.

Shamatov, I., & Shopulotova, Z. (2024). THE EFFECTIVENESS OF ULTRASOUND NON-PUNCTURE TECHNOLOGY WITH ENDONASAL INTRADERMAL ANTIBIOTIC THERAPY IN THE TREATMENT OF CHRONIC PURULENT POLYSINUSITIS. Science and innovation, 3(D4), 307-311.

Исламов, Ш. Э., Шаматов, И. Я., Шодиев, А. Э., & Шербеков, Б. Э. (2020). Дефекты оказания медицинской помощи в практике оториноларингологии. Достижения науки и образования, (4 (58)), 50-53.

Uralov, S., Shamatov, I., Shopulotova, Z., & Kodirova, M. (2024). IMMUNOLOGICAL INDICATORS IN STENOSING LARINGOTRACHEITIS IN CHILDREN. Science and innovation, 3(D1), 81-86.

Shamatov, I. Y., Shayqulov, H. S. H., & Shopulotova, Z. A. (2022). O'RTA QULOQNING ZAMBURUG'LI ZARARLANISHLARI. Евразийский журнал медицинских и естественных наук, 2(6), 425-427.

Шаматов, И., & Шопулотова, З. (2024). ИСТОРИЯ РАЗВИТИЯ ОТОЛАРИНГОЛОГИИ. Евразийский журнал медицинских и естественных наук, 4(5), 260-264.

Shamatov, I., Karabaev, H., Nasretdinova, M., & Nabiev, O. (2021). New in the vestibular rehabilitation of patients with dizziness. Annals of the Romanian Society for Cell Biology, 25(1), 99-103.

Шаматов, И. Я., Хушвакова, Н. Д., Шодиев, А. Э., & Курбанов, Э. Х. (2019). Комплексное лечение хронического риносинусита в стадии обострения. Re-health journal, (2), 5-10.

Yokubovich, S. I., Sharipovna, I. F., & Jurakulova, H. N. (2021). New Approaches in the Treatment of Odontogenic Sinusitis. Cent. Asian J. Med. Nat. Sci, 14, 57-60.

Шаматов, И., Курбанов, Э., Болтаев, А., & Соатмуратов, Х. (2015). Современные подходы к хирургической коррекции патологии устья слуховых труб у детей. Стоматология, 1(3 (61)), 91-93.

Насретдинова, М., Шаматов, И., & Коржавов, Ш. (2021). ЭФФЕКТИВНОСТЬ НЕКОТОРЫХ МЕТОДОВ ЛЕЧЕНИЯ БОЛНЫХ С ПОЛИПОЗНЫМ РИНОСИНУСИТОМ. Журнал вестник врача, 1(2), 71-74.

Шаматов, И. Я., Давронова, Г. Б., & Курбонов, Э. Х. (2016). Эндоскопическая диагностика: новые возможности щадящих хирургических операций в полости носа и глотки. In Инновационные механизмы решения проблем научного развития (pp. 186-189).

Yakubovich, S. I., Abdumuminovna, S. Z., Telmanovna, K. S., & Batyrbekovna, A. N. (2024). EVALUATION OF THE CLINICAL EFFECTIVENESS OF ANTIBIOTIC THERAPY IN COMBINATION WITH TOPICAL STEROIDS IN THE TREATMENT AND PREVENTION OF RECURRENT BACTERIAL SINUSITIS. European International Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies, 4(03), 205-213.

Yakubovich, S. I., Mamataliev, A. R., Omonov, A. T., & Abdumuminovna, S. Z. (2023). HYPERTROPHIC RHINITIS IN CHILDREN: ENDOSCOPIC TREATMENT. European International Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies, 3(02), 22-27.

Yakubovich, S. I. (2022). Morphofunctional Changes of the Adrenals at Chronic Exposure to Magnesium Chlorate. Central Asian Journal of Medical and Natural Science, 3(6), 178-185.

Хушвакова, Н. Ж., Исхакова, Ф. Ш., & Шаматов, И. Я. (2019). КОМПЛЕКСНОЕ ЛЕЧЕНИЕ ОСТРЫХ ЛАРИНГИТОВ. Сборник научных статей по итогам работы Международного научного форума, 98.

