“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
447
Oliy ta'lim muassasalari professor-o'qituvchilari faoliyatida pedagogik
madaniyat darajasini takomillashtirish yo'llari
Umarova Feruzabonu Bobur qizi
O’zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti Pedagogika
nazariyasi,Pedagogika ta’limotlar tarixi ixtisosligi doktoranti
Annotatsiya
Ushbu maqola oliy ta'lim muassasalari professor-o'qituvchilarining
pedagogik madaniyat darajasini takomillashtirish yo'llarini tahlil qiladi.
Pedagogik madaniyat o'qituvchilarning kasbiy malakasi, pedagogik etika,
o'quvchilar bilan muloqot madaniyati va shaxsiy rivojlanishini o'z ichiga oladi.
Maqolada zamonaviy ta'lim jarayonlari, innovatsion texnologiyalar va raqamli
vositalardan foydalanish orqali professor-o'qituvchilarning malakasini oshirish,
shuningdek, malaka oshirish kurslari va o'zini-o'zi takomillashtirishning
ahamiyati ko'rsatilgan. O'qituvchilarning pedagogik madaniyatini rivojlantirish
ta'lim sifatini oshirish va talabalarning shaxsiy rivojlanishiga katta ta'sir
ko'rsatishi ta'kidlanadi. Ushbu maqola ta'lim tizimida pedagogik madaniyatni
oshirishga qaratilgan takliflar va tavsiyalar bilan birga, o'qituvchilarning
professional o'sishini ta'minlashda muhim ahamiyatga ega bo'ladi.
Kalit soʻzlar.
Oliy ta'lim muassasalari,professor-o'qituvchilar,pedagogik
madaniyat,ta'lim sifati,malaka oshirish,innovatsion texnologiyalar,raqamli
ta'lim,pedagogik etika,o'zaro tajriba almashish,o'qitish metodlari,talabalar bilan
muloqot,shaxsiy
rivojlanish,o'zini-o'zi
takomillashtirish,pedagogik
yondashuv,xalqaro ta'lim standartlari,ilg'or pedagogik metodlar,jamiyat oldidagi
mas'uliyat.
Ways to improve the level of pedagogical culture in the activities of
professors and teachers of higher education institutions
Umarova Feruzabonu Bobur qizi
O’zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti Pedagogika
nazariyasi,Pedagogika ta’limotlar tarixi ixtisosligi doktoranti
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
448
Annotation
This article analyzes ways to improve the level of pedagogical culture of
professors of higher education institutions. Pedagogical culture includes
professional qualifications of teachers, pedagogical ethics, culture of
communication with students and personal development. The article highlights
the importance of teacher training, in-service training, and self-improvement
through the use of modern educational processes, innovative technologies, and
digital tools. It is emphasized that the development of pedagogical culture of
teachers has a great impact on the improvement of the quality of education and
the personal development of students. This article, along with suggestions and
recommendations aimed at increasing the pedagogical culture in the educational
system, will be important in ensuring the professional growth of teachers.
Keywords
.
Higher education institutions, professors, pedagogical culture,
quality of education, professional development, innovative technologies, digital
education, pedagogical ethics, exchange of experience, teaching methods,
communication with students, personal development, self-improvement,
pedagogical approach, international educational standards, advanced pedagogical
methods, responsibility to society.
-
Пути повышения уровня педагогической культуры в
деятельности профессоров и преподавателей высших учебных
заведений
Umarova Feruzabonu Bobur qizi
O’zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti Pedagogika
nazariyasi,Pedagogika ta’limotlar tarixi ixtisosligi doktoranti
Аннотация
В данной статье анализируются пути повышения уровня
педагогической культуры преподавателей высших учебных заведений.
Педагогическая
культура
включает
в
себя
профессиональную
квалификацию учителей, педагогическую этику, культуру общения с
обучающимися и развитие личности. В статье подчеркивается важность
подготовки учителей, повышения квалификации и самосовершенствования
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
449
посредством использования современных образовательных процессов,
инновационных технологий и цифровых инструментов. Подчеркивается,
что развитие педагогической культуры учителей оказывает большое
влияние на повышение качества образования и личностное развитие
учащихся. Данная статья, наряду с предложениями и рекомендациями,
направленными на повышение педагогической культуры в системе
образования,
будет
иметь
важное
значение
в
обеспечении
профессионального роста учителей.
