“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
374
Nurota tumani rekreatsiya imkoniyatlari
Qilichev Shoxrux Botirovich
O’zMU magistranti
Annotatsiya:
Ushbu maqola Nurota tumanining rekreatsion imkoniyatlarini
tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tuman o‘zining tabiiy landshaftlari, tarixiy
yodgorliklari, muqaddas buloqlari va ekoturizm imkoniyatlari bilan ajralib turadi.
Maqolada Nurota tumanining turistik salohiyatini oshirish uchun mavjud resurslar,
infratuzilma va rivojlanish istiqbollari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, mintaqada
turizmni rivojlantirish bo‘yicha takliflar keltiriladi.
Kalit so‘zlar
: Nurota tumani, rekreatsiya, ekoturizm, tabiiy resurslar, tarixiy
yodgorliklar, Chashma majmuasi, Aydarko‘l, turistik infratuzilma.
Аннотация
: Данная статья посвящена анализу рекреационных
возможностей Нуратинского района Навоийской области Республики
Узбекистан. Район выделяется своими природными ландшафтами,
историческими памятниками, священными источниками и возможностями для
экотуризма. В статье рассматриваются имеющиеся ресурсы, инфраструктура
и перспективы развития для повышения туристического потенциала
Нуратинского района. Также приводятся предложения по развитию туризма в
регионе.
Ключевые слова
: Нуратинский район, рекреация, экотуризм, природные
ресурсы,
исторические
памятники,
комплекс
Чашма,
Айдаркуль,
туристическая инфраструктура.
Abstract
: This article is dedicated to analyzing the recreational potential of the
Nurata district in the Navoi region of the Republic of Uzbekistan. The district stands
out for its natural landscapes, historical monuments, sacred springs, and ecotourism
opportunities. The article examines the available resources, infrastructure, and
development prospects for enhancing the tourism potential of the Nurata district.
Additionally, proposals for developing tourism in the region are presented.
Keywords
: Nurata district, recreation, ecotourism, natural resources, historical
monuments, Chashma complex, Aydarkul, tourism infrastructure.
Kirish:
Nurota tumani O‘zbekistonning Navoiy viloyatida joylashgan bo‘lib,
o‘zining xilma-xil tabiiy landshaftlari va boy tarixiy-madaniy merosi bilan mashhur.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
375
Tuman shimoliy va g‘arbiy qismlarida Qizilqum cho‘li va Aydar sho‘rxoklari,
janubiy va sharqiy qismlarida esa Nurota va Oqtog‘ tizmalari joylashgan. Ushbu
geografik xilma-xillik Nurotani turistik va rekreatsion maqsadlarda jozibador
hududga aylantiradi. Maqola Nurota tumanining rekreatsion imkoniyatlarini tahlil
qilish va turizm sohasini rivojlantirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqishga qaratilgan.
Asosiy qism: Tabiiy resurslar-
Nurota tumanining tabiiy resurslari uning
rekreatsion salohiyatining asosini tashkil etadi. Tuman hududida joylashgan
Aydarko‘l sohilidagi landshaftlar sayyohlar uchun jozibador bo‘lib, bu yerda
baliqchilik, qushlarni kuzatish va tabiatda dam olish imkoniyatlari mavjud.
Aydarko‘l atrofida 8 ta baliqchilik xo‘jaligi faoliyat yuritadi, bu esa ekoturizm va
mahalliy iqtisodiyotni rivojlantirish uchun muhim omil hisoblanadi. Bundan
tashqari, Sentob qishlog‘i o‘zining so‘lim tabiati, toza havosi va Qizil kitobga
kiritilgan noyob flora va fauna turlari bilan ekoturizm markazi sifatida e’tirof etiladi.
Tuman hududidagi tog‘ yonbag‘irlari va yaylovlar piyoda sayohatlar, otda sayr
qilish va alpinizm kabi faol dam olish turlari uchun qulay sharoit yaratadi. Qizilqum
cho‘li esa cho‘l sayyohligi va ekspeditsiyalar uchun imkoniyatlar taqdim etadi.
Tarixiy va madaniy meros
Nurota tumani o‘zining boy tarixiy merosi bilan ham ajralib turadi. Tuman
markazidagi Nurota shahri miloddan avvalgi 327-yilda Iskandar Maqduniy
tomonidan asos solingan Nur qal’asi sifatida tanilgan. Shahar Buyuk Ipak yo‘lining
bir tarmog‘ida joylashgan bo‘lib, o‘tmishda yirik savdo va harbiy-strategik markaz
bo‘lgan. Hozirgi kunda Nur qal’asi qoldiqlari va uning suv ta’minoti tizimi
sayyohlar e’tiborini tortadi.
Chashma majmuasi Nurota tumanining eng muhim tarixiy va diniy
yodgorliklaridan biridir. Bu majmua XVI-XVII asrlarda barpo etilgan bo‘lib,
muqaddas buloq va masjidni o‘z ichiga oladi. Shayx Abulhasan Nuriy sharafiga
nomlangan bu majmua diniy ziyoratgoh sifatida ham, tarixiy sayyohlik ob’ekti
sifatida ham muhim ahamiyatga ega.
