“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
739
I.YUSUPOV SHÍǴARMALARÍNDA ÓSIMLIK ATAMALARÍNÍŃ
QOLLANÍLÍW ÓZGESHELIKLERI
Abdullaeva Ayzada Nasurullaevna
QMU Lingvistika (qaraqalpaq tili) qánigeliginiń 2-kurs magistrantı
РЕЗЮМЕ
Ушбу мақолада қорақалпоқ тилидаги ўсимлик номларининг И.Юсупов
асарларида қўланилиш хусусиятлари ҳақида сўз юритилади.
Таянч сўзлар:
ўсимлик номлари, мева, полиз, ўз маъно, кўчма маъно,
аллегория,
лексика-семантика,
стил,
грамматика,
морфология,
онтоморфогенез, филоморфогенез, еволюция.
РЕЗЮМЕ
В этой статье говорится об особенностях употреблений названий
растений в каракалпакском языке в произведениях И.Юсупова.
Ключевые слова
: названий растений, фрукт, овощ, прямое значение,
переносное значение, аллегория, лексика-семантика, стил, грамматика,
морфология, онтоморфогенез, филоморфогенез, еволюция.
SUMMARY
In this clause is spoken about features of the uses of the names of plants in the
Karakalpak language in products I.Yusupova.
Key ords:
the names of plants, fruit, vegetable, direct meaning, portable
meaning,
allegory,
leksika-semantika,
stil,
grammatika,
morfologiya,
ontomorfogenez, filomorfogenez, evolyuciya.
Insanlar ósimliklerdiń parıqların sırtqı dúzilisine qaray paydalı hám zıyanlı
ósimlikler dep salıstırıp úyrengen. Ósimlikler arnawlı túrde botanika iliminde
úyreniledi. Onıń sırtqı hám ishki dúzilisi, paydalı hám zıyanlı tárepleri tiykarınan
botanic alımlar tárepinen úyrenilip, analizlengen. Sonıń menen birge ósimlikler tek
ǵana botanika tarawında ǵana emes bálkim til bilimi tarawında, ádebiyat tarawında
da ayrıqsha orındı iyeleydi. Ózbek til biliminde eń dáslep ósimlikler morfologiyası
yaǵnıy fitomorfologiya – botanikanıń bir bólimi bolıp, onda ósimliklerdiń dúzilisi
hám forma payda bolıwı barısındaǵı nızamlıqların úyrenetuǵın pán sıpatında
qáliplese basladı. Ósimlikler morfologiyasınıń tariyxıy rawajlanıwı dawamında
onnan ósimlikler anatomiyası, ósimlikler embriologiyası, sitologiya ǵárezsiz pán
sıpatında ajıralıp shıqtı. Tábiyattaǵı ósimliklerdiń morfologiyalıq tárepten hár
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
740
túrliligin anıqlaw; dúzilisi, organlar hám organlar sistemasınıń óz ara jaylasıwı
nızamlılıqların úyreniw; ósimliklerdiń ulıwmalıq dúzilisi hám ayırım organlardıń
individual rawajlanıwında (ontomorfogenez) ózgeriwin izertlew; ósimlik
dúnyasınıń evolyucion rawajlanıwında organlardıń payda bolıwın túsindiriw
(filomorfogenez); forma payda bolıwında hár túrli sırtqı hám ishki derekler tásirin
úyreniw ósimlikler morfologiyasınıń tiykarǵı mashqalalarınan biri bolıp esaplanadı.
Áyyemgi grek medicina ilimi alımı Aristoteldiń shágirti Teofrast (eramızdan
aldıńǵı IV_VII ásir) óziniń “Ósimlikler haqqıda ilimiy isler” shıǵarmasıda 480 túrli
ósimliktiń tamırı, japıraǵı hám gúl dúzilisi kórsetip erge edi. Shıǵıs pániniń
rawajlanıwında ósimliklerdiń salıstırmalı morfologiyasınıń jaratılıwında Ibn Sino
(Avicena (980-1037)) xızmetleri sheksiz. Ol óziniń 280 ilimiy jumıslarınıń 30 ın
tábiyat ilimine baǵıshlaǵan. Atap aytqanda, “Medicina pániniń nızamları”, “Tiri
organizmlerdiń klassifikaciyası haqqında” sıyaqlı shıǵarmalarında kópshilik paydalı
ósimliklerdiń quramı, xarakterli táreplerin, emlewde paydalanıw jolların kórsetip
bergen [1].
