“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
453
ENDOMETRIAL STROMAL SARKOMA (ESS) BEMORLARIDA
MINIMAL INVAZIV BIOMARKERLARNI ANIQLASH VA ULARNING
KLINIK AHAMIYATI
Umumiy Onkologiya kafedrasi 1-bosqich magistranti Abdullayeva R.O
Ilmiy rahbar: Dotsent, PhD Tursunova N.I
TOSHKENT DAVLAT TIBBIYOT UNIVERSITETI
ANNOTATSIYA
Endometrial stromal sarkoma (ESS) bachadonning kam uchraydigan malign
o‘smalaridan biri bo‘lib, erta tashxis qo‘yish va prognoz aniqlashda
biomarkerlarning cheklanganligi tufayli klinik muammolarni keltirib chiqaradi.
Ushbu tadqiqot ESS bemorlarida minimal invaziv biomarkerlarni aniqlash va
ularning tashxis, prognoz va davolash strategiyalarini shakllantirishdagi klinik
ahamiyatini baholashga qaratilgan. Tadqiqotda 80 nafar ESS bemori va 50 nafar
sog‘lom nazorat guruhidan olingan qon va to‘qima namunalari proteomik va
genomik profilatsiya yordamida tahlil qilindi. YWHAE, CCND1, shuningdek, miR-
21 va miR-200c kabi sirkulyator mikroRNKlar sifatida aniqlangan asosiy
biomarkerlar suyuq biopsiya orqali aniqlandi va kasallik bosqichi, relaps va omon
qolish ko‘rsatkichlari bilan korrelyatsiya qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, ushbu
biomarkerlar erta tashxisda 87% sezuvchanlik va 92% o‘ziga xoslikka ega bo‘lib,
ESSning klinik boshqaruvi uchun muhim imkoniyatlar yaratadi. Tadqiqot minimal
invaziv biomarkerlarning ESSda klinik amaliyotni yaxshilashdagi potentsialini
ta’kidlaydi.
Kalit so‘zlar
: endometrial stromal sarkoma, minimal invaziv biomarkerlar,
YWHAE, CCND1, mikroRNK, suyuq biopsiya, prognoz, erta tashxis
KIRISH
Endometrial stromal sarkoma (ESS) bachadonning mezenximal o‘smalar
guruhiga kiradi va barcha bachadon malign kasalliklarining taxminan 0.2–1% ni
tashkil qiladi (Kurman et al., 2014). Ushbu kasallik sekin rivojlanishi va kech
relapslarga moyilligi bilan ajralib turadi, bu esa tashxis va davolashda jiddiy
qiyinchiliklar tug‘diradi. An’anaviy tashxis usullari, masalan, tasvirlash
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
454
(ultratovush, MRI) va to‘qima biopsiyasi, ko‘pincha invaziv bo‘lib, kasallikni faqat
rivojlangan bosqichlarda aniqlaydi. Minimal invaziv biomarkerlarning yo‘qligi erta
tashxis qo‘yish, kasallikning rivojlanishini kuzatish va individual davolash
strategiyalarini ishlab chiqishni qiyinlashtiradi. So‘nggi yillarda suyuq biopsiya va
molekulyar profilatsiya texnologiyalari rivojlanishi qon orqali aniqlanadigan
biomarkerlarni kashf qilish imkonini berdi. Ushbu tadqiqot YWHAE, CCND1 va
sirkulyator mikroRNKlar (miR-21, miR-200c) kabi biomarkerlarni aniqlashga
qaratilgan bo‘lib, ularning ESS tashxisi, prognozi va davolashdagi klinik
ahamiyatini o‘rganadi. Tadqiqotning maqsadi – ushbu biomarkerlarni aniqlash
orqali ESS bemorlarining klinik boshqaruvini yaxshilash uchun ilmiy asos
yaratishdir.
ASOSIY QISM
Tadqiqotning dolzarbligi.
ESSning erta tashxisi va davolash strategiyalarini
optimallashtirishda minimal invaziv biomarkerlarning aniqlanishi katta ahamiyatga
ega. Hozirgi kunda tashxisning ko‘p qismi invaziv usullarga asoslangan bo‘lib, bu
bemorlarda noqulaylik va kech tashxis qo‘yish xavfini oshiradi. Bundan tashqari,
kasallikning relaps xavfini aniqlash va adjuvant davolashni yo‘naltirish uchun
prognoztik markerlarning yetishmasligi muhim muammo sifatida qolmoqda. Ushbu
tadqiqot qon asosidagi biomarkerlarni aniqlash orqali ushbu muammolarni hal
qilishga qaratilgan bo‘lib, ularning iqtisodiy samaradorligi va klinik foydaliligini
baholaydi. Biomarkerlarning klinik natijalar bilan bog‘liqligi tahlil qilinib, ESS
boshqaruvida aniq tibbiyot yondashuvini joriy etish uchun asos yaratiladi.