Bundan tashqari, tumanda Abdullaxon II davrida qurilgan Xonbandi suv
ombori va qadimiy koriz (yer osti suv tizimlari) kabi gidrotexnika inshootlari
saqlanib qolgan. Bu inshootlar qadimgi sug‘orish texnologiyalarining noyob
namunasi sifatida sayyohlar uchun qiziqarli hisoblanadi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
376
Rekreatsion infratuzilma
Nurota tumanida avtomobil yo‘llarining umumiy uzunligi 500 km ga yaqin
bo‘lib, asosiy transport turi avtomobil transportidir. Nurota shahridan Navoiy,
Kattaqo‘rg‘on va boshqa yo‘nalishlarda avtobus qatnovi yo‘lga qo‘yilgan. Biroq,
turistik infratuzilma hali to‘liq rivojlanmagan. Mehmonxonalar, dam olish uylari va
sayyohlik majmualari soni cheklangan bo‘lib, bu sayyohlar oqimini oshirishda
ma’lum darajada to‘siq bo‘lib xizmat qiladi.
Tumanda “Chashma” o‘lkashunoslik muzeyi, 26 ta sport maydonchasi va 3 ta
stadion mavjud bo‘lib, ular mahalliy aholi va sayyohlar uchun dam olish va sport
bilan shug‘ullanish imkoniyatlarini taqdim etadi. Shuningdek, sog‘liqni saqlash
infratuzilmasi, jumladan, markaziy kasalxona va qishloq vrachlik punktlari
sayyohlarning xavfsizligini ta’minlashga xizmat qiladi.
Muhokama
Nurota tumanining rekreatsion imkoniyatlari katta salohiyatga ega bo‘lsa-da,
bir qator muammolar mavjud. Birinchidan, turistik infratuzilmaning yetarli darajada
rivojlanmaganligi sayyohlar oqimini cheklaydi. Ikkinchidan, mahalliy va xorijiy
sayyohlar uchun reklama va axborot tarqatish tizimi yetarlicha samarali emas.
Uchinchidan, tabiiy resurslardan foydalanishda ekologik muvozanatni saqlash
masalasi dolzarb bo‘lib qolmoqda. Masalan, Aydarko‘l atrofidagi baliqchilik
xo‘jaliklari va turistik faoliyatning ko‘payishi ekologik muammolarga olib kelishi
mumkin.
Biroq, tumanning boy tarixiy-madaniy merosi va tabiiy landshaftlari uni
O‘zbekistonning muhim turistik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish imkonini beradi.
Xususan, Sentob qishlog‘ining etnik va ekoturizm markazi sifatida rivojlanishi
xorijiy sayyohlar uchun jozibadorlikni oshirishi mumkin. Shuningdek, 2019-2021
yillarda Nurota tumanini kompleks rivojlantirish dasturi doirasida investitsiya
loyihalari va infratuzilma yaxshilanishi turizm sohasiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi
kutilmoqda.
Xulosa va takliflar
Nurota tumani tabiiy landshaftlari, tarixiy yodgorliklari va ekoturizm
imkoniyatlari bilan O‘zbekistonning muhim rekreatsion hududlaridan biridir.
Tumanning turistik salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarish uchun quyidagi takliflar
keltiriladi:
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
377
1.
Infratuzilmani rivojlantirish
: Mehmonxonalar, dam olish uylari va
sayyohlik majmualari sonini ko‘paytirish, shuningdek, transport tarmog‘ini
yaxshilash.
2.
Reklama va axborot tarqatish
: Nurota tumanining turistik
imkoniyatlari haqida ingliz, rus va boshqa tillarda video-taqdimotlar tayyorlash va
ularni xalqaro platformalarda tarqatish.
3.
Ekologik barqarorlik
: Aydarko‘l va Sentob qishlog‘i kabi tabiiy
hududlarda ekologik muvozanatni saqlash uchun barqaror turizm amaliyotlarini
joriy etish.
4.
Mahalliy aholi ishtiroki
: Mahalliy aholini turizm sohasiga jalb qilish,
masalan, etnik qishloqlarda uy-joy xizmatlari va mahalliy hunarmandchilik
mahsulotlarini taklif qilish orqali.
Ushbu choralar Nurota tumanini nafaqat mahalliy, balki xalqaro sayyohlar
uchun jozibador destinatsiyaga aylantirishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Nurota tumani — Vikipediya. uz.wikipedia.org
2.
Nurota District — Wikipedia. en.wikipedia.org
3.
Navoiy viloyati Nurota tumani Sentob qishlog‘i fotosayohat.
navoitourism.uz
4.
Nurota — Vikipediya. uz.wikipedia.org
5.
Rekreatsiya resurslarini baholash. geografiya.uz
6.
645-son 02.08.2019. Nurota tumanini kompleks rivojlantirish chora-
tadbirlari. lex.uz
