“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 07, 2025. JULY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
246
Buyrak kasalliklari: Surunkali glomerulonefrit
Toshpo'latov Diyorbek Anvarjonovich
Zarmed Universiteti , Davolash ishi fakulteti
Annotatsiya
Mazkur maqolada surunkali glomerulonefritning sabablari, rivojlanish
mexanizmi, klinik belgilari, tashxislash va davolash usullari yoritilgan. Kasallikning
autoimmun tabiati va asoratlari batafsil ko‘rib chiqilib, zamonaviy davolash
yondashuvlari keltirilgan. Profilaktika choralari va kasallikni boshqarish usullari
ham muhokama qilingan.
Kirish so'zlar
: buyrak , glomerulonefrit, , SGN, toksin, buyrak biopsiyasi,
kreatinin , siydik kislota
Mavzuning dolzarbligi:
Buyrak kasalliklari, xususan, surunkali glomerulonefrit global sog‘liqni
saqlash tizimida jiddiy muammolardan biridir. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti
(JSST) ma'lumotlariga ko‘ra, buyrak yetishmovchiligining asosiy sabablari orasida
SGN yetakchi o‘rinda turadi. Davolashning kech boshlanishi va simptomlarning
asta-sekin
rivojlanishi
kasallikning
erta
bosqichlarda
tashxislanishini
murakkablashtiradi. Shuning uchun ushbu mavzuni o‘rganish va davolash usullarini
takomillashtirish juda muhimdir.
Tadqiqotning maqsadi:
Tadqiqotning asosiy maqsadi surunkali glomerulonefritning rivojlanish
sabablarini o‘rganish, tashxis qo‘yishning samarali usullarini aniqlash va
davolashning zamonaviy yondashuvlarini taklif qilishdir. Shu bilan birga, kasallikni
erta bosqichda aniqlash orqali asoratlarni kamaytirishga qaratilgan tavsiyalar ishlab
chiqish ham maqsad qilib qo‘yilgan.
Buyrak kasalliklari organizmning asosiy filtrlovchi tizimi bo‘lgan
buyraklarning faoliyatini buzadigan patologik holatlardir. Bu kasalliklar orasida
surunkali glomerulonefrit keng tarqalgan. Ushbu kasallik glomerulalar (buyrakdagi
filtrlovchi tuzilmalar)ning uzoq muddat davomida yallig‘lanishi va zararlanishi
bilan tavsiflanadi. Surunkali glomerulonefritning sabablarini aniqlash, davolash
usullari va oldini olish choralari tibbiyotning dolzarb masalalaridandir.
Buyraklar organizmda asosiy filtrlovchi tizim bo‘lib, ular orqali qon
tozalanadi va ortiqcha moddalar siydik orqali chiqariladi. Surunkali glomerulonefrit
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 07, 2025. JULY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
247
(SGN) – buyrak glomerulalarining autoimmun yallig‘lanishi bilan kechadigan
surunkali kasallik bo‘lib, o‘z vaqtida aniqlanmasa buyrak yetishmovchiligiga olib
kelishi mumkin.
Surunkali glomerulonefritning sabablari:
Surunkali glomerulonefrit autoimmun jarayon natijasida kelib chiqadi.
Organizmning immun tizimi o‘zining buyrak glomerulalariga qarshi antitanachalar
hosil qiladi va bu surunkali yallig‘lanishga olib keladi. Quyidagi omillar
kasallikning rivojlanishini keltirib chiqarishi mumkin:
1. Infeksion kasalliklar (masalan, streptokokk infektsiyalari).
2. Autoimmun kasalliklar (masalan, sistemali qizil yuguruk).
3. Allergik reaksiyalar.
4. Genetik moyillik.
Patogenezi (rivojlanish mexanizmi):
Surunkali glomerulonefritda glomerulalarda immun yallig‘lanish jarayoni
yuz beradi. Bu qon aylanishining buzilishi, filtratsiyaning pasayishi va toksik
moddalarni organizmdan chiqarish jarayonining sekinlashishiga olib keladi.
Natijada buyrak yetishmovchiligi rivojlanishi mumkin.
Klinik belgilari:
Surunkali glomerulonefrit uzoq vaqt davomida simptomsiz kechishi mumkin.
Ammo kasallikning rivojlanish bosqichida quyidagi belgilar paydo bo‘ladi:
1.Shishlar: Ertalab yuz va ko‘z atrofida, keyinchalik butun tana bo‘ylab.
2.Arterial gipertenziya: Qon bosimining doimiy oshishi.
3.Proteinuriya: Siydikda oqsil miqdorining ko‘payishi.
4.Gematuriya: Siydikda qon aralashmalarining paydo bo‘lishi.
4.Charchoq va umumiy zaiflik: Organizmda toksinlarning to‘planishi
natijasida.