Yakubovich, S. I., & Abdumuminovna, S. Z. (2023). OTORHINOLARYNGOLOGY THROUGH THE EYES OF A FORENSIC EXPERT. International Journal of Medical Sciences And Clinical Research, 3(01), 29-32.

Шаматов, И. Я., Исламов, Ш. Э., & Шербеков, Б. Э. (2021). УСТАНОВЛЕНИЕ ДАВНОСТИ ЧЕРЕПНО-МОЗГОВОЙ ТРАВМЫ. Вопросы науки и образования, (13 (138)), 34-38.

Шаматов, И. Я., & Шопулотова, З. К. (2024). ОСОБЕННОСТИ ДИФФЕРЕНЦИАЛЬНОЙ ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЕ ПАРАДОКСАЛЬНОГО ДВИЖЕНИЯ ГОЛОСОВЫХСКЛАДОК У ЖЕНЩИН. Eurasian Journal of Medical and Natural Sciences, 5(1), 45-49.

Shamatov, I., & VA, S. Z. O. U. K. (2023). MAGNIT-REZONANS TOMOGRAFIYANING DIAGNOSTIK IMKONIYATLARI. Евразийский журнал академических исследований, 3, 2.

Yakubovich, S. I. (2022). Asliddinovich SS SPECIFIC DIAGNOSIS OF CHRONIC TONSILLITIS. ResearchJet Journal of Analysis and Inventions, 3(06), 202-204.

Хушвакова, Н., Шаматов, И., Хамракулова, Н., & Усманов, Ш. (2018). Роль озонотерапии в лечении экссудативных гайморитов. Журнал проблемы биологии и медицины, (1 (99)), 124-126.

Исламов, Ш. Э., & Шаматов, И. Я. (2005). Судебно-медицинские аспекты дефектов медицинской помощи в оториноларингологической практике. Российская ринология, (2), 144-145.

Eryigitovich, I. S., Yakubovich, S. I., Negmatullaevna, M. N., & Rustamovna, M. S. (2023). Histochemical Indicators of The Adrenal Glass Under Acute Exposure to Magnesium Chlorate. Journal of Advanced Zoology, 44.

ШАМАТОВ, И., БОЛТАЕВ, А., & ШОПУЛОТОВА, З. (2023). КОМПЛЕКСНОЕ ПРИМЕНЕНИЕ МЕТОДОВ РЕГИОНАРНОЙ АНТИБИОТЕРАПИИ И ФИЗИОТЕРАПИИ ПРИ ОДОНТОГЕННОМ ВОСПАЛЕНИИ ПОЛОСТИ ВЕРХНЕЧЕЛЮСТНОЙ ПАЗУХИ. International Bulletin of Medical Sciences and Clinical Research, 3(3), 29-33.

Шаматов, И., Коржавов, Ш., & Курбанова, Л. (2021). Эффективность некоторых методов лечения пациентов с полипозным риносинуситом. Журнал биомедицины и практики, 1(3/2), 159-164.

Шаматов, И. Я., Исламов, Ш. Э., & Шербеков, Б. Э. (2021). УСТАНОВЛЕНИЕ ДАВНОСТИ ЧЕРЕПНО-МОЗГОВОЙ ТРАВМЫ. Вопросы науки и образования, (13 (138)), 34-38.

Шаматов, И. Я., & Исхакова, Ф. Ш. (2016). РОЛЬ АУДИОМЕТРИИ В ДИАГНОСТИКЕ СЕНСОНЕВРАЛЬНОЙ ТУГОУХОСТИ. ББК 65.26 Н 72, 54.

Бахронов, А. Р., Хушвакова, Н. Ж., Болтаев, А. И., & Шаматов, И. Я. (2014). Применение комбинированных антисептиков в лечении острого фарингита. Вестник Казахского Национального медицинского университета, (2-3), 14-15.

