“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
242
BENZIMIDAZOL HOSILALARINING ANTIVIRUS VA
ANTIPARAZITAR TA'SIRI
ПРОТИВОВИРУСНОЕ И ПРОТИВОПАРАЗИТАРНОЕ ДЕЙСТВИЕ
ПРОИЗВОДНЫХ БЕНЗИМИДАЗОЛА
ANTIVIRAL AND ANTIPARASITIC EFFECTS OF
BENZIMIDAZOLE DERIVATIVES
Jo'rayeva Sarvinoz Erkin qizi
Sirdaryo tumani 5-sonli umumiy o'rta ta'lim maktabi Kimyo fani o'qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada benzimidazol hosilalarining antivirus va
antiparazitar ta'siri o'rganiladi. Adabiyotlar tahlili asosida ushbu birikmalarning turli
viruslar va parazitlarga qarshi faolligini ko'rsatuvchi ma'lumotlar keltiriladi.
Benzimidazol hosilalarining ta'sir mexanizmlari, samaradorligi va potentsial
qo'llanilish sohalari muhokama qilinadi. Shuningdek, ularning afzalliklari,
kamchiliklari va kelajakdagi istiqbollari tahlil qilinadi.
Kalit so'zlar:
benzimidazol, antivirus, antiparazitar, dori vositalari, kimyoviy
birikmalar
Аннотация:
В этой статье исследуются противовирусные и
противопаразитарные эффекты производных бензимидазола. На основании
анализа литературы приводятся данные, свидетельствующие об активности
этих соединений против различных вирусов и паразитов. Обсуждаются
механизмы действия, эффективность и потенциальные области применения
производных
бензимидазола.
Также
будут
проанализированы
их
преимущества, недостатки и перспективы на будущее.
Ключевые
слова:
бензимидазол,
противовирусное
средство,
противопаразитарное средство, лекарства, химические соединения
Abstract:
This article will study the antiviral and antiparasitic effects of
benzimidazole derivatives. Based on the analysis of the literature, information is
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
243
provided indicating the activity of these compounds against various viruses and
parasites. The mechanisms of action, efficacy, and potential applications of
benzimidazole derivatives are discussed. They also analyze their advantages,
disadvantages and future prospects.
Keywords:
benzimidazole, antivirus, antiparasitic, drugs, chemical
compounds
KIRISH
Benzimidazol hosilalari farmatsevtika sohasida keng qo'llaniladigan muhim
kimyoviy birikmalar sinfini tashkil etadi. Ularning antivirus va antiparazitar
xususiyatlari ko'plab tadqiqotlar orqali o'rganilgan bo'lib, turli kasalliklarni
davolashda samarali vosita sifatida e'tirof etilmoqda [1]. Ushbu maqolaning maqsadi
benzimidazol hosilalarining antivirus va antiparazitar ta'sirini chuqur tahlil qilish,
ularning samaradorligini baholash va potentsial qo'llanilish sohalarini aniqlashdan
iborat.
Benzimidazol halqasi ko'plab biologik faol moddalarning tarkibiy qismi
hisoblanadi va uning hosilalari turli xil farmakologik ta'sirlarga ega [2]. Antivirus
va antiparazitar xususiyatlar benzimidazol hosilalarining eng muhim va istiqbolli
yo'nalishlaridan biridir. Ushbu birikmalar viruslar va parazitlarga qarshi kurashda
yuqori samaradorlik ko'rsatgani sababli, ular asosida yangi dori vositalarini ishlab
chiqish bo'yicha jadal izlanishlar olib borilmoqda [3].
USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Ushbu tadqiqot adabiyotlar tahlili asosida olib borildi. O'zbek, rus va xorij
tillaridagi ilmiy maqolalar, monografiyalar va boshqa manbalar o'rganib chiqildi.
Tanlangan manbalar benzimidazol hosilalarining kimyoviy tuzilishi, ularning
antivirus va antiparazitar ta'sir mexanizmlari, turli kasalliklarga qarshi
samaradorligi, zamonaviy dori vositalari ishlab chiqarishdagi o'rni va kelajak
istiqbollarini yoritib beruvchi ma'lumotlarni o'z ichiga oladi.
NATIJALAR
Benzimidazol hosilalarining antivirus ta'siri.
Adabiyotlar tahlili shuni
ko'rsatdiki, benzimidazol hosilalari keng spektrli antivirus faollikka ega. Ular gripp,
gerpes, gepatit, OIV va boshqa viruslarga qarshi samarali ta'sir ko'rsatadi [4].
Masalan, 2-((2-(4-Fluorofenil)benzimidazol-1-il)metil)-1H-benzimidazol hosilasi
gripp virusiga qarshi yuqori faollik namoyish etgan [5].
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
244
Benzimidazol hosilalarining antiparazitar ta'siri.
Benzimidazol hosilalari
gelmintlarga, protozoa va boshqa parazitlarga qarshi keng qo'llaniladi. Albendazol,
mebendazol va fenbendazol kabi preparatlar turli parazitar kasalliklarni davolashda
samarali hisoblanadi [6]. Masalan, triclabendazole fastsiolezni davolashda yuqori
samaradorlik ko'rsatgan [7].
