“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE
RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 08, 2025. AVGUST
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
24
BOLALARDA MILLIY ONGNI RIVOJLANTIRISH: MAKTABGACHA
TA’LIMNING ROLI
Berdiyeva Muxabbat Meyliyevna
Termiz davlat pedagogika instituti
Maktabgacha ta’lim kafedrasi professori
Annotatsiya:
Ushbu maqola maktabgacha yoshdagi bolalarda milliy ongni
shakllantirish va milliy qadriyatlarni singdirish masalalariga bag‘ishlangan.
Tadqiqotda pedagoglarning roli, bolalarni milliy madaniyatga hurmat ruhida
tarbiyalash, milliy an’ana va urf-odatlarni amaliy mashg‘ulotlar orqali o‘rgatish
usullari tahlil qilinadi. Maqolada o‘yinlar, interaktiv mashg‘ulotlar, hikoya va qo‘shiq
orqali bolalarning milliy identifikatsiyasini mustahkamlashning samarali metodlari
keltirilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, maktabgacha ta’lim bolalarda milliy
qadriyatlarni shakllantirish, ularni jamiyatga moslashishga tayyorlash va madaniy
merosni hurmat qilish ruhini berishda muhim ahamiyatga ega. Shu bilan birga,
pedagoglarning doimiy metodik tayyorgarligi va innovatsion yondashuvlari bolalarda
milliy ongni rivojlantirishning samaradorligini oshiradi.
Kalit so‘zlar:
maktabgacha ta’lim, milliy qadriyatlar, milliy ong, bolalarni
tarbiyalash, madaniy meros, pedagogik yondashuv, o‘yin orqali tarbiya
Maktabgacha ta’lim bolalarning shaxsiy, ijtimoiy, ma’naviy va emotsional
rivojlanishida eng muhim bosqichlardan biri hisoblanadi. Shu davrda shakllanadigan
qadriyatlar, odatlar va dunyoqarash butun hayot davomida bolaning xulq-atvorini,
ijtimoiy moslashuvini va qaror qabul qilish qobiliyatini belgilaydi. Shu sababli,
maktabgacha ta’limda milliy qadriyatlarni singdirish va bolalarda milliy ongni
rivojlantirish o‘quv jarayonining asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi.
Milliy ong – bu shaxsning o‘z millati, tarixi, madaniyati va an’analarini anglash
va qadrlash qobiliyati bo‘lib, u bolalik davrida shakllana boshlaydi. Maktabgacha
ta’lim muassasalarida pedagoglar bolalarni milliy qadriyatlar va urf-odatlar bilan
tanishtiradi, ular orqali bolalarda hurmat, sadoqat, mehr-muhabbat va ijtimoiy
hamkorlik kabi xislatlarni shakllantiradi. Shu bilan birga, milliy ongni rivojlantirish
jarayonida bolalarni ijodiy faoliyatga jalb qilish, hikoya, qo‘shiq, o‘yin va amaliy
mashg‘ulotlar orqali tarbiyalash samarali natija beradi.
Pedagoglar bolalarga milliy qadriyatlarni faqat nazariy jihatdan emas, balki
amaliy faoliyat orqali ham singdiradilar. Masalan, milliy liboslarni tanishtirish, urf-
odatlar asosida o‘yinlar o‘tkazish, milliy bayramlar va tadbirlar orqali bolalarda o‘z
millatiga nisbatan hurmat va qiziqish uyg‘otish mumkin. Shu bilan birga, ota-onalar
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE
RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 08, 2025. AVGUST
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
25
bilan hamkorlik qilinishi, ularni ta’lim jarayoniga jalb etish ham bolalarda milliy ongni
shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarda milliy ongni rivojlantirish pedagoglarning
malakasi va metodik tayyorgarligiga ham bog‘liq. Pedagoglar zamonaviy pedagogik
texnologiyalarni, interaktiv metodlarni va o‘yin orqali o‘qitish usullarini bilishi zarur.
Shu orqali ular bolalarning individual xususiyatlarini hisobga olib, o‘quv jarayonini
qiziqarli, samarali va ma’naviy rivojlanishga yo‘naltirilgan shaklda tashkil qiladilar.
Shuningdek, bolalarda milliy ongni rivojlantirish jarayonida pedagoglarning
innovatsion yondashuvlari va metodik yangiliklarni qo‘llashi muhim hisoblanadi.
Zamonaviy maktabgacha ta’limda interaktiv mashg‘ulotlar, multimediali materiallar,
o‘yin va loyihalar orqali bolalarga milliy qadriyatlarni singdirish yanada samarali
bo‘ladi. Shu tarzda, bolalar nafaqat bilim oladi, balki o‘z millati, madaniyati va
an’analariga nisbatan hurmat ruhida tarbiyalanadi.