Шаматов, И. Я., Болтаев, А. И., & Расулова, М. Р. (2022). ИММУНОБИОХИМИЧЕСКИЕ СДВИГИ ПРИ СЕЗОННОЙ БИЦИЛЛИНОМЕДИКОМЕНТОЗНОЙ ПРОФИЛАКТИКЕ ХРОНИЧЕСКИХ ТОНЗИЛЛИТОВ В САНАТОРНЫХ УСЛОВИЯХ. In Проблемы постковидной оториноларингологии (pp. 284-286).

Шодиев, С., Шаркиев, А., Аббосов, О., Фозилова, Д., & Шаматов, И. (2016). Усовершенствование лечения альвеолитов лунок зубов. Стоматология, 1(2-3 (63-64)), 54-57.

Sabirova, M. M., Akhmedzhanov, I. A., & Shamatov, I. (1991). Errors in the diagnosis of a foreign body in the pharynx of a three-month old child. Vestnik Otorinolaringologii, (4), 60-60.

Sabirova, M. M., Rustamova, B. A., & Shamatov, I. (1991). Unusual cases of esophageal foreign bodies. Vestnik Otorinolaringologii, (2), 78-78.

Насретдинова, М. Т., Шаматов, И. Я., & Коржавов, Ш. О. ПОЛИПОЗ РИНОСИНУСИТ БИЛАН ОҒРИГАН БЕМОРЛАРДА АЙРИМ ДАВО УСУЛЛАРИНИНГ САМАРАДОРЛИГИ. ДОКТОР АХБОРОТНОМАСИ ВЕСТНИК ВРАЧА DOCTOR’S HERALD, 70.

Khushvakova, N., Shamatov, I., Esanov, A., Khojiev, A., & Gaybullaev, R. (2025). CHRONIC POLYPOUS RHINOSINUSITIS AND MODERN TREATMENT OF POLYPS IN THE NOSE. Естественные науки в современном мире: теоретические и практические исследования, 4(2), 43-47.

Boliev, I., Mukhammadieva, M., & Shamatov, I. (2025). NASAL AND THROAT DISEASES IN CHILDREN, THEIR PREVALENCE, PREVENTION AND THE IMPORTANCE OF FAMILY REHABILITATION. Журнал академических исследований нового Узбекистана, 2(1), 173-178.

Yakubovich, S. I., Daston, G., & Babur, Q. (2024). EFFECTIVENESS OF ENDOSCOPIC ULTRASOUND DISENTIGRATION IN HYPERTROPHIC RHINITIS AND ENT PATHOLOGIES. Eurasian Journal of Academic Research, 5(1), 45-51.

Yakubovich, S. I. (2024). EVALUATION OF THE EFFECTIVENESS OF COMPLEX APPLICATION OF OZONE IN CHRONIC SUPPUROUS EAR DISEASES. Central Asian Journal of Academic Research, 2(11-2), 38-43.

Yakubovich, S. I., & Islomovna, S. J. (2024). TIBBIYOTDA FIZIKA FANINING O'RNI VA AXAMIYATI. Science and innovation, 3(Special Issue 29), 420-424.

Sabirova, M. M., Akhmedzhanov, I. A., & Shamatov, I. (1991). Successful removal of pharyngeal foreign body in a 3-month-old child after late diagnosis. Vestnik Khirurgii Imeni II Grekova, 146(2), 71-72.

SABIROVA, M., AKHMEDZHANOV, I., & SHAMATOV, I. (1991). SUCCESSFUL EXTRACTION OF A LATE DIAGNOSED FOREIGN-BODY FROM THE THROAT OF A 3-MONTH-OLD BABY. VESTNIK KHIRURGII IMENI II GREKOVA, 146(2), 71-72.

Мадаханов, А. С., Шаматов, И. Я., & Юнусова, Н. Б. ПОТРЕБНОСТИ СЕМЕЙ В КУРОРТНО-ОЗДОРОВИТЕЛЬНОЙ ПОМОЩИ И ИННОВАЦИОННЫЕ ПОДХОДЫ К ЕЁ УДОВЛЕТВОРЕНИЮ. ЖАРЧЫСЫ, 128.