Ключевые слова
Высшие учебные заведения, преподаватели,
педагогическая культура, качество образования, профессиональное
развитие,
инновационные
технологии,
цифровое
образование,
педагогическая этика, обмен опытом, методы обучения, общение со
студентами, личностное развитие, самосовершенствование, педагогический
подход,
международные
образовательные
стандарты,
передовые
педагогические методы, ответственность перед обществом.
Kirish.
Bugungi globallashuv jarayonlari va ilm-fan rivoji oliy ta'lim
tizimida ham muhim o‘zgarishlarni keltirib chiqarmoqda. Ta'lim jarayonining
muvaffaqiyatli tashkil etilishi bevosita ta'lim beruvchi pedagoglarning malaka
darajasi va pedagogik madaniyatiga bog‘liqdir. Oliy ta’lim muassasalari
professor-o‘qituvchilari o‘zining kasbiy bilimlarini doimiy ravishda yangilab
borishi, zamonaviy ta’lim texnologiyalaridan foydalanishi hamda o‘z faoliyatida
pedagogik madaniyatni yuksaltirishi ta’lim sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Pedagogik madaniyat nafaqat bilim va ko‘nikmalar yig‘indisi, balki shaxsiyati,
muloqot madaniyati, ijtimoiy mas’uliyat va kasbiy etika kabi ko‘plab jihatlarni
o‘z ichiga oladi.
Oliy ta'lim muassasalarida ta'lim sifati va samaradorligini
oshirish jarayonida professor-o'qituvchilarning pedagogik
madaniyati muhim o‘rin tutadi. Pedagogik madaniyat nafaqat o‘qituvchining
kasbiy bilim va ko‘nikmalarini, balki uning talaba bilan o‘zaro muloqoti, kasbiy
etika, shaxsiy o‘sish va jamiyat oldidagi mas’uliyatini ham qamrab oladi.
Zamonaviy ta’lim jarayonlarida o‘qituvchilardan faqat bilim berish emas, balki
ta'lim oluvchilarning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishiga ko‘maklashuvchi yetakchi
sifatida faoliyat yuritish talab etiladi. Shu sababli, professor-o‘qituvchilarning
pedagogik madaniyat darajasini oshirish masalasi bugungi kun ta’lim tizimining
dolzarb vazifalaridan biridir.Mazkur maqolada professor-o‘qituvchilarning
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
450
pedagogik madaniyatini takomillashtirish yo‘llari, bu jarayonda innovatsion
texnologiyalar va raqamli vositalardan foydalanish, malaka oshirish kurslarining
ahamiyati hamda shaxsiy rivojlanishning pedagogik madaniyatga ta’siri kabi
masalalar ko‘rib chiqiladi.
Pedagogik madaniyatning mazmuni va mohiyati.Pedagogik madaniyat – bu
o‘qituvchining kasbiy bilimlari, ko‘nikmalari, pedagogik faoliyatini to‘g‘ri
tashkil etishi va tarbiyaviy jarayonni samarali boshqarishi bilan bog‘liq bo‘lgan
kompleks tushuncha hisoblanadi. U quyidagi asosiy jihatlarni o‘z ichiga oladi:
-kasbiy bilim va ko‘nikmalar: O‘qituvchi o‘z faniga oid bilimlarni
mukammal bilishi va ularni aniq ifodalash ko‘nikmasiga ega bo‘lishi kerak.
-pedagogik etika: O‘qituvchilarning o‘z kasbiy faoliyatida axloqiy
me’yorlarga rioya qilishi, o‘quvchilarga hurmat va mehr-muhabbat bilan
yondashishi pedagogik etikaning muhim jihatlaridandir.
-shaxsiy madaniyat: O‘qituvchining madaniy saviyasi, shaxsiyati va o‘zini
tutish madaniyati uning umumiy pedagogik madaniyatini shakllantiradi.
Pedagogik madaniyat darajasini oshirishning zarurati.Oliy ta'lim tizimida
ta'lim berish jarayonining samaradorligi ko'p jihatdan pedagoglarning kasbiy va
pedagogik madaniyatiga bog'liqdir. Bugungi kunda professor-o'qituvchilarning
pedagogik madaniyatini oshirish zarurati quyidagi omillar bilan bog'liq:
1. Globallashuv jarayonlari: Oliy ta'lim jarayonida globallashuv va xalqaro
hamkorlikning kuchayishi ta'lim standartlarini xalqaro talablarga moslashtirishni
talab etmoqda.
2. Innovatsion texnologiyalar: Ta'lim jarayoniga raqamli texnologiyalar va
masofaviy o'qitish usullarining joriy etilishi professor-o'qituvchilardan yangi
kompetensiyalarni o'zlashtirishni talab qiladi.
