MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
369
YORDACHI MAXSUS MAKTABDA TEXNOLOGIYA DARSINING
O‘ZIGA XOSLIGI
Xoshimova Dilobar
Jizzax davlat pedogogika universiteti
Oligofrenopedagogika yoʻnalishi
571-24 guruh talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada yordamchi maxsus maktablarda texnologiya
fanini o‘qitishning o‘ziga xos jihatlari chuqur tahlil qilinadi. Intellektual
rivojlanishida turli darajadagi cheklovlarga ega bo‘lgan o‘quvchilar bilan
ishlashda texnologiya darsining didaktik, tarbiyaviy va amaliy ahamiyati yoritiladi.
Maqolada o‘quvchilarning individual xususiyatlarini inobatga olgan holda ta’lim
mazmunini moslashtirish, darsda ko‘rgazmalilik, takroriy mashqlar, amaliy
faoliyatga asoslangan yondashuvlar, shuningdek, o‘qituvchining roliga alohida
e’tibor qaratiladi. Amaliy mashg‘ulotlar orqali o‘quvchilarda mehnat
ko‘nikmalarini shakllantirish, mustaqil ishlashga o‘rgatish, ijodkorlik va estetik
didni rivojlantirishning samarali usullari ochib beriladi. Maqola maxsus
pedagogika sohasida faoliyat yuritayotgan o‘qituvchilar, defektologlar hamda
texnologiya fani bo‘yicha metodik qo‘llanmalarni izlayotgan mutaxassislar uchun
foydali bo‘lishi mumkin.
Kalit so‘zlar: Yordamchi maktab, texnologiya darsi, maxsus pedagogika,
intellektual rivojlanish, amaliy mashg‘ulot, mehnat ta’limi, metodik yondashuvlar,
ko‘rgazmalilik, takroriy mashq, o‘qituvchi roli, individual yondashuv, estetik
tarbiya, kasbga yo‘naltirish.
Kirish.
Zamonaviy ta’lim tizimi har bir o‘quvchining shaxsiy ehtiyojlari,
psixofiziologik xususiyatlari va imkoniyatlarini inobatga olgan holda individual
yondashuv asosida tashkil etilishini talab etadi. Ayniqsa, intellektual rivojlanishida
nuqsoni bo‘lgan bolalar ta’lim oladigan yordamchi maxsus maktablarda bu
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
370
yondashuv yanada dolzarb ahamiyatga ega. Bunday o‘quvchilarning rivojlanish
sur’ati, eslab qolish qobiliyati, fikrlash darajasi va amaliy harakatlarni bajarish
imkoniyatlari sog‘lom tengdoshlarinikidan farq qiladi. Shu sababli, ularning ta’lim
jarayoni maxsus metodlar, o‘ziga xos o‘quv rejasi, yengillashtirilgan dastur va
alohida pedagogik yondashuvlar asosida olib boriladi.
Yordamchi maxsus maktablarda fanlarni o‘qitishda nafaqat nazariy bilim
berish, balki amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish, o‘quvchilarning mustaqil hayotga
tayyorlanishiga yordam berish ustuvor maqsadlardan biri hisoblanadi. Bu borada
texnologiya fani alohida o‘rin tutadi. Texnologiya darsi o‘quvchilarni oddiy mehnat
faoliyatiga, hayotiy ko‘nikmalarga o‘rgatadi, ularda mustaqil fikrlash, ijodiy
yondashuv, jamoada ishlash, gigiyena va xavfsizlik qoidalariga amal qilish
ko‘nikmalarini shakllantiradi. Shuningdek, bu darslar bolalarda estetik didni
rivojlantirish, buyum yaratishdan zavqlanish, mehnat jarayoniga ijobiy munosabatni
shakllantirishga xizmat qiladi.
