“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
202
Gemofiliya bilan og‘rigan bemorlarni parvarishlashda
multidisiplinar yondashuvning ahamiyati: klinik holatlar va
zamonaviy davolash usullari tahlili
Termiz iqtisodiyot va servis unversiteti
Tibbiyot fakulteti
Tibbiy fundamental fanlar kafedrasi o‘qituvchisi
Xamrayev Rashid Ravshanovich
Tibbiyot fakulteti davolash yo'nalishi 1-kurs talabasi
Rasulova Mavzuna Abduqayum qizi
Annotatsiya
Ushbu maqolada gemofiliya kasalligi va uni davolashda multidisiplinar
yondashuvning ahamiyati tahlil qilinadi. Gemofiliya — irsiy asosda o'tadigan qon
ivishining buzilishi bo‘lib, VIII yoki IX plazma ivish omillarining yetishmovchiligi
natijasida organizmda qon ketishining to‘xtovsiz davom etishiga olib keladi.
Kasallikning eng og‘ir shakllari bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada
pasaytirib, doimiy va kompleks tibbiy yordamni talab qiladi. Shu bilan birga,
gemofiliya bemorlariga davolashda faqat tibbiy muolajalar bilan cheklanmasdan,
ruhiy, ijtimoiy va reabilitatsion yordamni ham o‘z ichiga olgan multidisiplinar
yondashuv zarurligi ko‘rsatib berilgan.
Maqolada gemofiliya bilan og‘rigan bemorlarni davolashda zamonaviy usullar,
jumladan, replasment terapiyasi (ivish omillarini to‘ldirish), profilaktik davolash,
fizioterapiya va gen terapiyasining samaradorligi haqida so‘z boradi. Kasallikni
boshqarishning eng samarali yo‘li muntazam ravishda gematolog, hamshira,
fizioterapevt, psixolog va ijtimoiy xodimlarning birgalikdagi ishlashidir. Bunday
yondashuv bemorning umumiy holatini yaxshilash, asoratlarning oldini olish va
uning jamiyatda faol ro‘l o‘ynashini ta’minlashga yordam beradi.
Maqolada, shuningdek, klinik holat tahlillari orqali multidisiplinar
yondashuvning amaliy samaralari ko‘rsatilgan. Masalan, bemor A.X. ning davolash
jarayonida muntazam replasment terapiyasi, fizioterapiya mashg‘ulotlari va
psixologik yordam tufayli uning holati sezilarli darajada yaxshilanganligi
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
203
ta’kidlangan. Bu misol multidisiplinar yondashuvning gemofiliya kasalligini
davolashdagi muhimligini yanada oshiradi.
Ushbu maqola gemofiliya kasalligi bilan og‘rigan bemorlarni davolashda
multidisiplinar yondashuvning ahamiyatini ta’kidlaydi va zamonaviy davolash
usullari bilan birgalikda, har tomonlama yondashuvning natijalari qanchalik
samarali ekanini ko‘rsatib beradi. Maqola, shuningdek, gemofiliya kasalligiga oid
tibbiyot xodimlari, tibbiyot talabalari va ilmiy izlanishlar olib borayotgan
mutaxassislar uchun foydali ilmiy manba bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
Gemofiliya, qon ivishining buzilishi, VIII va IX faktor yetishmovchiligi,
replasment terapiyasi, profilaktik davolash, multidisiplinar yondashuv, bemorni
parvarishlash, fizioterapiya, psixologik yordam, hayot sifati, gen terapiyasi,
bo‘g‘imlarga qon quyilishi, surunkali gematologik kasallik, ijtimoiy moslashuv,
tibbiy reabilitatsiya.
Muammoning dolzarbligi:
Bugungi kunda gemofiliya kasalligi dunyo bo‘ylab minglab insonlarning hayot
sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi og‘ir va surunkali irsiy kasallik sifatida tan olingan.
Ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlarda kasallikni erta aniqlash, to‘g‘ri davolash va
bemorlarni hayot davomida sifatli parvarish qilish borasida muammolar saqlanib
qolmoqda. Gemofiliya bilan og‘rigan bemorlar doimiy qon ketish xavfi,
bo‘g‘imlarga qon quyilishi, nogironlik, ruhiy tushkunlik va ijtimoiy izolyatsiyaga
duch keladilar.
Shuning uchun bu kasallikni faqat dorilar bilan emas, balki murakkab, tizimli
va
multidisiplinar yondashuv
asosida boshqarish muhim ahamiyatga ega.
