MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-27
Часть–
2_
Июнь
–
2025
114
OILAVIY ZIDDIYATLARDA IJTIMOIY TARMOQNING TA’SIRI
VA YONDASHUVLAR TAHLILI
ВЛИЯНИЕ СОЦИАЛЬНЫХ СЕТЕЙ НА СЕМЕЙНЫЕ
КОНФЛИКТЫ И АНАЛИЗ ПОДХОДОВ
THE IMPACT OF SOCIAL NETWORKS ON FAMILY CONFLICTS
AND ANALYSIS OF APPROACHES
Tavakkaljonova Ruqiya Ayyub qizi
O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi
1-bosqich magistranti
Annotatsiya: Ushbu maqolada zamonaviy jamiyatda oilaviy ziddiyatlarning
shakllanishida ijtimoiy tarmoqlarning o‘rni va ularga turlicha yondashuvlar tahlil
qilinadi. Internet va ijtimoiy media platformalari orqali axborot almashinuvining
kuchayishi, insonlar o‘rtasidagi muloqot va ishonch munosabatlariga qanday ta’sir
qilayotgani o‘rganiladi. Ayniqsa, er-xotin o‘rtasidagi munosabatlar, ota-ona va
farzandlar o‘rtasidagi aloqa, shuningdek, oilaviy qadriyatlar va shaxsiy hayot
daxlsizligiga ijtimoiy tarmoqlarning salbiy va ijobiy ta’siri misollar orqali ko‘rsatib
beriladi. Maqolada shuningdek, muammoni yumshatish bo‘yicha psixologik, ijtimoiy
va axborot madaniyati asosidagi yondashuvlar tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: Ijtimoiy tarmoq, oilaviy ziddiyat, muloqot, ishonch, psixologik
yondashuv, axborot madaniyati, ijtimoiy ta’sir, zamonaviy oila.
Annotation: This article examines the role of social networks in the
emergence of family conflicts in modern society and analyzes various approaches to
the issue. It explores how the intensification of information exchange through the
internet and social media platforms affects communication and trust between
individuals. Particular attention is given to relationships between spouses, parents
and children, as well as the positive and negative impacts of social networks on family
values and the privacy of personal life. The article also analyzes psychological,
social, and information culture-based approaches to mitigating this problem.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-27
Часть–
2_
Июнь
–
2025
115
Key words: Social networks, family conflicts, communication, trust,
psychological approach, information culture, social influence, modern family.
Аннoтация: В данной статье рассматривается роль социальных сетей
в формировании семейных конфликтов в современном обществе и
анализируются различные подходы к данной проблеме. Изучается, как усиление
информационного обмена через интернет и социальные медиа-платформы
влияет на коммуникацию и доверительные отношения между людьми. Особое
внимание уделяется взаимоотношениям между супругами, родителями и
детьми, а также влиянию социальных сетей — как положительному, так и
отрицательному — на семейные ценности и неприкосновенность личной
жизни. Также в статье анализируются психологические, социальные и
культурно-информационные подходы к смягчению данной проблемы.
Ключевые
слова:
Социальные
сети, семейные
конфликты,
коммуникация, доверие, психологический подход, информационная культура,
социальное влияние, современная семья.
Kirish.
Zamonaviy texnologiyalarning jadal rivojlanishi, xususan, internet va
ijtimoiy tarmoqlarning kundalik hayotimizga chuqur kirib kelishi insonlararo
munosabatlarga sezilarli darajada ta’sir ko‘rsatmoqda. Axborot texnologiyalarining
ushbu rivoji, bir tomondan, insonlar orasidagi muloqotni osonlashtirgan bo‘lsa,
ikkinchi tomondan, turli salbiy oqibatlarga, xususan, oilaviy munosabatlarda
ziddiyatlarning kuchayishiga sabab bo‘lmoqda. Ijtimoiy tarmoqlardan noto‘g‘ri yoki
ortiqcha foydalanish, shaxsiy hayotning ommaga oshkor etilishi, begona shaxslar
bilan haddan ziyod aloqa o‘rnatilishi, oilaviy ishonch va sadoqat kabi qadriyatlarning
zaiflashishiga olib kelmoqda.
Bugungi kunda Facebook, Instagram, Telegram, TikTok, X (sobiq Twitter)
kabi ijtimoiy platformalar orqali odamlar o‘z fikrlarini, hayot tarzini, hissiyotlarini
erkin ifoda etadilar. Ammo bu erkinlik ba’zan oilaviy chegaralarning buzilishiga,
shaxsiy hayot daxlsizligining yo‘qolishiga sabab bo‘ladi. Ayniqsa, er-xotin
o‘rtasidagi ishonch, tushunish va mehr kabi hissiy jihatlar, ijtimoiy tarmoqlarda
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-27
Часть–
2_
Июнь
–
2025
116
boshqa insonlar bilan virtual aloqalar fonida sinovga olinadi. Shuningdek, ota-onalar
va farzandlar o‘rtasidagi muloqotga ijtimoiy tarmoqlar bevosita ta’sir ko‘rsatib,
ularning o‘zaro tushunishini susaytiradi yoki muammolarni chuqurlashtiradi.
