“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
478
Rhodiola rosea: Fitoterapevtik xususiyatlari va salomatlikdagi o‘rni
Ro’ziyeva Gulsara Temirqulovna
Raximova Moxinur Shamsuddinovna
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, Termiz Sh Farovon masivi 43 b-
uy
Annotatsiya:
Mazkur maqolada Rhodiola rosea o‘simligining biologik faol
komponentlari, farmakologik xususiyatlari va inson salomatligiga ta’siri ilmiy
manbalar asosida tahlil qilinadi. Ushbu o‘simlik qadim zamonlardan buyon xalq
tabobatida ishlatib kelingan bo‘lib, stressga qarshi, adaptogen va antioksidant
xususiyatlarga ega. Tadqiqotlarda uning aqliy va jismoniy mehnatga layoqatni
oshirishi, charchoqni kamaytirishi va markaziy asab tizimiga ijobiy ta’siri
aniqlangan. Maqolada Rhodiola rosea ekstraktlarining zamonaviy tibbiyotdagi
qo‘llanilishi, klinik tadqiqotlar va farmakodinamik ta’sir mexanizmlari yoritiladi.
Аннотация:
В статье на основе научных источников анализируются
биологически активные компоненты, фармакологические свойства и влияние
на здоровье человека растения родиолы розовой. Это растение с древних
времен используется в народной медицине и обладает антистрессовыми,
адаптогенными и антиоксидантными свойствами. Исследования показали, что
он повышает умственную и физическую работоспособность, снижает
утомляемость и оказывает положительное влияние на центральную нервную
систему. В статье рассматривается применение экстрактов родиолы розовой в
современной медицине, клинические исследования и фармакодинамические
механизмы действия.
Abstract:
This article analyzes the biologically active components,
pharmacological properties and effects of Rhodiola rosea on human health based on
scientific sources. This plant has been used in folk medicine since ancient times and
has anti-stress, adaptogenic and antioxidant properties. Studies have shown that it
increases mental and physical performance, reduces fatigue and has a positive effect
on the central nervous system. The article discusses the use of Rhodiola rosea
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
479
extracts in modern medicine, clinical studies and pharmacodynamic mechanisms of
action.
Kalit so‘zlar:
Rhodiola rosea, oltin ildiz, adaptogen, antioksidant, stress,
fitoterapiya, farmakologiya.
Ключевые слова:
родиола розовая, золотой корень, адаптоген,
антиоксидант, стресс, фитотерапия, фармакология.
Keywords:
Rhodiola rosea, golden root, adaptogen, antioxidant, stress,
phytotherapy, pharmacology.
Kirish
Tabiat inson salomatligi uchun bebaho ne’mat manbaidir. Ayniqsa, dorivor
o‘simliklar insoniyat tarixida qadimdan kasalliklarni davolash, tanani tiklash va
hayot sifatini oshirishda muhim o‘rin tutgan. So‘nggi yillarda tabiiy vositalarga
bo‘lgan qiziqishning oshishi bilan bir qatorda, fitoterapiya – ya’ni o‘simliklardan
foydalanib davolash usuli – zamonaviy tibbiyotda o‘z o‘rnini mustahkamlab
bormoqda.
Shu jumladan, Rhodiola rosea (xalq orasida “oltin ildiz” nomi bilan tanilgan)
o‘zining adaptogen, immunitetni mustahkamlovchi, stressga qarshi kurashuvchi va
energiyani tiklovchi xususiyatlari bilan jahon miqyosida fitoterapevtik vosita
sifatida keng e’tirof etilgan. Asosan sovuq iqlim sharoitlarida, tog‘li hududlarda
(Sibir, Skandinaviya, Tibet, Shimoliy Amerika) o‘sadigan ushbu o‘simlik uzoq
yillik kuzatuvlar, xalq tabobati tajribasi va zamonaviy ilmiy tadqiqotlar asosida
inson organizmiga ijobiy ta’sir ko‘rsatuvchi kuchli biofaol moddalarga ega ekani
isbotlangan.
Ushbu maqolada Rhodiola roseaning biologik tarkibi, farmakologik va
terapevtik xususiyatlari, klinik qo‘llanilishi, shuningdek, sog‘liqni saqlash
sohasidagi zamonaviy ahamiyati batafsil tahlil qilinadi.
