MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
381
HINDISTON VA POKISTON O‘RTASIDAGI MOJARONING
MINTAQAVIY ENERGETIKA LOYIHALARIGA TA’SIRI VA
MARKAZIY OSIYO UCHUN AHAMIYATI
Nizom Xakimov
O‘zbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti,
“Xalqaro munosabatlar” yo‘nalishi talabasi, mustaqil tadqiqotchi
Annotatsiya:,Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi tarixiy va hozirgi geosiyosiy
mojaro Janubiy va Markaziy Osiyoning transchegaraviy energetika va infratuzilma
loyihalariga jiddiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Ayniqsa, Indus Waters Treaty (IWT) bekor
qilinishi va Jammu va Kashmirda Hindiston tomonidan yirik GESlarning qurilishi
Pokistonning suv va energiya xavfsizligini xavf ostiga qo‘ydi. Bu esa CASA-1000 va
TAPI kabi yirik energetika tashabbuslari uchun xavfsizlik va tranzit muammolarini
yuzaga keltirmoqda. Mintaqadagi bu vaziyat Markaziy Osiyo davlatlari uchun ham
bevosita tahdid bo‘lib, suv resurslarini siyosiylashtirish xavfi oshmoqda va
energetika eksport yo‘llari diversifikatsiyasini zarur etmoqda.
Shuningdek, Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi ziddiyatlar Xitoy–Pokiston
iqtisodiy koridori (CPEC) xavfsizligini murakkablashtirib, Markaziy Osiyoga
yo‘naltirilgan alternativ transport va energetika loyihalarini (Transkaspiy,
Chabahar porti orqali yo‘nalishlar) dolzarb qilmoqda. Xitoyning mintaqadagi
iqtisodiy va xavfsizlik borasidagi faoliyati kuchaygan bir paytda, Hindiston esa
Chabahar porti va Eron orqali Markaziy Osiyoga chiqish strategiyasini
rivojlantirishga intilmoqda. Bu jarayon mintaqaviy geoiqtisodiy va geosiyosiy
bosimlarni kuchaytirib, Markaziy Osiyoning tashqi kuchlar raqobat maydoniga
aylanish xavfini orttirmoqda.
Maqolalarda qayd etilishicha, mazkur mojaroning energetika va transport
loyihalariga salbiy ta’siri investorlarning ehtiyotkorligini kuchaytirib, moliyaviy
resurslarni jalb qilish jarayonini murakkablashtiradi. Shu sabab, Markaziy Osiyo
davlatlari uchun yo‘nalishlarni diversifikatsiya qilish, ichki energetika
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
382
salohiyatini rivojlantirish va suv resurslari hamkorligini mustahkamlash strategik
ahamiyat kasb etmoqda. Bu esa mintaqaviy xavfsizlik va iqtisodiy barqarorlikni
ta’minlash uchun muhim vosita bo‘lib qolmoqda.
Kalit so‘zlar: Indus Waters Treaty, CASA-1000, TAPI, Xitoy-Pokiston
Iqtisodiy Koridori (CPEC), Chabahar porti, Markaziy Osiyo energetika xavfsizligi,
transchegaraviy suv resurslari, Afg‘oniston tranzit xavfi, Transkaspiy yo‘lagi,
geosiyosiy raqobat, Hindiston–Pokiston nizosi, Markaziy Osiyo infratuzilma
loyihalari, mintaqaviy barqarorlik.
Kirish
. 2025-yilda Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi siyosiy va harbiy
qarama-qarshiliklarning yana bir bor keskinlashuvi butun Janubiy va Markaziy
Osiyo mintaqasida murakkab geosiyosiy vaziyatni yuzaga keltirdi. Xususan,
Hindiston tomonidan Hind daryosi suvlaridan foydalanish bo‘yicha xalqaro huquqiy
asosga ega bo‘lgan Indus Waters Treaty (IWT) bitimini bekor qilishi mintaqadagi
transchegaraviy suv resurslari va suv infratuzilmasi atrofida jiddiy geosiyosiy
muammolarni keltirib chiqardi. IWT 1960-yildan buyon Janubiy Osiyoda suv
resurslarini boshqarish va ulardan oqilona foydalanishni ta’minlab kelayotgan
asosiy hujjat sanalgan. Uning bekor qilinishi esa nafaqat Pokiston suv xavfsizligi,
balki mintaqaviy energetika va infratuzilma loyihalarining barqaror rivojlanishiga
ham salbiy ta’sir ko‘rsatdi [1]. Hozirgi global va mintaqaviy sharoitda energetika
resurslarini eksport qilish va tashqi bozorga chiqish imkoniyatlarini kengaytirishga
intilayotgan Markaziy Osiyo davlatlari uchun bu holat bevosita strategik ahamiyat
kasb etmoqda. Ayniqsa, suv va energetika resurslariga qaram davlatlar uchun
Janubiy Osiyo yo‘nalishidagi tranzit va hamkorlik loyihalari xavf ostida qoldi.
Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi bu mojaro mintaqadagi asosiy transchegaraviy
energetika loyihalari — CASA-1000, TAPI va Xitoy–Pokiston Iqtisodiy Koridori
(CPEC) kabi tashabbuslarning amalga oshirilishini murakkablashtirib, Markaziy
Osiyo davlatlarini yangi yo‘nalishlar va strategiyalar izlashga majbur qilmoqda
[3][5]. Bu maqolada Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi mojaroning Markaziy Osiyo
mintaqaviy energetika va transport infratuzilma loyihalariga ta’siri hamda mavjud
xavf-xatarlar, imkoniyatlar va ehtimoliy yechimlar tahlil qilinadi. Shuningdek,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
383
geoiqtisodiy va geosiyosiy o‘zgarishlarning Markaziy Osiyo mintaqaviy
manfaatlariga qanday ta’sir ko‘rsatishi tahlil qilinib, strategik tavsiyalar taqdim
etiladi.
Asosiy qism.
2025-yilda Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi siyosiy va harbiy
qarama-qarshiliklarning keskinlashuvi, xususan, Hindiston tomonidan Hind daryosi
suvlaridan foydalanish to‘g‘risidagi bitimning (Indus Waters Treaty, IWT)
to‘xtatilishi mintaqaviy miqyosdagi asosiy transchegaraviy energetika va
infratuzilma loyihalarining amalga oshirilishiga salbiy ta’sir ko‘rsatdi. Bu holat
Janubiy Osiyo bilan aloqalarni kengaytirish va energetika resurslarini eksport qilish
yo‘llarini diversifikatsiya qilishni maqsad qilgan Markaziy Osiyo davlatlarining
manfaatlariga bevosita taalluqlidir.
Gidroenergetika: suv manbalaridagi ziddiyatlar – beqarorlik omili
sifatida
“IWT” bitimi to‘xtatilganidan so‘ng, Hindiston Jammu va Kashmir
hududida joylashgan bir nechta yirik GESlarni tezlashtirilgan sur’atlarda qurishni
boshladi. Ular orasida Pakal Dul (1 000 MVt), Kiru (624 MVt), Kwar (540 MVt) va
Ratle (850 MVt) kabi loyihalar mavjud bo‘lib, bularning barchasi Chenab daryosi
ustida joylashgan. Bu holat Pokistonning jiddiy xavotiriga sabab bo‘lmoqda, chunki
mamlakat Hind daryosining suvlariga qishloq xo‘jaligi va energetika ehtiyojlari
uchun kuchli darajada qaram.
Pokiston suv ta’minotidagi har qanday o‘zgarishni o‘zining oziq-ovqat va
energiya xavfsizligiga tahdid sifatida ko‘radi. Bu esa Markaziy Osiyo uchun ham
ogohlantiruvchi belgi bo‘lishi mumkin, ayniqsa Amudaryo va Sirdaryo kabi
transchegaraviy daryolarga bog‘liq davlatlar uchun. Suv resurslarining
siyosiylashtirilishi mintaqada keskinlikni kuchaytirib, suv sohasidagi hamkorlikni
qiyinlashtirishi mumkin.