XVIII ásirge kelip shved botanigi K.Linney botanikalıq atamalar rawajlanıwın
ámelge asırdı. Ol jaratqan ósimlikler sistematikasında 1000 ǵa jaqın atamalar
jámlengen. Ósimlikler morfologiyası pániniń rawajlanıwında nemis tábiyatshı alımı
hám shayırı I.V.Gyoteniń “Ósimlikler metomorfozı haqqında tájiriybeler” (1790)
shıǵarması áhmiyetli orın iyeleydi. Keyinshelik ósimlik organlarınıń kórinisi
ózgeriwi haqqındaǵı pikirler rus akademigi K.F.Volf (1759) hám shved botanigi
O.N.Dekandol (1827) tárepinen hám bayan etilgen. Botanika pániniń barlıq
tarmaqlarınıń rawajlanıwında Ch.Darvinniń evolyucion táliymatı tiykarǵı orındı
iyeleydi (1859). Ósimliklerdiń evolyucion morfologiyası rawajlanıwına Oraylıq
Áziya alımlarınan Ye.P.Korovin, I.A.Raykova, M.G.Popov, M.V.Kultisov,
V.P.Drobov, K.Z.Zokirov, R.V.Kamelin, V.K.Vasilevskayalardıń xızmetleri úlken.
Olar ıssı hám suwıq ıqlım shárayatında ósiwge maslasqan ósimliklerdiń
morfologiyalıq qásiyetlerin úyrengen. Ósimlikler morfologiyası júdá áyyemnen
úyrenile baslanǵan [2].
Ósimlik atamaları – tildiń uzaq tariyxqa iye bolǵan bir qatlamı. Ósimlik
atamaları xalıqtıń jámiyetlik-siyasiy, mádeniy rawajlanıwı menen tikkeley
baylanısı, tájiriybede sınalǵanlıǵı, úrp-ádet dástúrler menen baylanıslı bolıwı menen
sózlik quramdaǵı basqa qatlamlardan ajıralıp turadı. Usınday áhmiyetli derekler
házirgi waqıtta umıtılıp barmaqta. Sebebi házirgi ilim hám texnikanıń rawajlanıwı,
awıl xojalıǵı hám medicinanıń integraciyalasıwı kóplegen ósimlik atamalarınıń
qollanıwdan shıǵıp qalıwına sebep bolıp atır. Olardıń ornın xalıq aralıq
(internacional) sózler iyelemekte. Sonıń ushın da xalqımız dóretken biybaha til
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
741
baylıǵımız bolǵan ósimlik atamaların saqlap qalıw, olardı izertlew qaraqalpaq til
biliminde áhmiyetli máselelerdiń biri bolıp qalmaqta.
Hár bir xalıqtıń ana tiliniń sóz marjanların saqlawda, keleshek áwladqa jetkerip
beriwde shayır-jazıwshılardıń ornı girewli. Qaraqalpaq jazba ádebiy tiliniń
qáliplesiwinde klassik shayırlarımız bolǵan Jiyen jıraw, Kúnxoja, Berdaq, Ájiniyaz
shayırlar qanday orın tutqan bolsa, bul tildiń ele de rawajlanıwında, áwladtan-
áwladqa miyras bolıp ótiwinde, leksika-semantikalıq, grammatikalıq hám stillik
jaqtan bayıwında Ózbekistan hám Qaraqalpaqstan xalıq shayırı Ibrayım Yusupovtıń
qosqan úlesi ayrıqsha boldı. Qaraqalpaq ádebiyatı klassik shayırları shıǵarmalarınıń
tili boyınsha bir qansha izertlew jumısları alıp barıldı [3]. Biraq XX ásirdegi
qaraqalpaq ádebiyatınıń kórnekli wákilleriniń biri I.Yusupov shıǵarmalarınıń tili ele
de tereńirek izertlewdi talap etedi.