Benzimidazol
hosilalarining
ta'sir
mexanizmlari.
Antivirus
ta'sir:
Benzimidazol hosilalari viruslarning replikatsiyasini to'xtatish orqali ta'sir
ko'rsatadi. Ular virusning nuklein kislotasi sintezini to'xtatadi yoki virusning hujayra
ichiga kirishini bloklaydigan ta'sirga ega [3].
Antiparazitar ta'sir: Benzimidazol hosilalari parazitlarning mikrotubulalariga
bog'lanib, ularning depolymerizatsiyasiga olib keladi. Bu parazitning ovqatlanishi
va ko'payishini to'xtatadi [2].
TAHLIL VA MUHOKAMA
Benzimidazol hosilalarining afzalliklari:
1.
Keng spektrli ta'sir: Ular turli xil viruslar va parazitlarga qarshi samarali
[4].
2.
Yuqori bioyoʻqotilish: Ko'pchilik benzimidazol hosilalari yaxshi
so'riladi va to'qimalarga yaxshi tarqaladi [6].
3.
Past toksiklik: Ko'p hollarda ular nisbatan past toksiklikka ega [5].
Kamchiliklari:
1.
Rezistentlik: Ayrim hollarda viruslar va parazitlar benzimidazol
hosilalariga rezistentlik rivojlantirishi mumkin [7].
2.
Nojo'ya ta'sirlar: Ba'zi benzimidazol hosilalari oshqozon-ichak tizimi,
jigar va boshqa a'zolarga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin [1].
Kelajak istiqbollari:
1.
Yangi hosilalar sintezi: Yanada samaraliroq va kamroq nojo'ya
ta'sirlarga ega bo'lgan benzimidazol hosilalarini ishlab chiqish [3].
2.
Kombinatsiyalangan terapiya: Benzimidazol hosilalarini boshqa dori
vositalari bilan birgalikda qo'llash orqali samaradorlikni oshirish [2].
3.
Nanoteхnologiyalar: Benzimidazol hosilalarini nanoqoplamalarda
qo'llash orqali ularning biologik faolligini oshirish [5].
XULOSALAR
Benzimidazol hosilalari antivirus va antiparazitar ta'sirga ega bo'lgan muhim
kimyoviy birikmalar sinfi hisoblanadi. Ularning keng spektrli ta'siri, yuqori
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
245
bioyoʻqotilishi va nisbatan past toksikligi ushbu birikmalarni turli kasalliklarni
davolashda istiqbolli vosita sifatida ko'rsatadi.
Biroq, rezistentlik rivojlanishi va ayrim nojo'ya ta'sirlar benzimidazol
hosilalarining qo'llanilishini cheklovchi omillar hisoblanadi. Shu sababli, yangi,
yanada samarali va xavfsiz hosilalarni ishlab chiqish, kombinatsiyalangan terapiya
usullarini rivojlantirish va nanotexnologiyalardan foydalanish kabi yo'nalishlar
kelajakda benzimidazol hosilalarining antivirus va antiparazitar vosita sifatidagi
ahamiyatini yanada oshirishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda, benzimidazol hosilalari farmatsevtika sohasida muhim
o'rin egallaydi va ularning antivirus hamda antiparazitar xususiyatlarini yanada
chuqurroq o'rganish, yangi dori vositalarini ishlab chiqish uchun keng imkoniyatlar
ochadi.
ADABIYOTLAR RO'YXATI
1.
Mamatkulov, S.A., Inoyatov, K.M. and Turaev, A.S., 2018. Synthesis
and Biological Activity of New Benzimidazole Derivatives. Russian Journal of
General Chemistry, 88(2), pp.273-276.
2.
Кузнецов, Ю.В., Хаджиева, З.Д. и Бердникова, Н.Г., 2016. Основы
фармацевтической химии: учебное пособие. Москва: ГЭОТАР-Медиа.
3.
Zhang, L., Lin, D., Sun, X., Curth, U., Drosten, C., Sauerhering, L.,
Becker, S., Rox, K. and Hilgenfeld, R., 2020. Crystal structure of SARS-CoV-2
main protease provides a basis for design of improved α-ketoamide inhibitors.
Science, 368(6489), pp.409-412.
4.
Андронати, С.А., Кравченко, И.А. и Нестеркина, М.В., 2020.
Бензимидазолы: химия, биология, медицина. Одесса: Астропринт.
5.
Li, Y., Zhang, H., Hu, J., Shi, D., Su, L., Ying, Y., Jiang, L., Wang, J.,
Hou, T. and Xu, Y., 2019. Discovery of novel benzimidazole derivatives as potent
anti-influenza agents via structure-based design. European Journal of Medicinal
Chemistry, 182, p.111639.
6.
World Health Organization, 2021. WHO model list of essential
medicines: 22nd list. Geneva: World Health Organization.
7.
Kelil, T., Adugna, S. and Gebreegziabher, W., 2022. Review on
Triclabendazole Resistance in Fasciola hepatica. Journal of Parasitology Research,
2022, pp.1-8.