Asosiy qism
1. Biokimyoviy tarkibi
Rhodiola rosea o‘zining faol komponentlari – rozavin, salidrozid, tirosol,
flavonoidlar va fenolik birikmalar bilan mashhur. Ayniqsa, salidrozid moddasi
stressga qarshi va neyroprotektiv xususiyatlari bilan ajralib turadi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
480
2. Farmakologik ta’siri
Adaptogen ta’siri: Rhodiola rosea organizmning turli stress omillariga qarshi
kurashishini kuchaytiradi. Bu o‘simlik gipotalamus-hipofiz-buyrak usti bezlari
o‘qining faoliyatini me’yorlashtiradi.
Antioksidant ta’siri: Salidrozid va tirosol erkin radikallarni neytrallashtirib,
hujayralarni oksidlovchi stressdan himoya qiladi.
Antidepressant xususiyatlari: Serotonin, dopamin va norepinefrin moddalari
almashinuvini faollashtirib, kayfiyatni yaxshilaydi.
Kognitiv funksiyalarni yaxshilash: Diqqat, xotira va aqliy mehnat qobiliyatini
kuchaytiradi.
3. Klinik tadqiqotlar
Ko‘plab klinik tadqiqotlarda Rhodiola rosea ekstraktlarining depressiya,
surunkali charchoq sindromi, aqliy ishlash qobiliyatining pasayishi kabi holatlarda
ijobiy natijalar bergani aniqlangan. 2009-yilgi randomizatsiyalangan nazoratli
tadqiqotda, 60 nafar bemorga Rhodiola rosea ekstrakti berilganda, ularning ruhiy
holatida va energiya darajasida sezilarli ijobiy o‘zgarishlar kuzatilgan.
4. Qo‘llanilishi va dozasi
Odatda, Rhodiola rosea ildizi yoki ekstrakti kapsula, tabletka va damlama
shaklida iste’mol qilinadi. Klinik tadqiqotlarda 200-600 mg dozalar eng samarali va
xavfsiz doza sifatida qayd etilgan.
Xulosa
Rhodiola rosea – bu nafaqat qadimiy davrlardan buyon xalq tabobatida
qo‘llanilgan, balki bugungi kunda zamonaviy ilm-fan tomonidan ham o‘rganilib,
samarali fitoterapevtik vosita sifatida tan olingan o‘simlikdir. Uning tarkibidagi
salidrozid, rosavin, flavonoidlar kabi biofaol birikmalar organizmga kompleks
ijobiy ta’sir ko‘rsatib, ayniqsa stress, charchoq, depressiya, immun yetishmovchiligi,
yurak-qon tomir tizimi kasalliklari kabi holatlarda foydali ekani aniqlangan.
Adaptogen sifatida Rhodiola rosea inson organizmining tashqi va ichki salbiy
omillarga qarshi chidamliligini oshiradi, ishlash qobiliyatini yaxshilaydi va umumiy
hayot sifatini ko‘tarishga xizmat qiladi. Shuningdek, u nojo‘ya ta’sirlari deyarli
yo‘qligi, uzoq muddatli foydalanishga yaroqliligi va tabiiy kelib chiqishi sababli
keng qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan xavfsiz fitopreparat sifatida alohida ahamiyat
kasb etadi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
481
Shunday qilib, Rhodiola roseaning dorivor xususiyatlarini chuqur o‘rganish,
klinik protokollarga integratsiyalash hamda u asosida yangi biologik faol
qo‘shimchalarni ishlab chiqish sog‘liqni saqlash tizimi uchun istiqbolli
yo‘nalishlardan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Panossian, A., & Wikman, G. (2010). Effects of Adaptogens on the Central
Nervous System and the Molecular Mechanisms Associated with Their Stress—
Protective Activity. Pharmaceuticals, 3(1), 188-224.
2. Ishaque, S., Shamseer, L., Bukutu, C., & Vohra, S. (2012). Rhodiola rosea
for physical and mental fatigue: a systematic review. BMC Complementary and
Alternative Medicine, 12, 70. 3. Darbinyan, V., Kteyan, A., Panossian, A.,
Gabrielian, E., Wikman, G., & Wagner, H. (2000). Rhodiola rosea in stress-induced
fatigue—a double blind cross-over study of a standardized extract SHR-5 with a
repeated low-dose regimen on the mental performance of healthy physicians during
night duty. Phytomedicine, 7(5), 365-371.
4. Brown, R. P., Gerbarg, P. L., & Ramazanov, Z. (2002). Rhodiola rosea: A
phytomedicinal overview. HerbalGram, (56), 40-52.
5. World Health Organization (WHO). (2004). WHO monographs on selected
medicinal plants. Vol. 2.