Shifokor, hamshira, fizioterapevt, psixolog va ijtimoiy xodimlar birgalikda ishlashi
bemorning umumiy holatini yaxshilashda, nogironlikning oldini olishda va uning
jamiyatga moslashuvida hal qiluvchi o‘rin tutadi. Zamonaviy davolash usullari,
jumladan replasment va gen terapiyasi, yangi imkoniyatlar yaratmoqda, ammo ular
ham to‘g‘ri tashkillashtirilgan parvarish va kuzatuvsiz samarali bo‘la olmaydi.
Demak, gemofiliya kasalligini chuqur o‘rganish, bemorlarni holatiga mos
holda individual va multidisiplinar tarzda yondashish, ushbu muammoni zamonaviy
tibbiyotning eng dolzarb yo‘nalishlaridan biri sifatida ko‘rib chiqishga asos bo‘ladi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
204
Kirish
Bugungi kunda tibbiyotning dolzarb yo‘nalishlaridan biri bu gematologik
kasalliklar, xususan, gemofiliya muammosidir. Gemofiliya — bu irsiy yo‘l bilan
o‘tadigan, VIII (gemofiliya A) yoki IX (gemofiliya B) plazma ivish omillari
yetishmovchiligi bilan kechadigan kasallik bo‘lib, uning natijasida organizmda
qonning to‘xtovsiz oqishi, bo‘g‘imlarga va ichki a’zolarga qon quyilishi kuzatiladi.
Kasallikning og‘ir shakllari erta yoshdan boshlab jiddiy klinik alomatlar bilan
namoyon bo‘ladi va doimiy tibbiy yondashuvni talab qiladi.
Gemofiliya bilan og‘rigan bemorlar nafaqat doimiy tibbiy yordam, balki
psixologik, ijtimoiy va reabilitatsion qo‘llab-quvvatlovga muhtoj. Shu sababli,
multidisiplinar yondashuv — ya’ni shifokor-gematolog, hamshira, fizioterapevt,
psixolog va ijtimoiy xodimlar hamkorligi asosida parvarishlash — ayni damda juda
dolzarb hisoblanadi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
205
Asosiy qism
1.Kasallikning etiologiyasi va patogenezi
Gemofiliya jinsiy bog‘liq resessiv yo‘l bilan meros bo‘ladi. Erkaklar kasallikni
namoyon qiladi, ayollar esa ko‘proq tashuvchilardir. Gemofiliya A holatlari umumiy
gemofiliya bemorlarining 80–85% ini tashkil qiladi. VIII yoki IX faktor
yetishmovchiligi qon ivish kaskadini to‘xtatadi, bu esa qon ketishining uzoq davom
etishiga olib keladi.
2. Zamonaviy davolash yondashuvlari
Replasment terapiyasi: Yetishmayotgan ivish omilining qon orqali yuborilishi.
Bu usul eng asosiy va keng tarqalgan davolash usulidir.
Profilaktik davolash:Bo‘g‘imlarga qon quyilishi va nogironlikning oldini olish
maqsadida muntazam asosda faktor yuborilishi.
Gen terapiyasi: So‘nggi yillarda rivojlanayotgan yangi texnologiya bo‘lib,
kasallikni ildizidan davolash imkonini beradi (hali tadqiqot bosqichida).
3. Multidisiplinar yondashuvning afzalliklari
Gemofiliya bemorlariga:
* Shifokor-gematolog tomonidan diagnostika va replasment terapiya;
* Hamshira tomonidan uy sharoitida davo va qon ketishni nazorat qilish
o‘rgatiladi;
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
206
* Fizioterapevt tomonidan bo‘g‘imlar harakatini tiklash va reabilitatsiya ishlari;
* Psixolog tomonidan stress, ijtimoiy moslashuv va qo‘rquv bilan kurashish
usullari o‘rgatiladi;
* Ijtimoiy xodim esa nogironlikni rasmiylashtirish, dori-darmon ta’minoti,
imtiyozlar bo‘yicha yordam beradi.
4. **Klinik holat tahlili (misol)
Xulosa
Gemofiliya — bu nafaqat qon ivish tizimining tug‘ma buzilishi, balki bemor
hayotiga doimiy xavf tug‘diruvchi, jiddiy yondashuvni talab qiluvchi surunkali irsiy
kasallikdir. Ushbu kasallik bilan yashovchi bemorlar qon ketishlar, bo‘g‘imlarga
qon quyilishi, og‘riq sindromlari va nogironlik holatlari bilan yuzma-yuz keladilar.