Texnologiya darslari yordamida o‘quvchilar tikuvchilik, pazandalik, daraxt
va qog‘oz bilan ishlash kabi sodda, ammo foydali amaliy mashg‘ulotlarga jalb
qilinadi. Bu esa ularni kundalik hayotga tayyorlash, oddiy ijtimoiy vazifalarni bajara
olishga o‘rgatishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, aynan shu fan orqali
o‘quvchilar kasbga yo‘naltiriladi, mustaqil mehnat qilishga rag‘batlantiriladi.
Ushbu maqolada yordamchi maxsus maktablarda texnologiya darsining
mazmun-mohiyati, o‘quvchilarning individual xususiyatlariga mos pedagogik
yondashuvlar, darsni samarali tashkil etish metodlari, amaliy mashg‘ulotlarning
afzalliklari va o‘qituvchining bu jarayondagi roli keng yoritiladi. Maqola orqali
texnologiya fanining nafaqat ta’limiy, balki tarbiyaviy va ijtimoiy ahamiyati ochib
beriladi.
Asosiy qism.
Yordamchi maxsus maktablarda tahsil olayotgan o‘quvchilarni
o‘qitish jarayoni o‘ziga xos murakkabliklarga ega bo‘lib, pedagogdan yuksak
darajadagi sabr, mas’uliyat va individual yondashuvni talab qiladi. Ayniqsa,
texnologiya fani bunday maktablarda muhim o‘rin tutadi, chunki u bolalarni nafaqat
bilim bilan qurollantiradi, balki hayotga tayyorlaydi, amaliy ko‘nikmalarni
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
371
shakllantiradi, mehnat qilish madaniyatini singdiradi. Bu fan orqali o‘quvchilar ishni
rejalashtirish, ketma-ketlikda harakat qilish, natijani baholash kabi ko‘nikmalarga
ega bo‘ladilar. Bu esa ularning shaxsiy mustaqilligini shakllantirishda muhim
ahamiyat kasb etadi.
Dars jarayonida o‘qituvchi o‘quvchilarning individual rivojlanish darajasini
inobatga olib, ularga sodda, tushunarli, real hayotda qo‘llaniladigan amaliy
mashg‘ulotlar taklif qiladi. Misol uchun, oson tikuv ishlarini bajarish, oddiy
pazandalik vazifalari, qog‘oz yoki karton bilan ishlash, oddiy uy-ro‘zg‘or
buyumlarini yasash kabilar o‘quvchilarning qiziqishini oshiradi va ularni faol
ishtirokga jalb etadi. Mashg‘ulotlar davomida bajarilgan ishlarning real natija
berishi – masalan, pishirilgan ovqatni tatib ko‘rish, tayyorlangan buyumni
ko‘rgazmaga qo‘yish – o‘quvchilarda mehnatga nisbatan ijobiy munosabat
shakllanishiga sabab bo‘ladi.
Texnologiya darslarida ishlatiladigan metodlar ham boshqa fanlarnikidan
farqlanadi. Ayniqsa, ko‘rgazmalilik usuli, ya’ni o‘quvchilarga har bir bosqichni
amaliy ko‘rsatib berish, ularni takroriy harakatlar orqali mustahkamlash muhim
ahamiyatga ega. O‘quvchilarning ayrimlari bir harakatni anglash yoki bajarishda
ko‘p vaqt sarflashi mumkin. Shuning uchun ham darslar odatda sekin sur’atda, ko‘p
takrorlar bilan olib boriladi. Har bir topshiriqni mustaqil bajarishlariga imkon berish
bilan birga, o‘qituvchi doimo yaqin yondashadi, kerak bo‘lsa, qo‘llab-quvvatlaydi,
har bir kichik yutuqni rag‘batlantiradi.