Mazkur mavzuni o‘rganish bugungi kunda nihoyatda dolzarb bo‘lib, nafaqat
oilaviy psixologiya va sotsiologiya, balki axborot madaniyati, ommaviy
kommunikatsiya, hatto yuridik jihatdan ham tahlil etilishi kerak. Ijtimoiy
tarmoqlarning oilaviy hayotga ta’sirini chuqur tahlil qilish, mavjud muammolarga
to‘g‘ri yondashuvlarni aniqlash, va ularning salbiy oqibatlarini kamaytirish bo‘yicha
aniq takliflar ishlab chiqish bugungi jamiyat taraqqiyoti uchun muhim vazifalardan
biridir.
Asosiy qism.
So‘nggi yillarda ijtimoiy tarmoqlarning hayotimizda tutgan
o‘rni sezilarli darajada ortdi. Ular nafaqat axborot olish vositasi, balki muloqot qilish,
shaxsiy fikr bildirish, do‘stlar va tanishlar bilan aloqa o‘rnatish imkonini beradigan
platformalarga aylangan. Biroq bu qulayliklar ba’zi hollarda oilaviy ziddiyatlarning
asosiy sabablaridan biriga aylanishi mumkin.
Ijtimoiy tarmoqlardan haddan ortiq foydalanish, oila a’zolari orasidagi
bevosita muloqotning kamayishiga olib keladi. Er-xotin yoki ota-onalar va farzandlar
birga yashagan holda, bir-biri bilan yuzma-yuz muloqot o‘rniga, telefon yoki planshet
orqali tashqi dunyo bilan aloqada bo‘lishni afzal ko‘radilar. Bu esa o‘zaro
tushunmovchilik, sovuqlik, ishonchsizlik kabi hissiyotlarni kuchaytiradi.
Oilaviy ziddiyatlarning shakllanishiga olib keluvchi asosiy omillardan biri —
shaxsiy hayot va maxfiylik chegaralarining buzilishi hisoblanadi. Ba’zida turmush
o‘rtog‘ining ijtimoiy tarmoqlarda begona insonlar bilan muloqoti, izohlar, “layk”lar,
shaxsiy xabarlar oilada ishonch muhitining buzilishiga olib keladi. Ayniqsa, rashk
hissining kuchayishi va unga asossiz gumonlar sababli ziddiyatlar yuzaga keladi.
Shuningdek, ko‘pchilik foydalanuvchilar ijtimoiy tarmoqlarda o‘z hayotini
bo‘rttirib ko‘rsatishga harakat qiladilar. Bu esa turmush o‘rtog‘ida yoki boshqa oila
a’zolarida noxush hissiyotlarni uyg‘otadi — o‘zini solishtirish, norozilik, bosim
ostida yashash kabi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-27
Часть–
2_
Июнь
–
2025
117
Farzandlar, ayniqsa o‘smirlar, ko‘p vaqtini TikTok, Instagram, Telegram kabi
platformalarda o‘tkazishadi. Ota-onalar esa ko‘pincha bu holatni nazorat qilishda
qiynalishadi. Bu holat nafaqat farzandlarning axloqiy tarbiyasiga, balki ota-ona bilan
bo‘ladigan emotsional aloqaga ham salbiy ta’sir qiladi. Ko‘pincha bolalar
muammolarini tarmoqlardan qidiradi, ota-onaga emas. Bu esa oilada ishonch
muhitining susayishiga olib keladi.
Ijtimoiy tarmoqlarning oilaviy muhitga ta’sirini tahlil qilganda psixologik
omillarni alohida ko‘rib chiqish lozim. Mutaxassislar fikriga ko‘ra, insonlar ijtimoiy
tarmoqlarga haddan ortiq bog‘lanib qolganlarida real hayotdagi muammolardan
qochish uchun virtual olamni afzal ko‘radilar. Bu esa oilaviy muammolarning
yuzasidan hal etilmay, aksincha, chuqurlashib borishiga sabab bo‘ladi. Psixologik
yordam, oilaviy maslahatlar, emotsional yondashuvlar bu borada muhim vosita bo‘lib
xizmat qilishi mumkin.
Axborot madaniyati deganda, insonning axborotga nisbatan ongli, tanqidiy va
ehtiyotkorona munosabatda bo‘lishi tushuniladi. Oilaviy barqarorlikni saqlab qolish
uchun har bir oila a’zosi ijtimoiy tarmoqlardan oqilona, me’yorida foydalanishni
bilishi kerak. Farzandlarga bu borada to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatish, ularga axborot
xavfsizligi, etik me’yorlar haqida tushuncha berish — muhim tarbiyaviy vazifadir.