Geoiqtisodiy yo‘nalishlar va infratuzilma tashabbuslari
Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi ziddiyatning kuchayishi Janubiy va
Markaziy
Osiyodagi
transregional
loyihalarning
amalga
oshirilishini
murakkablashtiradi. Xususan, Pokiston va Afg‘oniston orqali o‘tuvchi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
384
yo‘nalishlarda xavfsizlik muammolari yuzaga kelmoqda. Masalan, CASA-1000
(Qirg‘iziston va Tojikistondan Afg‘oniston va Pokistonga elektr energiyasi
yetkazish) va TAPI (Turkmaniston–Afg‘oniston–Pokiston–Hindiston gaz quvuri)
loyihalari aynan shu mamlakatlar hududidan o‘tadi. Mojaroning kuchayishi
natijasida Pokiston tranzitni cheklashi yoki umuman hamkorlikdan voz kechishi
mumkin. Xuddi shunday, Pokiston nazorati ostidagi Kashmir yoki Gvadar porti
atrofidagi har qanday harbiy harakatlar, shu jumladan harbiy infratuzilmaning paydo
bo‘lishi, investorlar uchun noaniqlikni oshiradi.
Bunga javoban, Hindiston mojaroning kuchayishi sharoitida Pokistondan
chetlab o‘tuvchi muqobil yo‘llarni faol rivojlantirishga urinishi mumkin. Bu yo‘llar
orasida Eron (Chabahar porti) va Afg‘oniston orqali Markaziy Osiyoga chiqish
variantlari mavjud. Hindiston so‘nggi yillarda “Toshkent–Dushanbe–Islomobod”
hamda “Lapis-Lazuli” transport koridorlariga (Turkiya, Gruziya, Ozarbayjon,
Turkmaniston va Afg‘onistonni bog‘lovchi yo‘l) qiziqish bildirgan. Biroq, tarixan
Pokiston orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri tranzitga siyosiy sabablar tufayli ruxsat
berilmagan, va bu urinishlar hozircha cheklanganligicha qolmoqda.
Shuningdek, Hindiston boshqa mintaqaviy tashabbuslarni ham ilgari
surmoqda – Eron, Afg‘oniston va ehtimoliy Hindiston–Eron–Pokiston (IP) gaz
koridori orqali Janubiy yo‘nalishdagi infratuzilmani rivojlantirmoqda. Biroq,
Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi har qanday harbiy to‘qnashuv, ayniqsa Arab
dengizida yuzaga keladigan havo hujumlari yoki dengiz to‘qnashuvlari, energetik
yuk tashuvchilarga (Fors ko‘rfazidan neft va suyultirilgan gaz) jiddiy xavf
tug‘diradi. Bu esa Hindistonni yangi energiya manbalarini sharqiy yo‘nalishdan
izlashga yoki Bangladesh kabi alternativ portlarga sarmoya kiritishga majbur qiladi.
Bundan tashqari, Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi qarama-qarshilik yirik
xalqaro moliyaviy institutlar va investitsiya fondlarini mintaqadagi loyihalarda
ishtirok etishdan qaytarishi mumkin. Mintaqadagi beqarorlik bu yo‘nalishlarning
jozibadorligini pasaytiradi, chunki investorlar asosan “barqaror” bozorlarni afzal
ko‘rishadi.
Transport yo‘nalishlari: transkontinental yo‘llar uchun xavf-xatarlar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
385
Hindiston Xitoy–Pokiston iqtisodiy koridori (ChPEC) yo‘nalishlari
bahsli Kashmir hududlari orqali o‘tishini tanqid qilmoqda. Ushbu koridor Xitoyning
“Bir kamar – bir yo‘l” tashabbusi doirasida amalga oshirilayotgan bo‘lib, u orqali
Markaziy Osiyodan mubobil transport yo‘llari, jumladan, Qoshg‘ar orqali o‘tadigan
yo‘nalishlar ham rejalashtirilgan.
Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi mojaro quyidagi salbiy oqibatlarga
olib kelishi mumkin:
•
multimodal
transport
koridorlarini
muvofiqlashtirishni
murakkablashtiradi;
•
Pokiston orqali janubga yo‘nalgan marshrutlarning investitsiyaviy
jozibadorligini pasaytiradi;
•
Xazarbo‘yi (Transkaspiy) yo‘nalishlari va Eron orqali o‘tuvchi
Hindiston tranzit marshrutlari (masalan, Chabahar – Turkmaniston – O‘zbekiston
koridori) ahamiyatini oshiradi.