Maktabgacha ta’lim muassasalarida milliy qadriyatlarni rivojlantirish faqat
tarbiya jarayoni bilan cheklanmaydi. U bolalarni jamiyatga moslashishga, ijtimoiy
qoidalarni tushunishga va madaniy merosni qadrlashga tayyorlaydi. Shu bilan birga,
milliy ong bolalarning shaxsiy identifikatsiyasini mustahkamlash, ularni mustaqil
fikrlashga va ijtimoiy muhitda o‘z o‘rnini topishga yo‘naltiradi.
Natijada, maktabgacha ta’lim bolalarda milliy ongni rivojlantirishning asosiy
maydoni bo‘lib, pedagoglar va ota-onalar hamkorligi, innovatsion pedagogik metodlar
va interaktiv mashg‘ulotlar orqali bolalarning ma’naviy va madaniy rivojlanishini
samarali qo‘llab-quvvatlash imkonini beradi. Shu sababli, bolalarda milliy ongni
rivojlantirish masalasi maktabgacha ta’limning eng dolzarb vazifalaridan biri
hisoblanadi.
Maktabgacha ta’lim bolalarning shaxsiy, ijtimoiy va ma’naviy rivojlanishida
eng muhim bosqichlardan biri hisoblanadi. Shu davrda shakllanadigan qadriyatlar va
odatlar bolalarning butun hayot davomidagi dunyoqarashi, xulq-atvori va ijtimoiy
moslashuvini belgilaydi. Shu sababli, maktabgacha ta’lim muassasalarida milliy
qadriyatlarni singdirish va bolalarda milliy ongni rivojlantirish o‘quv jarayonining
muhim vazifalaridan biri sifatida qaraladi.
Milliy ong – bu shaxsning o‘z millati, tarixi, madaniy merosi va an’analari bilan
tanishligi, ularni anglash va qadrlash qobiliyatidir. Bolalik davrida shakllangan milliy
ong bolalarda madaniy merosga hurmat, jamiyatga moslashuv va o‘zligini anglashi
kabi xislatlarni rivojlantiradi. Shu sababli, maktabgacha ta’lim muassasalarida
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE
RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 08, 2025. AVGUST
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
26
pedagoglar bolalarni milliy qadriyatlar bilan tanishtirish va ularni hurmat ruhida
tarbiyalashda asosiy rol o‘ynaydi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarda milliy ongni rivojlantirishning samarali
yo‘llaridan biri interaktiv metodlardan foydalanishdir. Interaktiv metodlar bolalarning
qiziqishini oshiradi, ularni faollikka undaydi va o‘rganish jarayonini yanada samarali
qiladi. Masalan, milliy an’analar asosida o‘yinlar tashkil etish, xalq ertaklarini o‘qish,
milliy qo‘shiqlar va raqslar orqali bolalarga madaniy merosni singdirish samarali natija
beradi. Shu tarzda, bolalar nafaqat bilib oladi, balki faol qatnashadi va o‘zini ifoda
qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
O‘yin orqali tarbiya qilish texnologiyasi maktabgacha ta’limda alohida
ahamiyatga ega. O‘yinlar bolalarning ijtimoiy ko‘nikmalarini rivojlantiradi,
muammolarni hal qilish, mustaqil qarorlar qabul qilish va ijodiy fikrlash
ko‘nikmalarini shakllantiradi. Masalan, milliy urf-odatlar asosida tashkil etilgan
ro‘yxatli yoki dramatik o‘yinlar bolalarni madaniyatga hurmat bilan tarbiyalaydi, ular
orasida o‘zaro hamkorlik va yordamga intilish xislatlarini rivojlantiradi. Shu bilan
birga, pedagoglar o‘yinlarni o‘quv jarayonining ajralmas qismi sifatida ishlatish orqali
ta’limni qiziqarli va samarali qiladi.
Multimedia vositalari ham bolalarda milliy ongni rivojlantirishda muhim
ahamiyatga ega. Interaktiv slaydlar, animatsiyalar, elektron kitoblar va audio
materiallar yordamida bolalarga milliy qadriyatlar va an’analar bilan tanishtirish
osonlashadi. Masalan, bolalarga milliy bayramlar, tarixiy voqealar yoki xalq ertaklarini
vizual tarzda taqdim etish ularning diqqatini jalb qiladi va mavzuni tezroq tushunishiga
yordam beradi. Shu bilan birga, multimedia vositalari pedagoglarga individual
yondashuvni amalga oshirish imkonini beradi, chunki har bir bolaning o‘rganish tezligi
va qiziqishlarini hisobga olish mumkin bo‘ladi.
Milliy qadriyatlarni shakllantirishda pedagoglarning roli juda muhimdir.