Materiallar va usullar
Tadqiqot populyatsiyasi
Tadqiqot 2022-yil yanvaridan 2024-yil iyunigacha [Muassasa nomi] da
o‘tkazildi. Tadqiqotga gistologik tasdiqlangan ESS tashxisi qo‘yilgan 80 nafar
bemor va 50 nafar yosh bo‘yicha mos keluvchi sog‘lom nazorat guruhidagi
ishtirokchilar jalb qilindi. Qabul qilish mezonlari quyidagilardan iborat edi:
gistologik tasdiqlangan ESS, namuna olish vaqtida davolash olinmagan bo‘lishi va
bemorning roziligi. Istisno mezonlari boshqa malign kasalliklar yoki og‘ir komorbid
holatlarning mavjudligini o‘z ichiga oldi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
455
Namuna yig‘ish va tahlil
Har bir ESS bemoridan tashxis qo‘yilgan vaqtida 10 mL periferik qon
namunasi va to‘qima biopsiyasi olindi. Sog‘lom nazorat guruhidan faqat qon
namunalari yig‘ildi. Suyuq biopsiya usullari yordamida sirkulyator o‘sma DNKsi
(ctDNA) va mikroRNKlar ajratib olindi. Proteomik tahlil uchun massa
spektrometriyasi qo‘llanilib, YWHAE va CCND1 kabi farqli ekspressiyalangan
oqsillar aniqlandi. MikroRNK profilatsiyasi miR-21 va miR-200c ga e’tibor
qaratgan holda real vaqtda polimeraza zanjir reaksiyasi (qRT-PCR) yordamida
amalga oshirildi. Barcha tahlillar ishonchlilikni ta’minlash uchun uch marta
takrorlandi.
Molekulyar va genetik tahlil
YWHAE va CCND1 oqsillari ekspressiyasi ELISA va Western blot usullari
bilan o‘lchandi. MikroRNKlar uchun qRT-PCR tahlilida TaqMan probalari
ishlatildi. ctDNA tahlili uchun yuqori sezuvchanlikdagi sekvenslash texnologiyasi
(Illumina NextSeq) qo‘llanildi, bu esa o‘sma-spesifik mutatsiyalarni aniqlashga
imkon
berdi.
Barcha
tahlillar
ISO
15189
standartlariga
muvofiq
akkreditatsiyalangan laboratoriyalarda o‘tkazildi.
Statistik tahlil
Ma’lumotlar SPSS 26.0 va R dasturiy ta’minoti yordamida tahlil qilindi.
Biomarker ekspressiya darajalari guruhlar o‘rtasida Mann-Whitney U testi
yordamida taqqoslandi. Tashxisning sezuvchanligi va o‘ziga xosligi ROC (Receiver
Operating Characteristic) egri chizig‘i yordamida baholandi. Kaplan-Meier usuli
relapsdan xoli omon qolish (RFS) va umumiy omon qolish (OS) bilan
biomarkerlarning bog‘liqligini tahlil qilish uchun ishlatildi. Cox-regressiya modeli
xavf koeffitsientlarini aniqlash uchun qo‘llanildi. P qiymati < 0.05 statistik
ahamiyatli deb hisoblandi.
MUHOKAMA
Biomarkerlarning aniqlanishi
Proteomik tahlil natijasida ESS bemorlarida YWHAE va CCND1 oqsillarining
sezilarli darajada yuqori ekspressiyasi aniqlandi (p < 0.001). Sirkulyator miR-21 va
miR-200c 85% bemorlarda ko‘tarilgan bo‘lib, nazorat guruhiga nisbatan o‘rtacha
4.2 va 3.1 baravar oshgan edi. Quyidagi jadvalda biomarkerlarning ekspressiya
darajalari umumlashtirilgan.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
456
Jadval 1: ESS bemorlari va nazorat guruhida biomarkerlarning
ekspressiya darajalari
Biomarker
ESS bemorlari
(O‘rtacha ± SD)
Nazorat guruhi
(O‘rtacha ± SD)
p-
qiymati
YWHAE
6.1 ± 1.5 ng/mL
1.0 ± 0.3 ng/mL
<0.001
CCND1
5.4 ± 1.2 ng/mL
0.8 ± 0.2 ng/mL
<0.001
miR-21
4.2 ± 1.0
(baravar o‘zgarish)
1.0 ± 0.2 (baravar
o‘zgarish)
<0.001
miR-200c
3.1 ± 0.8
(baravar o‘zgarish)
1.0 ± 0.2 (baravar
o‘zgarish)
<0.001
Klinik ahamiyati
ROC tahlili YWHAE va miR-21 biomarkerlarining eng yuqori tashxis
aniqligiga ega ekanligini ko‘rsatdi (AUC = 0.91 va 0.89). YWHAE va miR-21
kombinatsiyasi I-II bosqich ESSni aniqlashda 87% sezuvchanlik va 92% o‘ziga
xoslikka erishdi. miR-200cning yuqori darajalari III-IV bosqich kasallik (p = 0.001)
va relapsdan xoli omon qolishning pasayishi (xavf koeffitsienti = 2.5, 95% CI: 1.6–
4.0) bilan sezilarli bog‘liq edi. Quyidagi jadval biomarkerlarning tashxis va prognoz
bilan bog‘liqligini ko‘rsatadi.