Ózbekstan qaharmanı, Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan xalıq shayırı I.Yusupov
óziniń shıǵarmalarında hár bir sózge itibarlılıq penen qarap, tildiń hár bir kórkemlew
qurallarınan sheberlik penen paydalanıp, olardı tańlap alıp kerekli orınlarda dál
jumsay alǵan qaraqalpaq poeziyasınıń shıńı bolıp esaplanadı. Shayırdıń hárbir
dóretpesiniń, qosıǵınıń hátte qosıqlarınıń hárbir qatarınıń búgingi kúnde xalqımız
tárepinen qásterleniwiniń sebebi de onıń til qurallarınan júdá orınlı paydalana
biliwinen bolsa kerek. Hátteki ósimlik atamaların da I.Yusupov óz shıǵarmalarında
júdá sheberlik penen paydlanǵanın kóremiz.
Biz bul maqalamızda qaraqalpaq tilindegi ósimlik atamalarınıń I.Yusupov
dóretpelerinde qollanılıwı haqqında sóz etpekshimiz. Shayır shıǵarmalarında
ósimliklerdiń hár qıylı tematikalıq toparlarǵa kiretuǵın túrlerin ushıratamız. Olar
tómendegiler:
1. Miywe atamaları:
ánjir, apelsin, erik, júzim, almurt, shabdal, alma, jiyde
hám t.b. Mısalı:
Ánjir, apelsini, hindi chayları
,
Stanciyańa túser náwbeti keldi.
(Poezd emes eldiń dáwleti keldi)
Erik
baǵdań usha basların
Shıǵır tallar tınıq suwlarǵa
(Gúz kórinisi)
Shet-shebirsiz
júzim
oypatlıǵında,
Yantar solqım úzgen jaslarǵa qara!
Almurtlar
uwıljıp tawdıń ıǵında,
Gigant sharaynaday Kaspiy jarqırar.
(Daǵıstan tawlarında)
Terekli el boldı biz ósken óńir,
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
742
Biraz
erik
,
shabdal
baǵı bar edi.
(Búlbil uyası)
Alma
meken dedim uwıljıp pisken,
Boyınan ıshqınıń sáwiri esken,
Bilektey qos burım bóksege túsken,
Bir qosa jupqasın basqa shalǵan qız.
(Búlbil uyası)
2. Palız atamaları:
qawın, ǵarbız, gúlabı, tornabat
hám t.b. Mısalı:
Tuqımnan
qawın
torlatar,
Shólge bostan ornatar,…
(Usı jurtqa hayranman)
Bir kisi baratır
ǵarbız
kótergen
(Bir baxıtlı adam baratır)
…Biraq jemisi joq tatlı,
Gúlabı, tor nabat
ımday.
(Bul jer ele zor boladı)
3. Dánli egin atmaları
:
salı, biyday
hám t.b. Mısalı:
Qansha kóp tiyeseń
paxta, salıńdı
,
Bul jol sonsha ǵurǵınlatar halıńdı…
(Poezd emes eldiń dáwleti keldi)
Bes
biydaydan
- bir shórek,
Bir shigitten – júz ǵórek,
Shıbıq shanıshsa – bayterek,
Bilimine hayranman.
(Usı jurtqa hayranman)
4. Texnikalıq daqıllar
:
paxta, kendir
hám t.b. Mısalı:
Bayaǵı kebirlik
paxta
jer bolǵan,
Aq jaylar kóbeyip sıbaylas qonǵan.
(
Tallı jaǵıstaǵı eske túsiriwler)
…Sol bir
kendir
iyisin men endilikte,
Hesh bir átir suwdan tappadım biraq…
(
Tallı jaǵıstaǵı eske túsiriwler)
5. Terek atamaları:
qaraǵay, lipa, emen, aq qayıń, gújim, tal, aq tal, aq sókit,
shınar, akaciya, qaraman, jánewit, arsha aǵashı, shırsha
hám t.b. Mısalı:
– Aytshı, sen, hawalı narat-
qaraǵay
,
Ne degen biyik hám dúziwseń sonday?
(Tatarstan jollarında)
Gújim, gújim!
el sániseń,
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
743
Aǵashlardıń sultanısań...