Tashxislash usullari:
Surunkali glomerulonefritni aniqlash uchun quyidagi tekshiruvlar
o‘tkaziladi:
1. Umumiy siydik tahlili: Proteinuriya va gematuriyani aniqlash.
2. Qon tahlili: Kreatinin va siydik kislota darajasini baholash.
3. Buyrak ultratovush tekshiruvi: Buyraklarning hajmi va tuzilmasini
o‘rganish.
4. Buyrak biopsiyasi: To‘qima namunalarini o‘rganish.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 07, 2025. JULY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
248
Patogenezi:
SGNda glomerulalarda immun komplekslar yig‘ilib, yallig‘lanish jarayonini
boshlaydi. Bu jarayon filtratsiyaning pasayishiga, qon aylanishining buzilishiga va
toksik moddalar organizmdan chiqmay, to‘planishiga olib keladi. Natijada buyrak
funksiyasining bosqichma -bosqich zaiflashuvi kuzatiladi.
Tashxislash usullari:
Kasallikni aniqlash uchun quyidagi tekshiruvlar o‘tkaziladi:
1. Umumiy siydik tahlili: Proteinuriya va gematuriyani aniqlash.
2. Biokimyoviy qon tahlili: Kreatinin, siydik kislota va elektrolitlar darajasi.
3. Buyrak ultratovush tekshiruvi: Buyraklarning tuzilmasi va hajmi o‘rganiladi.
4. Biopsiya: Buyrak to‘qimasining mikroskopik tahlili.
Davolash usullari:
Surunkali glomerulonefritni davolashda quyidagi yo‘nalishlar mavjud:
1. Dori-darmonlar:
Immunosupressantlar (masalan, prednizolon).
Antigipertenziv vositalar (masalan, ACE inhibitorlari).
Diuretiklar (shishni kamaytirish uchun).
2. Parhez: Tuz va suyuqlik iste’molini cheklash, oqsil miqdorini nazorat qilish.
3. Hayot tarzi o‘zgarishi: Chekish va alkogolni tashlash, muntazam jismoniy
faollik.
4. Dializ yoki transplantatsiya: Buyrak yetishmovchiligi holatlarida.
Profilaktika:
1.Surunkali glomerulonefritni oldini olish uchun:
2.Infeksion kasalliklarni vaqtida davolash.
3.Imkon qadar allergenlardan uzoq turish.
4.Sog‘lom turmush tarzini olib borish.
5.Tibbiy ko‘rikdan muntazam o‘tish.
Xulosa:
Surunkali glomerulonefrit murakkab va uzoq muddatli davolashni talab
qiladigan kasallikdir. Uni erta aniqlash va to‘g‘ri davolash orqali kasallik
asoratlarining oldini olish mumkin. Tibbiy nazorat va sog‘lom turmush tarzi buyrak
salomatligini saqlashda muhim ahamiyatga ega.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 07, 2025. JULY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
249
Surunkali glomerulonefrit – buyrak salomatligi uchun jiddiy xavf tug‘diruvchi
kasallik bo‘lib, o‘z vaqtida tashxislash va davolash orqali kasallik oqibatlarini
kamaytirish mumkin. To‘g‘ri davo va sog‘lom turmush tarzini saqlash buyrak
funksiyasini uzoq muddat davomida barqaror saqlashga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Шульман, Е. А. "Гломерулонефриты: клинические рекомендации",
Москва, 2021.
2. O‘zbekiston Sog‘liqni Saqlash Vazirligi – Tibbiy protokollar to‘plami, 2023.
Buyrak kasalliklari bo'yicha foydalangan adabiyotlar ro'yxati quyidagicha
bo'lishi mumkin:
3. Harrison's Principles of Internal Medicine, 20th Edition. – Buyrak
kasalliklarining umumiy patogenezi, klinikasi va davolash usullari bo‘yicha
yetakchi ilmiy manba.
4.National Kidney Foundation: "Kidney Disease Outcomes Quality Initiative
(KDOQI) Guidelines". – Buyrak kasalliklarining klinik tavsiyalari va davolash
yondashuvlari.
5.O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi, "Buyrak
yetishmovchiligi va surunkali kasalliklar bo‘yicha klinik tavsiyalar". Toshkent,
2023.
6.Mayo Clinic: "Chronic Glomerulonephritis Overview". – Zamonaviy
diagnostika va davolash bo‘yicha dolzarb tavsiyalar.
7.. Pathophysiology of Kidney Disease and Hypertension (Johns Hopkins
University Press). – Buyrak kasalliklarining asosiy patofiziologik mexanizmlarini
o‘rganish bo‘yicha tavsiya etilgan manba.
8.Taniguchi, M. & Kida, Y. (2020). Chronic Kidney Disease: From
Pathogenesis to Treatment Strategies. – Zamonaviy tadqiqotlar va davolash usullari
haqida to‘liq ma'lumot.