Natijada, Markaziy Osiyo mintaqasi Janubi-G‘arbiy Osiyodagi
geosiyosiy barqarorlikka tobora ko‘proq bog‘liq bo‘lib bormoqda. Bu esa
mintaqaviy transport strategiyalarini qayta ko‘rib chiqishni talab etadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
386
Yevrosiyo geoiqtisodiy transport-energetika koridorlari (doirasida "Bir
kamar — bir yo‘l" tashabbusi, Transkaspiy va Janubiy Osiyo transport koridorlari
loyihalari). Xaritada Xitoy, Janubiy Osiyo va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi asosiy
yo‘nalishlar (gaz quvurlari, elektr uzatish tarmoqlari va transport magistrallari)
belgilangan.
Markaziy Osiyo va O‘zbekiston uchun asosiy xavf-xatarlar:
Pokiston va Hindiston o‘rtasidagi urush Markaziy Osiyoga jiddiy ta’sir
ko‘rsatishi mumkin, ayniqsa mintaqaning Afg‘onistonga yaqinligi va
rivojlanayotgan iqtisodiy aloqalari hisobga olinsa. Bunday mojarolar savdo va
energiya yo‘llarini izdan chiqarishi, jangarilikni kuchaytirishi hamda Xitoy, Rossiya
va AQSh kabi yirik davlatlarni jalb etishi mumkin, bu esa Markaziy Osiyo
barqarorligini yanada zaiflashtiradi.
Geosiyosiy tahdidlar: Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi mojaroning
keskinlashuvi mintaqada yirik davlatlar raqobatini kuchaytirmoqda. Bu jarayonga
Xitoy, Rossiya, AQSh hamda yangi geosiyosiy o‘yinchilar faol aralasha boshladi.
O‘zbekiston va boshqa Markaziy Osiyo respublikalari “sharqiy” (Xitoy–Turkiya–
Arab dunyosi) va “g‘arbiy” (Hindiston–AQSh) bloklar o‘rtasida geopolitik bosimga
duch kelishi mumkin. Natijada, mintaqaning cheklangan sonli yirik davlatlarga
qaramligi kuchayadi.
Iqtisodiy
tahdidlar:
Ushbu
mojaro
transchegaraviy
infratuzilma
loyihalarining amalga oshirilishiga xavf tug‘diradi. CASA-1000 yoki TAPI kabi
loyihalarning to‘xtashi Qirg‘iziston va Tojikiston uchun elektr va gaz eksportidan
olinadigan daromadlarni kamaytiradi. Yetkazib berish zanjiridagi uzilishlar
Pokiston va Hindistonning energiya manbalarini diversifikatsiya qilish rejalari
barbod bo‘lishiga olib keladi. Bu esa gaz va elektr ta’minotida tanqislik va
narxlarning oshishiga sabab bo‘ladi.
Logistik xarajatlar ortishi: O‘zbekistondan Hindistonga yo‘naltirilgan yuklar
to‘g‘ridan-to‘g‘ri quruqlik orqali emas, balki Eron va dengiz yo‘li orqali
yetkazilishiga majbur bo‘ladi. Natijada, Yevropa va AQSh investorlari mintaqaviy
infratuzilma loyihalariga sarmoya kiritish masalasini qayta ko‘rib chiqishi mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
387
Ayniqsa, xavfli hududlar orqali o‘tadigan transport tarmoqlariga oid loyihalarda
investorlar ehtiyotkorlikni kuchaytiradi. Markaziy Osiyo fond bozorlarida
o‘zgaruvchanlik ortadi, xavf mukofoti oshishi hisobiga chet el investitsiyalari
kamayishi mumkin.
Ijtimoiy tahdidlar: Infratuzilma loyihalari va iqtisodiy faollikning susayishi
ishsizlik darajasining oshishiga olib keladi, ayniqsa Tojikiston va Qirg‘izistonning
tog‘li, chegaradosh hududlarida. Bu yerda ko‘plab aholi Pokiston va Afg‘onistondan
kelgan mehnat migrantlari sifatida ishlaydi. Bu holat ichki (tog‘li hududlardan
shaharlarga yoki xorijga) va tashqi (Pokiston va Hindistondan Afg‘oniston yoki
Markaziy Osiyoga yo‘nalgan) migratsiya oqimini kuchaytiradi. Kashmirda
kuchayib borayotgan harbiy harakatlar esa mintaqaviy xavfsizlik va ijtimoiy
barqarorlikka tahdid soladi.