(Romantika)
Úy aldında ósken
aq talǵa
olar…
(Shayır hám ájel)
“
Shınar
sen qalaysha bir jerde turıp,
Úsh júz jıl jasaysań? Úyretshi maǵan”,
(Tańlawlı shıǵarmalarınıń 2 tomlıǵı, 1-tom)
6. Puta atamaları:
selew, aq selew, jıńǵıl, seksewil, qarabaraq
hám t.b. Mısalı:
Sıńqıldısın qoyıp móddir bulaq ta,
Selew
shópler jasıl shashın jayǵanday,
(Poshsha torǵaydıń ólimi)
Salmaǵı mısalı pil súyegindey,
Súyemen shól perzenti
seskewildi
.
(Seksewil)
Óytkeni bir
qarabaraq
–
Shóp emes ǵoy adam degen,
Tereń tamır urǵan daraq,
Watan degen, Watan degen!
(Kewildegi keń dúnya)
7. Ot-shóp atamaları:
qamıs, qızǵaldaq, jońıshqa, gúlte, bes biyday, urıq,
atqulak, jantaq, zákiwan, nar qamıs, sútilmek, juwsan, súyrik, qızıl sora, baqatosqın,
kók shalań, sora, aqbas, palatı, sheńgel, túyesińir, ádiraspan, quwray, andız
hám
t.b.
Mısalı:
Tallar japıraq tókti,
urıqlar
quwrap,
Tek te
atqulaqlar
jawdırasadı...
(
Tallar japıraq tókti, urıqlar quwrap…)
Birewleri jolıńda jan órtegen,
Xoshemeti jumsaq
jońıshqa gúlteden
,
(Sáwbetli aqsham)
Átiraptı bastı
qızıl soralar
,
Baqatosqın kók shalańǵa
oralıp …
(Paseydonnıń ǵázebi)
Sháhárler tım-tırıs, jım-jırt dalalar,
Qaplap ketti,
qarabaraq, soralar…
(
Paseydonnıń ǵázebi)
Qanıńday shıraylı
sheńgel
gúlleri,
Jupqa oramal jayıp ketkendey qızlar.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
744
(Búlbúl uyası)
Awırǵandı bálkim jániwar,
Dep suwlıqqa bayladı
andız
.
(Peri mingen at)
Ósimlik atamaları da qaraqalpaq tilindegi basqa leksikalıq birlikler sıyaqlı
tuwra hám awıspalı mánilerde jumsaladı. I.Yusupov dóretpelerinde ósimlik
atamalarınıń úsh túrli mánide qollanılǵanın kóremiz:
1. Tuwra mánide
2. Awıspalı mánide (kórkemlew quralları sıpatında)
3. Simvollıq mánide (poetik obraz sıpatında)
1. Tuwra mánide qollanılıwı. Ósimlik atamaları tuwra mánide kórkem
ádebiyatta shıǵarma mazmunı menen baylanıslı bolǵan ósimliklerdi olardıń
miywesi, olardan tayarlanǵan ónim, ósimlikler ósken orın, olar pisip jetilisetuǵın
waqıt mánilerin sáwlelendirip keledi. Ósimlik atamaları óziniń semantikalıq
strukturasında jasırınǵan mánilerden birin júzege shıǵarıp keledi [2]. Máselen:
Quslar qonıp, ushıp atır,
Qızǵaldaqlar
ósip atır,
Aq selewdiń
aydarınan,
Jel sıypalap esip atır.
(Bulaq)
Jaǵań jelkildeydi
qamıs, urıqtan
,
Balalıq gezimdi oylap turıppan.
(Kegeyli)
Bul qatarlarda
qızǵaldaq, aq selew, qamıs, urıq
sózleri ósimliktiń ózin ańlatıp
kelgen. Al tómendegi qatarlarda ósimliktiń jemisin ańlatqan:
Bir kisi baratır
ǵarbız
kótergen
(Bir baxıtlı adam baratır)
Bir bala qıyqıwlap kiyatır maǵan.
-
«Qostan
qawın
jesin» dep atır apam!