3. Talabalar ehtiyojlari: Zamonaviy talabalar yangi o'quv uslublariga ochiq
va ularga mos ta'lim usullaridan foydalanishni kutishadi. Bu esa o'qituvchilarning
pedagogik mahoratini doimiy ravishda rivojlantirishni taqozo etadi.
Pedagogik madaniyatni takomillashtirish yo'llari
1. Malaka oshirish kurslari: Oliy ta'lim muassasalaridagi professor-
o'qituvchilar o'z malakasini doimiy ravishda oshirib borishi kerak. Bu jarayonni
muvaffaqiyatli tashkil qilish uchun turli yo'nalishlarda malaka oshirish kurslari,
o'quv-seminarlar va treninglar o'tkazilishi muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa,
zamonaviy pedagogik texnologiyalar va innovatsion ta’lim metodlari bo‘yicha
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
451
treninglar
professor-o‘qituvchilarning
pedagogik
madaniyatini
takomillashtirishda muhim rol o‘ynaydi.
2. Raqamli ta'lim texnologiyalaridan foydalanish: XXI asrda ta'lim
jarayonini axborot texnologiyalarisiz tasavvur qilib bo'lmaydi. O'qituvchilar
raqamli ta'lim platformalari, masofaviy o'qitish vositalari, multimedia darslari va
boshqa zamonaviy vositalardan foydalanishni o'rganishi lozim. Bu o‘quv
jarayonini samarali tashkil etish bilan birga, o‘qituvchilarning innovatsion
kompetensiyalarini ham rivojlantiradi.
3. Kasbiy metodikalar bo‘yicha tajriba almashish: Oliy ta'lim tizimida
muvaffaqiyatli faoliyat olib borayotgan pedagoglar o‘zaro tajriba almashishi,
ilg‘or metodikalar va ta'lim uslublarini keng qo‘llashi pedagogik madaniyatni
yuksaltirishga yordam beradi. Shuningdek, xalqaro tajribalarni o‘rganish va
ulardan foydalanish ham pedagogik madaniyatni takomillashtirishda muhim
ahamiyat kasb etadi.
4. O‘quvchi-talabalar bilan samarali muloqot: Professor-o‘qituvchilarning
o‘quvchilar bilan muloqot madaniyatini rivojlantirish pedagogik jarayonning
muhim qismi hisoblanadi. Talabalar bilan ochiq va samimiy muloqot qilish,
ularning qobiliyatlarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan yondashuv pedagogik
jarayonni yanada samarali qiladi.
5. Shaxsiy rivojlanish va o‘zini o‘zi takomillashtirish: Har bir pedagog
o‘zining shaxsiy va kasbiy rivojlanishi uchun mas'uldir. O'qituvchilar o'z bilimi
va pedagogik mahoratini doimiy ravishda oshirib borishi, yangiliklardan xabardor
bo'lishi va ilmiy izlanishlar bilan shug'ullanishi pedagogik madaniyatning
uzluksiz takomillashuviga olib keladi.
Olim va professorlar munosabati
Oliy
ta'lim
muassasalarida
professor-o'qituvchilarning
pedagogik
madaniyatini takomillashtirish masalasi o'zining ahamiyati va dolzarbligi bilan
nafaqat talabalarga, balki ilmiy va pedagogik jamoatchilikka ham e'tibor qaratadi.
Olimlar va professorlar pedagogik madaniyatga nisbatan o'z munosabatlarini
bildirishda bir qator muhim jihatlarni ta'kidlaydilar.
1. Pedagogik madaniyatning ta'lim sifatiga ta'siri: Olimlar pedagogik
madaniyatni ta'lim sifatini belgilovchi asosiy omil sifatida ko'radilar. Ular ta'lim
jarayonida professor-o'qituvchilarning o'z bilim va ko'nikmalarini zamonaviy
usullar bilan mustahkamlashlari, talabalar bilan samimiy muloqot o'rnatishlari va
ularga motivatsiya berishlari zarurligini ta'kidlaydilar. Bu jarayonning
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
452
samaradorligi o'qituvchilarning pedagogik madaniyat darajasiga bog'liq
ekanligini ham qayd etadilar.