Yordamchi maktab o‘quvchilari uchun texnologiya fani – bu nafaqat fan,
balki terapiya, ya’ni ular uchun ruhiy yengillik manbai, o‘zini namoyon qilish
imkoniyati hamdir. Ba’zi hollarda o‘quvchilar o‘z fikrini gap orqali emas, balki qo‘li
bilan yaratgan buyumi orqali ifodalaydi. Bu jarayonda bolaning o‘ziga bo‘lgan
ishonchi ortadi, ijodiy qobiliyati shakllanadi, mehnatga mehr uyg‘onadi.
Texnologiya darslari bolalarning hissiy holatini barqarorlashtirishda, stressni
kamaytirishda, o‘zini ijtimoiy foydali his qilishida ijobiy rol o‘ynaydi.
Bunday
darslarning
muvaffaqiyati,
avvalo,
o‘qituvchining
professionalligiga, bolalarga mehr bilan munosabatda bo‘lishiga, metodik
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
372
tayyorgarligiga bog‘liq. Har bir mashg‘ulot uchun sodda, amaliy, qiziqarli topshiriq
tanlash, kerakli ko‘rgazmali qurollarni tayyorlash, bolalar uchun xavfsiz va qulay
sharoit yaratish zarur. Eng muhimi, har bir bolaning qobiliyatini yuzaga chiqarish,
ularni jamiyatga moslashuvchan, o‘ziga ishonchli shaxs sifatida tarbiyalash
texnologiya fanining asosiy maqsadlaridan biridir.
Xulosa.
Yordamchi maxsus maktablarda texnologiya darsining ahamiyati
beqiyosdir. Bu fan orqali intellektual rivojlanishida cheklovlari mavjud bo‘lgan
o‘quvchilar nafaqat hayot uchun zarur amaliy ko‘nikmalarni egallaydilar, balki
mehnat qilishga, jamoada ishlashga, mustaqil harakat qilishga, o‘zlariga bo‘lgan
ishonchni orttirishga ham erishadilar. Texnologiya darslari bolalarda ijodkorlik,
sabr-toqat, mas’uliyat, tozalik va tartib kabi muhim ijtimoiy sifatlarni rivojlantiradi.
Bu fanni samarali o‘qitish uchun o‘qituvchi chuqur bilimga, pedagogik
mahoratga, bolalarga mehr va sabr bilan yondashish qobiliyatiga ega bo‘lishi lozim.
Darslarda ko‘rgazmalilik, amaliy mashg‘ulotlar, takroriy yondashuvlar,
rag‘batlantirish kabi usullardan keng foydalanish o‘quvchilarning faolligini
oshiradi, ularning har bir kichik yutug‘i esa katta taraqqiyot sari bosilgan muhim
qadam bo‘ladi.
Umuman olganda, yordamchi maktablarda texnologiya fanini o‘qitish orqali
o‘quvchilarda hayotda zarur bo‘lgan asosiy mehnat va ijtimoiy ko‘nikmalar
shakllantiriladi. Bu esa ularning kelajakda jamiyatga moslashgan, foydali faoliyat
yurita oladigan shaxs bo‘lib yetishishiga zamin yaratadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Qodirova, G.X. Maxsus pedagogika asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2020.
2. Toshpulatova, M.S. Texnologiya ta’limi metodikasi. – Toshkent: Fan va
texnologiya, 2021.
3. Ergasheva, Z.N. Yordamchi maktablarda ta’lim-tarbiya jarayoni. – Toshkent: Ilm
Ziyo, 2019.
4. Karimova, N. Maxsus ehtiyojli bolalar bilan ishlash psixologiyasi. – Toshkent:
Innovatsiya nashriyoti, 2022.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
373
5. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Xalq ta’limi ilmiy-
metodik markazi. Yordamchi maktablar uchun texnologiya fani dasturi. – Toshkent,
2020.
6. Zaynieva, S.R. Korrektsion pedagogika va texnologiya darslarining o‘ziga
xosligi. // “Defektologiya va amaliyot” jurnali, 2021, №2.
7. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent, 2021.
8. Internet manbalari:
www.ziyonet.uz
www.eduportal.uz
www.pedagog.uz