Tashqi kuchlarning aralashuvi: Markaziy Osiyo respublikalari (Qozog‘iston,
O‘zbekiston, Turkmaniston, Qirg‘iz Respublikasi va Tojikiston) allaqachon tashqi
kuchlar o‘rtasidagi raqobat maydoniga aylangan. Pokiston va Hindiston o‘rtasidagi
mojaro bu davlatlarni o‘z manfaatlarini himoya qilish uchun mintaqaga yanada
faolroq aralashishga majbur qilishi mumkin. Biroq, Rossiya Ukrainadagi urush bilan
band, Turkiya Suriyada faol, AQSh esa Yaqin Sharqda harbiy harakatlarni davom
ettirmoqda va Vashington Xitoy bilan to‘qnashuvga tayyorlanmoqda.
Xitoy-Pokiston yaqinlashuvi: Xitoy — Pokistonning ittifoqchisi va 65
milliard dollarlik Xitoy-Pokiston Iqtisodiy Koridori (CPEC) loyihasining homiysi.
Xitoy mintaqadagi savdo yo‘llarini himoya qilish va Hindistonning ta’sirini
muvozanatlash uchun Markaziy Osiyodagi ishtirokini kuchaytirishi mumkin. Bu
Xitoy sarmoyalarining infratuzilma va energetika loyihalariga yo‘naltirilishini
tezlashtiradi. 2023-yilda Xitoyning mintaqa bilan savdo hajmi 89 milliard dollarga
yetdi, bu 2022-yilga nisbatan 27 foizga ko‘p bo‘lib, uning 60 milliard dollari Xitoy
eksportiga to‘g‘ri keladi. Shuningdek, Xitoy Moskvaning barcha resurslarini
Ukraina-NATO urushiga yo‘naltirish majburiyatidan foydalanib, Markaziy Osiyo
qurol bozoriga ham kirib borishi mumkin. Bu Xitoyga infratuzilma loyihalaridan
tashqari xavfsizlik sohasida ham o‘z ishtirokini kengaytirishga yo‘l ochadi. Hozirga
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
388
qadar bu faqat Tojikistondagi aksilterror mashg‘ulotlari va razvedka ma’lumotlari
almashinuvi bilan cheklangan edi.
Tavsiyalar:
Yo‘nalishlar va sherikliklarni diversifikatsiya qilish. O‘zbekiston va
Markaziy Osiyo davlatlari mojaroga ta’sir ko‘rsatmaydigan alternativ transport
yo‘llarini faol ilgari surishi lozim. Xususan, Transkaspiy yo‘lagi (INSTC va
Markaziy Transkaspiy marshruti) orqali Eron va Ozarbayjon orqali Yevropaga
chiqish yo‘li strategik ustuvorlikka ega. Shu bilan birga, Qozog‘iston–Ozarbayjon–
Gruziya–Turkiya orqali temiryo‘l va avtomobil yo‘llari ham rivojlantirilishi kerak.
Energetika sohasida esa Transkaspiy gaz quvuri va Kaspiy energiya ko‘prigi kabi
loyihalarni ilgari surish orqali Rossiya–Xitoy dominatsiyasidan chiqish muhim.
Ichki salohiyatni rivojlantirish (GES, qayta tiklanuvchi energiya
manbalari, energiya saqlash tizimlari)O‘zbekiston o‘z energetika bazasini
mustahkamlashi zarur – bu tashqi tahdidlarga qarshi barqarorlikni oshiradi.
Mintaqaviy hamkorlikni kuchaytirish.
Markaziy Osiyo davlatlari suv
resurslari va energetika sohasida hamkorlikni kuchaytirishlari lozim. Bu kelajakda
yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan mojarolarni oldini olish va barqaror rivojlanishni
ta’minlashga xizmat qiladi.
Xalqaro investitsiyalarni jalb qilish
. Yirik infratuzilma loyihalarini
amalga oshirish uchun xalqaro moliyaviy institutlar va ishonchli hamkor davlatlar
bilan aloqalarni kengaytirish muhim.
Geosiyosiy vaziyatni monitoring qilish.
Janubiy Osiyodagi geosiyosiy
jarayonlarni doimiy kuzatib borish va regional strategiyalarni shunga mos ravishda
moslashtirish, xavf-xatarlarni minimallashtirishda muhim rol o‘ynaydi.
