MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
253
POLIKISTIK TUXUMDON SINDROMI BO‘LGAN AYOLLARDA EKO
SAMARADORLIGI
Ortiqova Munisa Yusufaliyevna
Respublika Ixtisoslashtirilgan
Ona va Bola Salomatligi Ilmiy-amaliy Tibbiyot Markazi
Annotatsiya: Ushbu maqolada polikistik tuxumdon sindromi (PTSB)
bo‘lgan ayollarda ekstrakorporal urug‘lantirish (EKO) jarayonining samaradorligi
tahlil qilinadi. PTSB reproduktiv yoshdagi ayollarda eng keng tarqalgan endokrin
buzilishlardan biri bo‘lib, u bepushtlik bilan kechadi. Tadqiqot davomida PTSB
bo‘lgan ayollar bilan sog‘lom ayollar o‘rtasida EKO natijalari solishtirildi.
Natijalar PTSB holatida EKOning muvaffaqiyat darajasi ba’zi holatlarda pastroq,
ammo to‘g‘ri protokol va preparat tanlansa, natijalar ijobiy bo‘lishi mumkinligini
ko‘rsatdi.
Kalit so‘zlar: Polikistik tuxumdon sindromi, ekstrakorporal urug‘lantirish,
bepushtlik, ayollar salomatligi, ovariya stimulatsiyasi
Polikistik tuxumdon sindromi (PTSB) — reproduktiv yoshdagi ayollar
orasida uchraydigan eng keng tarqalgan gormonal kasalliklardan biridir. Uning
asosiy klinik belgilari — ovulyatsiya buzilishi, giperandrogenemiya va
tuxumdonlarda ko‘plab kichik kistalarning mavjudligidir. Jahon sog‘liqni saqlash
tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, har 10 ayoldan biri bu sindromdan aziyat
chekadi.
PTSB bepushtlikka olib keluvchi asosiy sabab bo‘lib, ko‘p hollarda ekstrakorporal
urug‘lantirish (EKO) usuliga murojaat qilishga majbur qiladi. Biroq PTSB bo‘lgan
bemorlarda EKO jarayonining samaradorligi haqida qarama-qarshi natijalar mavjud.
Mazkur maqolada PTSB bo‘lgan ayollarda EKO natijalari, stimulatsiyaga
javob, tuxum hujayralarning yetilishi va homiladorlik darajasi o‘rganiladi.
Tadqiqot dizayni va ishtirokchilar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
254
Bu retrospektiv tadqiqot 2020–2023 yillar oralig‘ida X tibbiyot markazida
olib borilgan bo‘lib, EKO muolajasidan o‘tgan jami 180 nafar ayol ishtirok etdi.
Ulardan:
90 nafari PTSB tashxisi bilan,
90 nafari esa nazorat guruhi sifatida sog‘lom ayollar edi.
Diagnostika mezonlari
PTSB tashxisi Rotterdam mezonlari asosida qo‘yilgan:
1.
Ovulyator disfunksiya,
2.
Giperandrogenizm,
3.
UZ tekshiruvda polikistik tuxumdonlar aniqlanishi (kamida 12 ta
follikul yoki 10 ml dan katta hajm).
EKO protokoli
Ishtirokchilarga standart antagonist protokoli qo‘llanildi. Kontrollangan
ovariya stimulatsiyasi (COS) uchun gonadotropinlar ishlatildi, doza bemorning
yoshiga va BMI ga qarab moslashtirildi. O‘rtacha 10–14 kunlik stimulatsiyadan
so‘ng o‘rtacha 36 soatda oositlar yig‘ildi va laboratoriyada urug‘lantirildi.
Baholangan ko‘rsatkichlar
Yetilgan follikulalar soni,
Oositlar soni,
Urug‘langan oositlar foizi,
Embrionlar soni,
Klinik homiladorlik holati (UZ tekshiruvda yurak urishi mavjudligi).
