MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-27
Часть–
2_
Июнь
–
2025
51
PEDAGOGIK MAHORAT VA EMPATIYA: INKLYUZIV
TA’LIMNING MUHIM OMILLARI
Maxmudova Muborak Azatova
Ajiniyoz nomidagi Nukus Davlat Pedagogika instituti talabasi
Annotatsiya: Maqolada pedagogik mahorat va empatiyaning inklyuziv
ta’limdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Pedagogik mahoratning tarkibi, empatiyaning
ta’lim jarayonidagi roli, ularni rivojlantirish usullari va amaliy misollar keltirilgan.
Inklyuziv sinflarda samarali ta’limni ta’minlash uchun o‘qituvchilarning kasbiy va
insoniy sifatlari qanday ahamiyatga ega ekanligi ko‘rsatildi. Maqola zamonaviy
ta’lim muhitida pedagogik yondashuvlarni takomillashtirishga qaratilgan tavsiyalar
beradi.
Kalit so‘zlar: pedagogik mahorat, empatiya, inklyuziv ta’lim, o‘qituvchi
malakasi, individual yondashuv, ta’lim sifati, nogiron bolalar, ta’lim jarayoni,
pedagogik innovatsiyalar
Kirish
Zamonaviy inklyuziv ta’lim tizimida pedagogik mahorat va empatiya muhim
rol o‘ynaydi. Nogironligi yoki maxsus ehtiyojlari bo‘lgan o‘quvchilarni ta’lim
jarayoniga muvaffaqiyatli jalb qilish, ularning individual imkoniyatlarini
rivojlantirish uchun o‘qituvchilarning professional malakasi va insoniy qobiliyatlari
birlashishi zarur. Pedagogik mahorat o‘qituvchining o‘quvchilar bilan samarali
muloqot qilishi, o‘quv jarayonini qiziqarli va mazmunli tashkil etishi, metod va
usullarni to‘g‘ri tanlashi bilan belgilanadi. Empatiya esa o‘quvchining ehtiyojlarini
anglash, hissiyotlarini tushunish va unga mos yondashuvni amalga oshirish
qobiliyatidir. Ushbu ikki omil inklyuziv sinflarda ta’lim sifatini oshirish va
o‘quvchilarning ijtimoiy moslashuviga yordam berishda asosiy vazifani bajaradi.
⸻
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-27
Часть–
2_
Июнь
–
2025
52
Asosiy qism
1. Pedagogik mahoratning ta’rif va tarkibi
Pedagogik mahorat — bu o‘qituvchining kasbiy faoliyatda samarali ishlashi
uchun zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma va shaxsiy sifatlar majmui hisoblanadi.
Inklyuziv ta’limda pedagogik mahorat quyidagi komponentlardan tashkil topadi:
o‘quvchilarning maxsus ehtiyojlarini aniqlash, differensial yondashuv, o‘quv
jarayonini individuallashtirish, kommunikativ ko‘nikmalar, kreativlik va innovatsion
metodlarni qo‘llash.
2. Empatiyaning ahamiyati
Empatiya — boshqa odamlarning hissiyotlarini tushunish va ularga nisbatan
mehribonlik bilan munosabatda bo‘lishdir. Inklyuziv ta’limda empatiya o‘qituvchiga
nogiron bolalar bilan ishonchli munosabat o‘rnatishga yordam beradi. Bu o‘z
navbatida o‘quvchilarning motivatsiyasini oshiradi, ularni o‘zini qulay va xavfsiz his
qilishiga olib keladi.
3. Pedagogik mahorat va empatiyani shakllantirish yo‘llari
•
Kasbiy tayyorgarlik jarayonida maxsus treninglar, master-
klasslar o‘tkazish.
•
Psixologik treninglar va empatiya ko‘nikmalarini rivojlantirish
mashg‘ulotlari.
•
Pedagoglarning doimiy malaka oshirish tizimi.
•
Amaliyotda qo‘llaniladigan metodik qo‘llanmalar va innovatsion
yondashuvlar.
4. Inklyuziv ta’limda pedagogik mahorat va empatiya misollari
Maktablarda inklyuziv sinflarda ishlayotgan o‘qituvchilarning muvaffaqiyatli
tajribalari orqali pedagogik mahorat va empatiyaning ta’lim jarayonidagi rolini
ko‘rsatish mumkin. Ularning yondashuvi o‘quvchilarning o‘zaro hurmat va ishonch
muhitida rivojlanishiga imkon yaratadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher
Psychological Processes. Harvard University Press.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-27
Часть–
2_
Июнь
–
2025
53
2.
Booth, T., & Ainscow, M. (2011). Index for Inclusion: Developing
learning and participation in schools. Bristol: Centre for Studies on Inclusive
Education.
3.
G‘aniyeva M.T. (2019). Maxsus pedagogika asoslari. Toshkent.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi (2022). “Umumta’lim
maktablarida inklyuziv ta’limni tashkil etish bo‘yicha uslubiy tavsiyalar.”
5.
Karimova R. (2020). Boshlang‘ich ta’lim metodikasi. Toshkent.
6.
Ahmedova D.A. (2021). “Ta’limda inklyuziv yondashuvning nazariy
asoslari.” Ilmiy izlanishlar jurnal.
7.
UNESCO (2017). A Guide for Ensuring Inclusion and Equity in
Education.
8.
Ibragimova G.R. (2022). “Inson kapitalini rivojlantirishda inklyuziv
ta’limning roli.” Ilmiy izlanishlar jurnal, №3.