(Tallı jaǵıstagı eske túsiriwler)
Bul qatarlarda
ǵarbız
hám
qawın
atamaları ósimliktiń miywesi mánisinde
kelgen.
Qansha kóp tiyeseń
paxta, salıńdı
,
Bul jol sonsha ǵurǵınlatar halıńdı…
(Poezd emes eldiń dáwleti keldi)
Tashkent hám Nókistiń tayar jayları,
Sibirdiń kók súzgen
qaraǵayları
.
Ánjir, apelsini, hindi chayları
,
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
745
Stanciyańa túser náwbeti keldi.
(Poezd emes eldiń dáwleti keldi)
Bul jerde
paxta, salı, ánjir, apelsin, hindi chay
atamaları ónim mánisin ańlatıp
tur.
Shayır qosıqlarında hár bir eldiń ózine tán tábiyat gózzallıǵın súwretlewde de
ósimlik atamalarınan ónimli paydalanǵan. Máselen:
Men de sonday izlep sóz palın,
Biyik
lipalarǵa
mineyin …
(Sovet Bashqurtıstanına)
– Aytshı kóp jasaǵan taynapır e
men
,
Bunsha mıqlı sawlatlısań ne degen?
(Tatarstan jollarında)
– Aytshı, sen, hawalı narat-
qaraǵay
,
Ne degen biyik hám dúziwseń sonday?
(Tatarstan jollarında)
– Aytshı, suw boyında turǵan
aq qayıń
,
Ne degen dilbarsań sen aynanayın?
(Tatarstan jollarında)
… Siz bálentte, jollar páste,
Kreshatik kashtanları
.
(Kreshatik kashtanları)
Bul keltirilgen qatarlarda
lipa, emen, qaraǵay, aq qayıń, kreshatnik kashtanları
atamaların bayan etip atırǵan waqıyaǵa sáykes qollanıw arqalı, sóz etilip atırǵan
eldiń gózzal tábiyatın ele de tásirli etip jetkeriwge erise alǵan.
2. I.Yusupov óz shıǵarmalarında ósimlik atamaların awıspalı mánide
qollanılǵan orınlar da jiyi ushırasadı:
Shayır da
ǵozası
, sol bir
jańǵaqtıń
,
Oǵan pútkil dúnya óz oshaǵınday …
(Shayır hám ájel)
Bilemiz aǵayin degen kisini,
Bazda janın saǵan suwırıp berer.
Qápelimde sál nársege isinip,
Ǵıybat
«bes biyday»
ın quwırıp berer…
(Tallar japıraq tókti, urıqlar quwrap…)
Sen júripseń
zákiwan
bop ján-jaqta,
Sendey ballar kúnde barıp sallaqqa.
Ishek-qarın alıp sawda qılsa da.
Ata-ananıń awzına as salmaqta.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
746
(Ómirbek laqqı)
Qosıq qılıp
aqbas penen jantaqtı
,
Geybirewler miynet etpey mal taptı.
(Sın kerek)
Salmadan suw aǵıp ótti sıldırlap,
Atqulaqlar
ósek taqtı bıldırlap,
Tek meshin irkilip, dedi olarǵa,
“Kim arqalı ósip turıpsız nurlap?”
(Rubayat)
Joqarıda keltirilgen qatarlarda
ǵoza, jańǵaq, besbiyday, zákiwan, aqbas, jantaq,
atqulaq
atamaları tikkeley ósimlik ataması mánisinde emes awıspalı mánide
qollanılǵan. Shayırdı
ǵozaǵa
teńegen bolsa, ózbekshe
jańǵaq
sózin ǵozanıń teregi
mánisinde qollanǵan. Bul jerde
ǵoza
sózin orınsız tákirarlamaw ushın da
jańǵaq
sózi
orınlı paydalanılǵan.
Besbiyday
ataması da biykarǵa qollanılmaǵan. Sebebi
besbiyday
jewge, hátteki ot-jemge de jaramsız ósimlik bolıp, «ǵıybat
besbiydayın
quwırıp berer» qatarı júdá óz ornında qollanılǵan. Jáne de xalıq arasında
besbiydaydıń tuqımın jegen adamdı jin uradı degen de túsinik bar.