Pedagoglar bolalarga nafaqat bilim beradi, balki ularni madaniy merosni qadrlashga,
o‘z millati va an’analarini hurmat qilishga o‘rgatadi. Shu maqsadda pedagoglar doimiy
ravishda malakasini oshirishi, zamonaviy pedagogik metodlar va innovatsion
yondashuvlardan foydalanishi zarur. Maktabgacha ta’lim muassasalarida
pedagoglarning metodik bilimlari bolalarda milliy ongni rivojlantirish samaradorligini
belgilovchi asosiy omil hisoblanadi. Shuningdek, ota-onalar bilan hamkorlik qilish
bolalarda milliy ongni shakllantirish jarayonida muhim ahamiyatga ega. Ota-onalarni
ta’lim jarayoniga jalb qilish, ularga milliy qadriyatlarni tarbiyalash metodlari bo‘yicha
maslahat berish, uyda ham milliy madaniyatni rivojlantirishga yordam beradi. Shu
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE
RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 08, 2025. AVGUST
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
27
tarzda, bolalar maktabgacha ta’lim muassasasida o‘rgangan milliy qadriyatlarini uyda
mustahkamlash imkoniga ega bo‘ladi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarda milliy ongni rivojlantirishda ma’naviy va
estetik tarbiya ham muhim hisoblanadi. Bolalarga milliy san’at, adabiyot, musiqiy
meros va folklor elementlarini tanishtirish orqali ular nafaqat bilim olishadi, balki o‘z
hissiyotlarini ifoda etish, go‘zallikni qadrlash va madaniyatga hurmat ruhini
shakllantirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Shu bilan birga, bunday faoliyat bolalarning
ijtimoiy va emotsional rivojlanishini ham qo‘llab-quvvatlaydi.
Innovatsion pedagogik yondashuvlar bolalarda milliy ongni rivojlantirish
jarayonini samarali qiladi. Masalan, loyiha ishlari, interaktiv mashg‘ulotlar, rol
o‘yinlari va multimedia materiallari yordamida bolalar milliy qadriyatlarni qiziqarli
tarzda o‘rganadilar. Shu bilan birga, pedagoglar bolalarning individual xususiyatlarini
inobatga olib, darslarni moslashtiradi va ularni faol ishtirokga undaydi.
Natijada, maktabgacha ta’lim muassasalari bolalarda milliy ongni
rivojlantirishning asosiy maydoni bo‘lib, pedagoglar va ota-onalar hamkorligi,
innovatsion pedagogik metodlar va interaktiv mashg‘ulotlar orqali bolalarning
ma’naviy va madaniy rivojlanishini samarali qo‘llab-quvvatlash imkonini beradi. Shu
sababli, bolalarda milliy ongni rivojlantirish masalasi maktabgacha ta’limning eng
dolzarb vazifalaridan biri sifatida qaraladi.
Maktabgacha ta’lim muassasalarida bolalarda milliy ongni rivojlantirish va
milliy qadriyatlarni singdirish bolalarning shaxsiy, ijtimoiy va ma’naviy rivojlanishida
muhim rol o‘ynaydi. Interaktiv metodlar, o‘yinlar, multimedia vositalari, hikoya va
qo‘shiqlar orqali bolalarga milliy merosni singdirish ularni o‘z millatiga nisbatan
hurmat ruhida tarbiyalashga yordam beradi. Pedagoglarning kasbiy malakasi,
innovatsion yondashuvlari va ota-onalar bilan hamkorligi bu jarayonning
samaradorligini oshiradi. Shu sababli, maktabgacha ta’lim muassasalari bolalarda
milliy ongni shakllantirishning asosiy maydoni sifatida qaraladi va bu jarayon butun
jamiyatning madaniy merosi va barqaror rivojlanishiga hissa qo‘shadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdurahmonova, M. (2020).
Maktabgacha ta’limda milliy qadriyatlarni
tarbiyalash
. Toshkent: Ta’lim nashriyoti.
2.
Berdieva, M.M. (2021).
Maktabgacha yoshdagi bolalarda ma’naviy tarbiya va
milliy ong
. Termiz: TDP Institut nashriyoti.
3.
Karimova, L. (2019).
Bolalarda ijtimoiy va ma’naviy rivojlanishni qo‘llab-
quvvatlash metodlari
. Toshkent: Pedagogika nashriyoti.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE
RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 08, 2025. AVGUST
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
28
4.
Ismoilov, S. (2020).
Maktabgacha ta’limda innovatsion pedagogik metodlar va
milliy qadriyatlar
. Toshkent: Innovatsion Ta’lim.
5.
UNESCO (2018).
Early Childhood Education and Cultural Awareness
. Paris:
UNESCO Publishing.
6.
Johnson, P., & Smith, R. (2017).
Innovative Approaches to Preschool Education
and Cultural Identity
. New York: Academic Press.
7.
Hoxha, B. (2020).
Developing National Awareness in Early Childhood
Education
. London: Routledge.
