MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
301
ZAMONAVIY OAV MUHITIDA JURNALISTLAR UCHUN
YARATILAYOTGAN IMKONIYATLAR: IMKONIYAT VA TAHDIDLAR
TAHLILI
Sayfiddinova Durdona Nurbek qizi
Yozuvchilar uyushmasi tomonidan tashkil etilgan
“Ilk qadam” klubi aʼzosi
Annotatsiya: Ushbu maqolada bugungi globallashuv va raqamli
transformatsiya davrida jurnalistlarga yaratilayotgan yangi imkoniyatlar va ular
duch kelayotgan tahdidlar tahlil qilinadi. Ayniqsa, O‘zbekiston misolida so‘z
erkinligi, qonuniy kafolatlar, malaka oshirish kurslari, zamonaviy texnologiyalar va
xalqaro hamkorliklar orqali jurnalistlar uchun ochilayotgan yangi ufqlar yoritiladi.
Shu bilan birga, ularning mustaqil faoliyatiga to‘sqinlik qilayotgan omillar, axborot
xurujlari, siyosiy bosimlar va senzura muammolari ham o‘rganiladi. Maqolada
mavjud imkoniyatlar va tahdidlar muvozanati asosida jurnalistikani yanada
rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar beriladi.
Kalit so‘zlar: jurnalist, OAV, imkoniyat, tahdid, axborot erkinligi,
texnologiyalar, senzura, media siyosati, O‘zbekiston, raqamli jurnalistika
So‘nggi yillarda O‘zbekiston va butun dunyoda jurnalistika sohasi tub
islohotlar va jadal texnologik o‘zgarishlar davrini boshdan kechirmoqda. Zamonaviy
axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining rivojlanishi jurnalistlarga yangi
imkoniyatlar eshigini ochdi: masofaviy ishlash, tezkor axborot almashinuvi, global
auditoriyaga chiqish va shaxsiy media platformalar yaratish imkoni mavjud bo‘ldi.
Bundan tashqari, davlat tomonidan jurnalistlar faoliyatini qo‘llab-
quvvatlashga qaratilgan qator qonunchilik hujjatlari, grantlar, xalqaro hamkorliklar
va trening dasturlari amalga oshirilmoqda. Ayniqsa, O‘zbekistonda so‘z erkinligiga
doir islohotlar jurnalistlar faoliyatining huquqiy asoslarini mustahkamlab bormoqda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
302
Biroq imkoniyatlar bilan bir qatorda tahdidlar ham ortmoqda. Axborot
urushlari, yolg‘on xabarlar, bosimlar, senzura va xavfsizlik bilan bog‘liq masalalar
jurnalistlarning erkin va mustaqil faoliyat yuritishiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu
sababli, zamonaviy OAV muhitida jurnalistlarga yaratilayotgan imkoniyatlar va
duch kelayotgan tahdidlarni chuqur tahlil qilish dolzarb vazifalardan biridir.
Bugungi globallashuv va tezkor axborotlar zamonida jurnalistlarga
yaratilayotgan imkoniyatlar ularning nafaqat kasbiy mahoratini oshirish, balki
jamiyatdagi o‘rnini mustahkamlashda ham muhim rol o‘ynamoqda. O‘zbekiston
misolida olib qaralganda, so‘nggi yillarda ommaviy axborot vositalariga, xususan,
jurnalistlarga nisbatan ijobiy munosabat shakllanib, davlat miqyosida ularning erkin
faoliyat yuritishiga huquqiy va moddiy asoslar yaratilmoqda.
Avvalo, so‘z erkinligi masalasi yangi O‘zbekiston taraqqiyotining ustuvor
yo‘nalishlaridan biri sifatida e’tirof etilmoqda. Yangi tahrirdagi O‘zbekiston
Respublikasi Konstitutsiyasida ommaviy axborot vositalarining erkin faoliyati
kafolatlangan bo‘lib, bu jurnalistlarga o‘z fikrini ochiq aytish, mustaqil tadqiqotlar
olib borish va ijtimoiy muammolarni ko‘tarishda yuridik tayanch bo‘lib xizmat
qilmoqda.
Shuningdek, jurnalistlar uchun malaka oshirish tizimi, treninglar va xalqaro
tajriba almashinuvi imkoniyatlari kengaymoqda. Davlat va nodavlat tashkilotlar
hamkorligida o‘tkazilayotgan seminar va amaliy mashg‘ulotlar zamonaviy
jurnalistik ko‘nikmalar – fact-cheking, multimediali material tayyorlash, kontentni
vizuallashtirish, ijtimoiy tarmoqlar orqali tarqatish kabi yondashuvlarni
o‘rgatmoqda. Bu esa jurnalistlarning zamon bilan hamnafas bo‘lishiga xizmat
qilmoqda.