Ko‘rsatkich
PTSB guruhi (n=90) Nazorat guruhi (n=90) P-qiymat
O‘rtacha yosh
29.4 ± 3.1 yil
30.1 ± 2.9 yil
>0.05
BMI (kg/m²)
28.7 ± 2.4
24.6 ± 2.1
<0.01
Oositlar soni
17.8 ± 4.3
12.3 ± 3.7
<0.001
Urug‘lanish foizi
65%
72%
<0.05
Klinik homiladorlik (%) 38.9%
45.6%
>0.05
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
255
Tahlil
: PTSB guruhi tuxumdonlar stimulatsiyasiga kuchliroq javob berdi,
ammo urug‘lanish darajasi pastroq bo‘ldi. Klinik homiladorlik darajasi esa nazorat
guruhi bilan solishtirganda statistik jihatdan sezilarli farq qilmadi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, PTSB bo‘lgan ayollarda EKO
muolajasi davomida ko‘proq oosit olinadi, bu esa multifollikulyar javob bilan
izohlanadi. Shunga qaramay, urug‘lanish darajasi va embrion sifati sog‘lom
ayollarga qaraganda nisbatan past bo‘lishi mumkin. Bu PTSB bilan bog‘liq
gormonal disbalans, insulin rezistentligi yoki oosit sifati bilan izohlanadi.
Biroq
EKO
orqali
homiladorlikka
erishish
imkoniyati
mavjud.
Muvaffaqiyatni oshirish uchun:
individual yondashuv,
optimal stimulatsiya dozasi,
giperstimulyatsiyani oldini olish choralarini ko‘rish zarur.
Polikistik tuxumdon sindromi bo‘lgan ayollar uchun EKO imkoniyatlari
mavjud bo‘lib, yaxshi protokollar qo‘llanilsa, klinik homiladorlik ko‘rsatkichlari
qoniqarli bo‘lishi mumkin. Biroq har bir holatda yondashuv individual bo‘lishi, xavf
va imkoniyatlar sinchiklab baholanishi kerak.
Biroq har bir holatda yondashuv individual bo‘lishi, xavf va imkoniyatlar
sinchiklab baholanishi kerak.
EKO samaradorligini oshirish uchun quyidagi amaliy choralar tavsiya
etiladi:
Stimulatsiya protokollarini shaxsiylashtirish
– PTSB bo‘lgan
ayollarda tuxumdonlar sezuvchanligi yuqori bo‘lganligi sababli, gonadotropin
dozasi ehtiyotkorlik bilan tanlanishi lozim;
Giperovulyatsiya sindromining oldini olish
– bu guruhdagi
bemorlarda ovariya giperstimulyatsiyasi sindromi (OHSS) rivojlanish xavfi yuqori
bo‘lib, unga qarshi profilaktik choralar (masalan, GnRH agonisti bilan tetiklash)
ko‘rilishi kerak;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
256
Metabolik
fonni
optimallashtirish
– insulin rezistentligini
kamaytirish uchun metformin kabi preparatlarning qo‘llanilishi urug‘lanish va
homiladorlik natijalarini yaxshilashi mumkin;
Qo‘shimcha psixologik va emotsional qo‘llab-quvvatlash
– PTSB
bo‘lgan ayollarda ruhiy zo‘riqish darajasi yuqori bo‘lishi mumkinligi sababli,
psixologik yordam ko‘rsatish muhim ahamiyatga ega.
Bundan tashqari, keyingi tadqiqotlarda:
embrion sifati va implantatsiya darajasining gormonal profil bilan
bog‘liqligi
,
genetik omillar
,
mikrobiota va immun tizimi
holatining EKOga ta’siri** chuqurroq
o‘rganilishi lozim.
Umuman olganda, PTSB bo‘lgan ayollar uchun EKO imkoniyatlari mavjud
va istiqbolli bo‘lib, zamonaviy tibbiy texnologiyalar yordamida ularning ona bo‘lish
orzusi ro‘yobga chiqmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Rotterdam ESHRE/ASRM-Sponsored PCOS Consensus Workshop Group.
Revised 2003 consensus on diagnostic criteria and long-term health risks related to
polycystic ovary syndrome
. Fertil Steril. 2004.
2.
Palomba S, Santagni S, et al.
PCOS and assisted reproductive technology
.
Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2016.
3.
Orvieto R.
Do patients with polycystic ovary syndrome have a higher
incidence of pregnancy complications?
Gynecol Endocrinol. 2013.