Shuningdek, ijtimoiy institutlar — maktab, jamoatchilik, OAV va psixologik
markazlar oilalarga ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish madaniyatini shakllantirish
bo‘yicha muhim vazifalarni bajaradi.
Xulosa.
Zamonaviy ijtimoiy hayotda ijtimoiy tarmoqlarning roli tobora ortib
bormoqda va ular insonlararo munosabatlarga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Ayniqsa,
oilaviy hayotda bu ta’sir yanada sezilarli bo‘lib, turli ko‘rinishdagi ziddiyatlarning
paydo bo‘lishiga sabab bo‘layotgan holatlar kundan-kunga ko‘paymoqda.
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, ijtimoiy tarmoqlardan noto‘g‘ri yoki ortiqcha
foydalanish oiladagi ishonch, o‘zaro tushunish, mehr-muhabbat va muloqot singari
muhim jihatlarning zaiflashishiga olib kelmoqda. Bu esa oilaviy rishtalarning
yemirilishiga xizmat qiluvchi asosiy omillardan biri sifatida qaralmoqda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-27
Часть–
2_
Июнь
–
2025
118
Ijtimoiy tarmoqlarda haddan tashqari faollik, shaxsiy hayotning ko‘z-ko‘z
qilinishi, boshqa insonlar bilan nojo‘ya munosabatlarning shakllanishi, rashk va
ishonchsizlikka sabab bo‘lishi, er-xotin o‘rtasida ziddiyatli vaziyatlarni yuzaga
keltirishi mumkin. Bundan tashqari, ota-onalar va farzandlar o‘rtasidagi emotsional
aloqaning zaiflashuvi, yoshlarning axloqiy va axborot madaniyatining yetarli
bo‘lmagani ham oilaviy muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Bunday muammolarni bartaraf etish uchun kompleks yondashuv talab etiladi.
Birinchidan, har bir oila a’zosi ijtimoiy tarmoqlardan oqilona foydalanish
madaniyatini egallashi lozim. Axborot madaniyati, internet etikasi va shaxsiy hayotga
nisbatan hurmat hissini shakllantirish bu borada asosiy rol o‘ynaydi. Ikkinchidan,
oilaviy tarbiyada o‘zaro ishonch, do‘stona muhit va ochiq muloqot muhim ahamiyat
kasb etadi. Har bir oila a’zosi o‘z fikrini erkin bildirib, boshqa tarafni ham eshitishni
o‘rganishi kerak.
Bundan tashqari, psixologik yondashuvlar, maslahat markazlari, oilaviy
terapiya, onlayn xavfsizlik bo‘yicha seminarlar va ta’lim muassasalarining bu
boradagi ishi kuchaytirilishi kerak. Ota-onalar farzandlari bilan muloqotda ijtimoiy
tarmoqlarning xavf va imkoniyatlarini tushuntirib bera oladigan darajada bilimli
bo‘lishi lozim.
Xulosa qilib aytganda, ijtimoiy tarmoqlar – bu zamonaviy jamiyatning
ajralmas qismi bo‘lsa-da, ular bilan bog‘liq muammolarni inkor etmaslik, balki ongli,
maqsadli va madaniyatli yondashuv orqali oilaviy totuvlik va barqarorlikni saqlab
qolish muhimdir. Shu yo‘l bilan biz nafaqat sog‘lom oilani, balki barqaror jamiyatni
ham shakllantira olamiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Iymon. Toshkent: Hilol-Nashr,
2019.
2.
Xabibullaev X. Oila psixologiyasi asoslari. Toshkent: O‘zbekiston Milliy
ensiklopediyasi, 2016.
3.
Tursunov B. Axborot madaniyati va axloqiy omillar. Toshkent: Akademnashr,
2020.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-27
Часть–
2_
Июнь
–
2025
119
4.
G‘ulomov S., Mahmudov A. Zamonaviy sotsiologiya asoslari. Toshkent: Fan,
2018.
5.
To‘xtasinov A. Oila va jamiyat: ijtimoiy-siyosiy tahlil. Toshkent: Iqtisodiyot,
2021.
6.
Karimova N. Yoshlarda axborot madaniyatini shakllantirish yo‘llari. Toshkent:
Ma’naviyat, 2017.
7.
Turakulov M. Internet va ijtimoiy tarmoqlarning psixologik ta’siri. Toshkent:
O‘qituvchi, 2022.
8.
Abdurahmonova D. Oilada muloqot madaniyati va zamonaviy muammolar.
Toshkent: Ilm Ziyo, 2023.