Bundan tashqari, xalqaro tashkilotlar tomonidan e’lon qilinayotgan grantlar
va stipendiyalar jurnalistlarga xorijda tahsil olish, malaka oshirish yoki amaliyot
o‘tash imkonini bermoqda. Masalan, YUNESKO, OSCE, Internews kabi
tashkilotlar O‘zbekistondagi jurnalistlar uchun maxsus dasturlar orqali qo‘llab-
quvvatlovchi tashabbuslar bilan chiqmoqda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
303
Zamonaviy raqamli texnologiyalar ham jurnalistlar uchun katta imkoniyatlar
eshigini ochdi. Bloglar, podkastlar, veb-saytlar, ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalar
jurnalistlarga o‘z fikr va materiallarini keng auditoriyaga tezkor yetkazish, interaktiv
muhokama olib borish va jamiyat fikrini shakllantirish imkonini bermoqda. Bu esa
ularning jamoatchilik bilan yanada yaqinroq ishlashiga olib kelmoqda.
Shu bilan birga, milliy va xalqaro miqyosdagi mukofotlar, tanlovlar va
jurnalistik loyihalar orqali jurnalistlar faoliyati e’tirof etilmoqda. “Oltin qalam”
milliy mukofoti, “Eng yaxshi jurnalistik tadqiqot” kabi tanlovlar nafaqat jurnalistlar
salohiyatini ochib beradi, balki ularni yangi g‘oyalar bilan ilhomlantiradi.
Ayni vaqtda, jurnalistlar duch kelayotgan muammolar va tahdidlar ham
mavjud. Jumladan, ayrim hollarda senzura, ma’lumot manbalarining yopiq bo‘lishi,
xavfsizlik muammolari, feyk xabarlar va axborot hujumlari jurnalistlarning
faoliyatini cheklaydi. Shu sababli, imkoniyatlar bilan bir qatorda, xavf-xatarlar ham
e’tibordan chetda qolmasligi kerak.
Shunday bo‘lsa-da, bugungi islohotlar jarayonida jurnalistlarning roli
kuchayib borayotgani, davlat bilan jamiyat o‘rtasida ko‘prik bo‘lish vazifasini
bajarayotgani – OAVni haqiqatda “to‘rtinchi hokimiyat” darajasiga olib chiqmoqda.
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning “OAV so‘zda emas, amalda to‘rtinchi
hokimiyatga aylanishi kerak” degan fikrlari ham bu soha rivojida davlat darajasidagi
yondashuv borligini ko‘rsatadi.
Xulosa qilib aytganda, bugungi kunda jurnalistlarga yaratilayotgan
imkoniyatlar ularning kasbiy rivojlanishi, mustaqil faoliyat yuritishi va jamiyatdagi
o‘rnini mustahkamlashda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. So‘z erkinligi,
ochiqlik va shaffoflikka asoslangan davlat siyosati OAV uchun keng yo‘l ochib
bermoqda. Xalqaro hamkorlik, raqamli texnologiyalar, grantlar, treninglar va
mukofotlar jurnalistlarni rag‘batlantirish, ularni yangi yutuqlarga ilhomlantirish
vositasiga aylangan.
Shuningdek, jurnalistlar bugun nafaqat axborotni tarqatuvchi, balki uni tahlil
qiluvchi, jamiyatga ta’sir ko‘rsatuvchi kuchga ega bo‘lgan ijodkor va mutaxassis
sifatida shakllanmoqda. Shunday bir muhim davrda, yaratilgan imkoniyatlardan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
304
oqilona foydalanish, kasbiy mas’uliyatni anglash va halol, xolis jurnalistika
tamoyillariga sodiq qolish – har bir jurnalistning eng muhim vazifasidir.
Yurtimizda amalga oshirilayotgan islohotlar jarayonida ommaviy axborot
vositalarining roli ortib borayotgani – demokratik jamiyat qurishdagi muhim
bosqichlardan biridir. Shu bois, OAV vakillari – jurnalistlar doimiy izlanishda
bo‘lib, jamiyat va davlat o‘rtasida axborot ko‘prigini mustahkamlashlari lozim.
O‘zbekiston jurnalistikasi bugun yangi taraqqiyot bosqichiga qadam qo‘ymoqda va
bu yo‘lda yaratilayotgan imkoniyatlar eng katta ishonch belgisidir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. 2023-yilgi tahrir.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning nutqlari va
murojaatnomalari. (www.prezident.uz)
3.
“Ommaviy axborot vositalari to‘g‘risida”gi Qonun. (Yangi tahrirda)
4.
“Axborot erkinligi asoslari” – T. To‘laganova, Toshkent, 2021.
5.
“Zamonaviy jurnalistika asoslari” – X. Nurmuxamedova, TATU nashriyoti,
2020.
6.
Internews Uzbekistan materiallari va o‘quv qo‘llanmalari.
(www.internews.uz)
7.
YUNESKO va OSCE’ning media erkinligiga oid xalqaro hisobotlari.
8.
“Jurnalistika nazariyasi va amaliyoti” – A. Karimov, T., 2022.
9.
OAV yangiliklari va maqolalari: gazeta.uz, kun.uz, uza.uz