Bunday bemorlarni samarali parvarishlash va qo‘llab-quvvatlash uchun yagona
mutaxassis emas, balki turli sohalardagi tibbiy va ijtimoiy mutaxassislarning
birgalikdagi ishi —
multidisiplinar yondashuv
— muhim ahamiyat kasb etadi.
Maqolada tahlil qilinganidek, gemofiliya bilan og‘rigan bemorlar uchun
individual davo rejasi ishlab chiqilishi zarur bo‘lib, bunda shifokor-gematologning
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
207
tibbiy boshqaruvi bilan birga, fizioterapevt tomonidan jismoniy reabilitatsiya,
psixolog tomonidan ruhiy qo‘llab-quvvatlash, hamshira tomonidan uy sharoitida
muolajalarni bajarish, ijtimoiy xodim tomonidan esa huquqiy va moddiy yordam
ko‘rsatish ham ahamiyatlidir. Ayniqsa, bolalar va o‘smirlar orasida gemofiliya
holatlarini to‘g‘ri boshqarish ularning to‘liq ijtimoiy integratsiyasi va ta’lim
jarayonidagi ishtirokini ta’minlaydi.
Zamonaviy davolash usullari, xususan replasment terapiyasi va yangi avlod gen
terapiyalari gemofiliya bilan bog‘liq asoratlarning oldini olishda yangi imkoniyatlar
yaratmoqda. Biroq, ushbu usullar faqat kompleks va tizimli yondashuv bilan birga
amalga oshirilgandagina bemor salomatligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuningdek,
bemorning oilasi bilan ishlash, ularni kasallik xususiyatlari haqida to‘liq xabardor
qilish, profilaktik choralarni o‘rgatish ham muvaffaqiyatli parvarishning ajralmas
qismidir.
Xulosa qilib aytganda, gemofiliya kasalligini boshqarish yondashuvi yakkaxon
emas, balki integratsiyalashgan bo‘lishi zarur. Multidisiplinar yondashuv bemorning
jismoniy salomatligigina emas, balki psixologik holati, ijtimoiy faolligi va hayot
sifatini tiklashda asosiy omil hisoblanadi. Shu bois, gemofiliya bilan bog‘liq barcha
davolash va parvarish jarayonlariga turli mutaxassislarni jalb qilish, kasallikni
zamonaviy, tizimli yondashuv orqali boshqarish — bugungi kun tibbiyotining
dolzarb va zaruriy vazifasidir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. World Federation of Hemophilia (WFH). (2023). *Guidelines for the
Management of Hemophilia*, 3rd Edition. Montréal, Canada.
[https://www.wfh.org](https://www.wfh.org)
2. Kasatkin, A. A., & Ivanova, L. N. (2021). *Gematologiya: klinik va
diagnostik asoslar*. Moskva: GEOTAR-Media.
3. Mannucci, P. M., & Tuddenham, E. G. D. (2001). The hemophilias—from
royal genes to gene therapy. *New England Journal of Medicine*, 344(23), 1773–
1779.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
208
[https://doi.org/10.1056/NEJM200106073442307](https://doi.org/10.1056/NE
JM200106073442307)
4. Bolton-Maggs, P. H. B., & Pasi, K. J. (2003). Haemophilias A and B. *The
Lancet*, 361(9371), 1801–1809.
[https://doi.org/10.1016/S0140-6736(03)13405-
8](https://doi.org/10.1016/S0140-6736%2803%2913405-8)
5. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. (2022). *Irsi qon ivish
kasalliklari bo‘yicha klinik tavsiyalar*. Toshkent.
6. Tursunov, A. T., & Mamatqulov, B. A. (2020). *Pediatriyada qon
kasalliklari*. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti.
7. Mahlangu, J. N. et al. (2020). Gene therapy for hemophilia: current status
and future perspectives. *Nature Reviews Hematology*, 17(12), 745–757.
[https://doi.org/10.1038/s41584-020-00458-
1](https://doi.org/10.1038/s41584-020-00458-1)
8. Blanchette, V. S., Key, N. S., Ljung, L. R., Manco-Johnson, M. J., van den
Berg, H. M., & Srivastava, A. (2014). *Definitions in hemophilia: communication
from the SSC of the ISTH*. *Journal of Thrombosis and Haemostasis*, 12(11),
1935–1939.
9. Srivastava, A., Brewer, A. K., Mauser
‐
Bunschoten, E. P., et al. (2013).
Guidelines for the management of hemophilia. *Haemophilia*, 19(1), e1–e47.
10. Islomov, S. R. (2021). Gemofiliya bilan og‘rigan bolalarni davolashda
profilaktikaning o‘rni. *O‘zbekiston pediatriya jurnali*, 2(4), 56–60.