2. Innovatsiyalar va yangi pedagogik texnologiyalar: Oliy ta'lim
muassasalarida professor-o'qituvchilar innovatsion yondashuvlar va yangi
pedagogik texnologiyalarni joriy etish orqali o'z pedagogik madaniyatlarini
oshirishlari kerakligi haqida fikrlar bildiradilar. Olimlar bunday yondashuvlar
talabalarning ta'lim jarayoniga faolroq jalb etilishiga, mustaqil fikrlash
qobiliyatlarini rivojlantirishga va amaliy ko'nikmalarga ega bo'lishlariga yordam
berishini ta'kidlaydilar.
3. O'zaro tajriba almashish: Olimlar va professorlar o'rtasida o'zaro tajriba
almashish, ilg'or pedagogik metodlarni muhokama qilish va bir-biridan o'rganish
jarayonlari pedagogik madaniyatni takomillashtirishda muhim ahamiyatga ega.
Oliy ta'lim muassasalari o'rtasida hamkorlik va ilmiy tadqiqotlar olib borish bu
jarayonni yanada samarali qiladi.
4. Kasbiy rivojlanish va o'zini-o'zi takomillashtirish: Professorlar o'z kasbiy
rivojlanishlariga e'tibor qaratishlari, malaka oshirish kurslarida qatnashishlari va
shaxsiy o'zgarishlarga tayyor bo'lishlari kerak. Olimlar, shuningdek,
o'qituvchilarning o'zini-o'zi takomillashtirishga, o'z bilim va ko'nikmalarini
doimiy ravishda oshirishga tayyor bo'lishini ta'kidlaydilar. Bu esa ularning
pedagogik madaniyat darajasini oshirishda muhim omil bo'ladi.
5. Pedagogik etika va axloqiy me'yorlar: Olimlar pedagogik madaniyatning
yana bir muhim jihati sifatida o'qituvchilarning axloqiy me'yorlarga amal qilishini
va talabalar bilan samimiy, hurmatga asoslangan muloqot o'rnatishlarini
ta'kidlaydilar. Bu pedagogik madaniyatni rivojlantirishda ijobiy natijalarga
erishishga yordam beradi.
Xulosa qilib aytganda, olimlar va professorlar
pedagogik madaniyatni takomillashtirishga qaratilgan yondashuvlarni doimiy
ravishda qo'llab-quvvatlaydilar. Ular ta'lim jarayonida o'z bilimlarini yangilash,
innovatsion yondashuvlarni joriy etish va talabalar bilan samarali muloqot
o'rnatish zarurligini ta'kidlaydilar. Bu esa nafaqat o'qituvchilarning shaxsiy
rivojlanishiga, balki umumiy ta'lim sifatining oshishiga ham xizmat qiladi.
Xulosa.
Oliy ta'lim muassasalari professor-o'qituvchilarining pedagogik
madaniyati ta'lim jarayonining muhim omillaridan biridir. Pedagogik
madaniyatni oshirish orqali ta'lim jarayonining sifatini oshirish, talabalarga
bilimlarni samarali yetkazish va ularning qobiliyatlarini rivojlantirishga erishish
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
453
mumkin. Bu esa professor-o‘qituvchilarning malakasini doimiy oshirib borishi,
raqamli texnologiyalarni o‘zlashtirishi va shaxsiy rivojlanishga intilishi bilan
bog‘liq.
Takliflar
:
-oliy ta’lim professor-o’qituvchilari faoliyatini doimiy nazoratda ushlash va
shu bilan birga erkin faoliyat yuritish uchun imkoniyat yaratish
-
fan sohalari bo’yicha malaka oshirish kurslarini to’g’ri tashkil etish,chet
elda malaka oshirish uchun qulayliklar yaratish
-pedagogik madaniyat tushunchasini kalit sifatida doimiyligini ta’minlashga
erishish.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati.
1. Akramov A., Karimov I. “Oliy ta’lim tizimida innovatsion ta'lim
texnologiyalarini qo‘llash masalalari”. T.: O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta
maxsus ta'lim vazirligi, 2020.
2. Baxtiyorov O. “Pedagogik madaniyatning nazariy asoslari”. Toshkent:
Fan va texnologiyalar, 2018.
3. Latipov N. “Ta'lim sifatini oshirishda professor-o‘qituvchilarning roli”.
T.: Oliy ta'lim akademiyasi, 2021.
4. Muxamedov I. “Kasbiy kompetensiyalarni rivojlantirishning innovatsion
usullari”. Samarqand: Samarqand davlat universiteti nashriyoti, 2019.
5. Xolmuminov F. “Pedagogik etika va uning ta'lim tizimidagi o‘rni”.
Buxoro: Buxoro davlat universiteti, 2020.