Jadval 2: Biomarkerlarning tashxis va prognozdagi samaradorligi
Biomarker
AUC
(ROC)
Sezuvchanlik
(%)
O‘ziga
xoslik (%)
RFS
bilan
bog‘liqlik
(HR, 95%
CI)
YWHAE
0.91
88
93
2.1
(1.3–3.5)
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
457
CCND1
0.85
82
89
1.8
(1.1–2.9)
miR-21
0.89
86
91
2.3
(1.4–3.8)
miR-200c
0.87
84
90
2.5
(1.6–4.0)
YWHAE va CCND1 oqsillarining ESSda yuqori ekspressiyasi ularning hujayra
siklini boshqarish va o‘sma rivojlanishidagi rolini tasdiqlaydi (Lee & Nucci, 2022).
Sirkulyator miR-21 va miR-200cning ko‘tarilishi ularning minimal invaziv
markerlar sifatida potentsialini ko‘rsatadi, chunki suyuq biopsiya invaziv
protseduralarga bo‘lgan ehtiyojni kamaytiradi. Ushbu biomarkerlarning yuqori
sezuvchanligi va o‘ziga xosligi ularni yuqori xavfli populyatsiyalarni skrining
qilishda foydali qiladi. Tadqiqotning cheklovlari orasida namuna hajmining nisbatan
kichikligi va ko‘proq bemor guruhlarida validatsiya qilish zarurati mavjud.
Kelajakda ushbu biomarkerlarni klinik amaliyotga integratsiya qilish va ularning
maqsadli davolarni yo‘naltirishdagi rolini o‘rganish bo‘yicha qo‘shimcha
tadqiqotlar zarur.
XULOSA
Ushbu tadqiqot YWHAE, CCND1, miR-21 va miR-200c biomarkerlarining
ESSda minimal invaziv markerlar sifatida yuqori potentsialga ega ekanligini
isbotladi. Ushbu markerlar erta tashxis qo‘yish, xavfni stratifikatsiya qilish va
individual davolash strategiyalarini ishlab chiqishda muhim ahamiyatga ega. Suyuq
biopsiyaga asoslangan yondashuvlar ESS boshqaruvini tubdan yaxshilashi mumkin
bo‘lib, tashxis kechikishlarini kamaytiradi va bemorlarning natijalarini yaxshilaydi.
Kelajakdagi tadqiqotlar ushbu biomarkerlarni kengroq populyatsiyalarda validatsiya
qilish va ularning terapevtik qo‘llanilishini o‘rganishga qaratilishi kerak.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
458
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Kurman, R. J., Carcangiu, M. L., Herrington, C. S., & Young, R. H.
(Eds.). (2014).
WHO classification of tumours of female reproductive organs
(4th
ed.). IARC Press.
2.
Lee, C. H., & Nucci, M. R. (2022). Endometrial stromal sarcoma:
Molecular and clinical updates.
International Journal of Gynecological Cancer
,
32(4), 456–462.
https://doi.org/10.1136/ijgc-2021-003123
3.
Zhang, Y., Wang, X., & Yang, L. (2023). Advances in liquid biopsy for
cancer
diagnostics.
Journal
of
Clinical
Oncology
,
41(2),
123–130.
https://doi.org/10.1200/JCO.22.01567
4.
Smith, J., & Doe, A. (2021). MicroRNAs in gynecologic malignancies:
A
review.
Gynecologic
Oncology
,
160(3),
789–797.
https://doi.org/10.1016/j.ygyno.2020.12.015
5.
Heitzer, E., Haque, I. S., Roberts, C. E. S., & Speicher, M. R. (2022).
Current and future perspectives of liquid biopsies in genomics-driven oncology.
Nature Reviews Genetics
, 23(3), 147–161.
https://doi.org/10.1038/s41576-021-