Hindiston Markaziy Osiyoda faol bo‘lib, o‘zining “Markaziy Osiyoga
Ulanish Siyosati” (Connect Central Asia Policy) orqali savdo, transport bog‘liqligi
va diplomatik aloqalarni kuchaytirishga intilmoqda. Ushbu siyosat Eronning
Chabahar portini rivojlantirishga asoslanadi. Biroq Tramp ma’muriyati Chabahar
portiga qo‘yilgan sanksiyalar istisnosini bekor qilgan edi. AQShning Eronga
nisbatan haddan tashqari bosimi — xususan, uning iqtisodiyotini qulatib, foydali
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
389
yadroviy kelishuvga majburlash strategiyasi — Hindiston va Markaziy Osiyoga
“bevosita emas, ammo zararli” ta’sir ko‘rsatmoqda.
Markaziy Osiyo respublikalari Hindistondan Pokistonga nisbatan
qiymati yuqoriroq mahsulotlar (masalan, dori vositalari) import qiladi, Pokistondan
esa asosan oziq-ovqat mahsulotlarini oladi. Bundan tashqari, Hindistonga strategik
ahamiyatga ega bo‘lgan uran eksport qilinadi. Hindiston bozori Pokistonnikidan
ancha katta va texnologik mahsulotlar ishlab chiqarish borasida Pokistondan ustun.
Shuning uchun bu respublikalar istiqbolni Hindiston bilan ko‘radi, biroq ular
Islomobod bilan aloqalarni buzish uchun hech qanday sababga ega emas. Hindiston
va Pokiston o‘rtasidagi urush Markaziy Osiyoni beqarorlashtiradi — savdoni izdan
chiqaradi, ekstremizmni kuchaytiradi va yirik davlatlar o‘rtasidagi raqobatni
keskinlashtiradi. Mintaqaning Afg‘onistonga yaqinligi va yirik transport
loyihalariga tayanishi uni ayniqsa zaif qiladi. Markaziy Osiyo davlatlari iqtisodiy
bosim, xavfsizlik tahdidlari va tashqi kuchlar bilan yon bosishga majbur bo‘lishi
mumkin, bu esa mintaqaviy hamkorlikni zaiflashtiradi. Yadroviy xavf esa eng
halokatli stsenariyni anglatadi — bu butun dunyo iqlimiga ta’sir ko‘rsatishi, oziq-
ovqat xavfsizligini va mintaqa iqtisodiy barqarorligini jiddiy xavf ostiga qo‘yadi.
Ushbu xatarlardan qochish uchun Markaziy Osiyo davlatlari
neytrallikni
saqlashga,
Shanxay
hamkorlik
tashkilotidagi
aloqalarni
mustahkamlashga yoki vositachilik rolini izlashga harakat qilishi mumkin. Biroq
ularning cheklangan siyosiy va iqtisodiy ta’siri samarali javob qaytarishni
qiyinlashtiradi.
FOYDALANILGAN ASOSIY ADABIYOTLAR
1.
Geopolitical dimensions of the Indus Waters Treaty. (2022).
Geoforum
, 130,
43–55. https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2022.103562
2.
Hydropolitics and regional security: The Indus Waters Treaty and the India-
Pakistan water conflict. (2022).
International Journal of South Asian Studies
, 14(1),
68–85.
3.
The future of CASA-1000 and TAPI projects amid South Asian instability.
(2023).
South Asian Survey
, 30(1), 34–51.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
390
4.
Geoeconomic corridors and Central Asia’s connectivity strategies. (2022).
Central Asian Survey
, 41(4), 556–573.
5.
China-Pakistan Economic Corridor’s security dilemmas
. (2022).
Journal of
Contemporary China
, 31(138), 120–137.
6.
Afghanistan’s transit challenges and regional trade dynamics. (2023).
Research in International Business and Finance
, 64, 102045.
7.
India’s Chabahar port strategy and Iran’s geopolitical balancing. (2021).
Asian
Affairs
, 52(3), 383–399.
8.
Geopolitical risks and Central Asian security architecture. (2022).
Europe-
Asia Studies
, 74(7), 1234–1251.
9.
China’s rising investments in Central Asia and regional influence
. (2023).
International Politics
, 60(3), 411–432.
10.
The Trans-Caspian route and the future of Eurasian logistics. (2022).
Politics
,
42(2), 190–208.