Zákiwan
bolsa
qańbaqtıń sinonimi bolıp, bul jerde balanıń hárjaqta qańǵırıp júrgenin zákiwanǵa
megzetip súwretlegen. Al bunnan keyingi qatarlardaǵı
jantaq
penen
aqbas
sózleri
«áytewir nárseni», «ne bolsa sonı» degen mánide jumsalǵan. Al sońǵı qatarlardaǵı
atqulaq
atamasın allegoriyalıq mánide beriw arqalı shayır ózine jaqsılıq qılǵan
adamlardı da sırtınan sayatuǵın ósekshi adamlardıń obrazın sheber súwretlegen.
Shayır dóretpelerinde ósimlik atamaların óz pikirlerin, oy-sezimlerin obrazlı
tásirli etip beriwde orınlı paydalanǵan. Máselen:
Jas
qamıstıń
japıraǵın,
Qayıq jasap ıǵayın,…
(Tilek)
Olar juldız bolıp shaqırar seni,
Júzer kók jiyekte aq jelqom bolıp,
Jumsaq tiyer
jiydeniń
de tikeni,
Onı kútkenińde jasırınıp turıp….
(Ármanlar)
Balların qımtaǵan ana qolınday,
Biysheklerin
qımtap qawın pálegi …
(Pálekli qosta túnew)
Samal oynap ústin ashıp ketkendey,
Jalańash teńkeyip uyqılar
ǵarbızlar
.
(Pálekli qosta túnew)
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
747
Bul qatarlarda shayır óz oy-pikirlerin sáwlelendiriwde
qamıs, jiyde, biyshek,
ǵarbız
sózlerin sonday sheberlik penen paydalanǵan. Bul orında shayır jaslıq waqtın
eslewde, waqıya hádiyselerdi obrazlı etip súwretlewde ósimlik atamaların óz
ornında qollana alǵan.
3. Shayırdıń ayırım qosıqlarında ósimlik atamalarınıń simvolikalıq tárizde de
qollanılǵan orınların kóremiz:
Tuwǵan jer dep tar okopta,
Soldat oyǵa talıp keter,
Kosmonavt ushar waqta,
Bir túp
juwsan
alıp keter.
(Saǵalayaq)
Bir jaǵım suw, bir jaǵım shól bolmasa,
Jánnet qurıp berseń de men barmayman,
Gúl
hám
juwsan
iyisi ańqıp turmasa,
Ol jerde men qaraqalpaq bolmayman.
(Ómir saǵan ashıqpan)
Bunda
juwsan
ósimligi tuwǵan jerdiń simvolı sıpatında qollanılǵan.
Juwmaqlap aytqanda I.Yusupov shıǵarmalarında ósimlik atamaların orınlı
paydalana alǵan. Olar awıspalı mánide de stillik jaqtan sheber qollanılǵanın joqarıda
kórip óttik.
Paydalanǵan ádebiyatlar
1. Baxtiyor Baxshullayevich Toxirov. O`simliklar morfologiyasi. SCIENCE AND
EDUCATION SCIENTIFIC JOURNAL. ISSN 21-81-0842. 2022 yil.
2.
Насыров Д., Доспанов О., Бекбергенов А., Сайтов Д.
Қарақалпақ әдебияты
классиклери шығармаларының тили. Нөкис, «Билим», 1995;
Абдиназимов Ш.
Бердақ шығармаларының тили. Док. дисс. авторефераты, Нөкис, 2001;
Убайдуллаев Б.
Қарақалпақ классик шайырлары шығармалары-ның тилинде
алмасықлар. Нөкис, «Билим», 2012;
Қарлыбаева Г.
Әжинияз шығармалары
тилиниң
фонетикалық
ҳәм
морфологиялық
сыпатламасы.
Нөкис,
«Қарақалпақстан», 2012.
3.
Неъматова Г.
Ўзбек тилида ўсимлик номлари лексемалари: тизими ва
бадийий қўлланилиши. Филол. фан. номзоди. …дис. автореферати. -Ташкент,
1998.
4.Өтемисов Ә. Қорақалпоқ тилидаги фитонимларнинг тарихий-лингвистик
таҳлили. Нукус 2020.
