MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
280
IJTIMOIY ISH TARIXI VA XORIJIY TAJRIBA
Ozodbek Yigitaliyev Davronbek oʻgʻli
Fargʻona davlat universiteti Tarix fakulteti
ijtimoiy ish yoʻnalishi 1-bosqich talabasi
Annotatsiya: Mazkur maqolada ijtimoiy ish sohasining tarixiy rivojlanish
bosqichlari, uning jamiyatdagi o‘rni va vazifalari, shuningdek, rivojlangan
davlatlarning ijtimoiy ish sohasidagi ilg‘or tajribalari tahlil qilinadi. Ijtimoiy
ishning ilmiy yo‘nalish sifatida shakllanishi, ijtimoiy muammolar yechimida tutgan
o‘rni, shuningdek, xorijiy tajriba asosida O‘zbekistonda ushbu sohani yanada
rivojlantirish bo‘yicha takliflar berilgan.
Kalit so‘zlar; Ijtimoiy ish, tarixiy taraqqiyot, xorijiy tajriba, ijtimoiy yordam,
professional tayyorgarlik, ijtimoiy himoya.
Ijtimoiy ish — bu jamiyatning ijtimoiy muammolari, ijtimoiy adolatsizlik,
nochor qatlamlarni qo‘llab-quvvatlash va ularning huquqlarini himoya qilishga
qaratilgan faoliyat turi bo‘lib, inson huquqlari va ijtimoiy adolat tamoyillariga
asoslanadi. Ushbu sohaga bo‘lgan ehtiyoj jamiyat taraqqiyoti bilan yanada ortib
bormoqda.
Bugungi kunda ijtimoiy ish mustaqil fan, amaliy faoliyat sohasi va
professional tayyorgarlik yo‘nalishi sifatida shakllangan. Ayniqsa, rivojlangan
davlatlardagi ilg‘or tajribalarning o‘rganilishi va ularni milliy sharoitlarga
moslashtirish O‘zbekiston uchun katta ahamiyat kasb etmoqda.
Ijtimoiy ish fani XIX asr oxiri va XX asr boshlarida G‘arbda, ayniqsa, AQSh
va Buyuk Britaniyada shakllana boshlagan. Ushbu davrda industrializatsiya va
urbanizatsiya natijasida yuzaga kelgan muammolar — ishsizlik, kambag‘allik,
bolalar mehnati va ijtimoiy tengsizlik kabi holatlar ushbu faoliyatning shakllanishiga
sabab bo‘ldi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
281
Mary Richmond
va
Jane Addams
kabi shaxslar zamonaviy ijtimoiy
ishning asoschilari hisoblanadi. Ular muhtojlarga individual yondashuv, ijtimoiy
maslahat va jamoaviy ishtirok tamoyillarini asoslab berdi.
Zamonaviy tadqiqotchilar —
Walter Lorenz
,
Malcolm Payne
,
Hans-Uwe
Otto
kabi olimlar ijtimoiy ishning konseptual asoslarini, etik tamoyillarini va
transmilliy yondashuvlarini rivojlantirdilar.
Ushbu maqola sifat jihatidan nazariy-tahliliy xarakterga ega bo‘lib, unda
quyidagi metodlardan foydalanildi:
Tarixiy tahlil
: ijtimoiy ishning shakllanishi va rivojlanish bosqichlari
yoritildi.
Taqqoslov tahlil
: AQSh, Germaniya, Norvegiya, Janubiy Koreya kabi
davlatlarning ijtimoiy ish tizimi o‘rganildi.
Deduktiv yondashuv
: xorijiy tajribalardan kelib chiqib, O‘zbekiston
uchun tavsiyalar ishlab chiqildi
Dunyo tajribasi shuni ko‘rsatadiki, ijtimoiy ishning muvaffaqiyati quyidagi
omillarga bog‘liq:
AQSh
: Professional tayyorgarlikka alohida e’tibor beriladi. Har bir
ijtimoiy ishchi malakali, litsenziyaga ega bo‘lishi kerak. Keng ko‘lamli ijtimoiy
dasturlar (Social Security, Medicaid) orqali aholiga yordam ko‘rsatiladi.
Buyuk Britaniya
: “Care in the community” yondashuvi orqali
aholining zaif qatlamlarini o‘z yashash joylarida qo‘llab-quvvatlash yo‘lga
qo‘yilgan.
Germaniya
: Ijtimoiy ish jamiyatni modernizatsiya qilishning muhim
vositasi sifatida qaraladi. Ijtimoiy ishchilar nogironlar, qariyalar, migratsiya
muammolari bilan faol ishlaydi.
Janubiy Koreya
: Axborot texnologiyalaridan foydalanish orqali
ijtimoiy xizmatlar avtomatlashtirilgan. Masofaviy konsalting xizmatlari keng joriy
etilgan.
O‘zbekistonda esa ijtimoiy ish sohasi endilikda rivojlanish bosqichida.
Sohaga oid qonunchilik shakllanmoqda, universitetlarda maxsus yo‘nalishlar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
282
ochilmoqda, lekin kadrlar salohiyatini oshirish, amaliy tajriba almashinuvi muhim
bo‘lib qolmoqda.
Xorijiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, ijtimoiy ish sohasida professionalizm,
tizimlilik va innovatsion yondashuvlar muhim o‘rin tutadi. O‘zbekiston uchun
quyidagi takliflar ahamiyatga ega:
Ijtimoiy ishchilarni
kasbiy tayyorlash
va
sertifikatlash
tizimini joriy
etish.
Mahalliy
sharoitlarga
mos
ijtimoiy
xizmatlar
tarmog‘i
ni
shakllantirish.
Xalqaro tashkilotlar bilan
hamkorlikni kuchaytirish
va xorijiy malaka
almashinuv dasturlarini joriy etish.
Ijtimoiy xizmatlarni
raqamlashtirish
, aholi murojaatlari va yordam
ko‘rsatish tizimlarini soddalashtirish.
Ijtimoiy ishning tarixiy taraqqiyoti va xorijiy davlatlar tajribasi shuni
ko‘rsatadiki, bu soha jamiyatdagi muhim ijtimoiy muammolarni hal qilishda hal
qiluvchi rol o‘ynaydi. O‘zbekiston sharoitida ijtimoiy ish sohasini ilmiy asoslangan,
zamonaviy va innovatsion yondashuvlar asosida rivojlantirish, xalqaro tajribani
puxta o‘rganib, milliy tizimni takomillashtirish dolzarb vazifa hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Richmond, M. (1917).
Social Diagnosis
. New York: Russell Sage
Foundation.
2.
Addams, J. (1910).
Twenty Years at Hull House
. Macmillan.
3.
Payne, M. (2005).
Modern Social Work Theory
. Palgrave Macmillan.
4.
Lorenz, W. (2006).
Perspectives on European Social Work
. Barbara Budrich
Publishers.
5.
Otto, H.-U., & Ziegler, H. (2010).
Capabilities – Handlungsbefähigung und
gesellschaftliche Teilhabe
. VS Verlag für Sozialwissenschaften.
6.
O‘zbekiston Respublikasi “Ijtimoiy xizmatlar to‘g‘risida”gi Qonuni, 2020.
7.
UNRISD. (2016).
Policy Innovations for Transformative Change:
Implementing the 2030 Agenda for Sustainable Development
.
