MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
11
RASMIY TARJIMANING XUSUSIYATLARI VA TARJIMA
JARAYONIDAGI MUAMMOLAR
Andijon davlat Chet tillari instituti Ingliz filologiyasi, o‘qitish metodikasi
va tarjimashunoslik fakulteti, Gid hamrohligi va tarjimonlik faoliyati yo‘nalishi
301-guruh talabasi Xolmurodova Sevara
O‘qituvchi: Abdurahmonov To‘raxon
Annotatsiya: Ushbu maqolada rasmiy tarjima tushunchasi, uning asosiy
xususiyatlari, tarjima jarayonida uchraydigan asosiy muammolar va ularni bartaraf
etish yo‘llari tahlil qilinadi. Rasmiy hujjatlarning tili, uslubi, normativligi va
huquqiy kuchi tarjimon zimmasiga katta mas’uliyat yuklaydi. Shu sababli, maqolada
tarjimonning til va huquqiy bilimlari, madaniy tafovutlarni e’tiborga olish
zaruriyati ham ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar: rasmiy tarjima, huquqiy hujjatlar, normativ til, tarjima
strategiyasi, rasmiy-idoraviy uslub.
Kirish
Tarjima – tillararo muloqotni ta’minlovchi muhim vosita bo‘lib, uning turli
ko‘rinishlari mavjud. Shulardan biri rasmiy tarjima bo‘lib, huquqiy, diplomatik va
ma’muriy sohalarda muhim ahamiyat kasb etadi. Rasmiy tarjimalar davlat idoralari,
xalqaro tashkilotlar, sud tizimi va boshqa rasmiy muassasalar faoliyatida asosiy
vosita hisoblanadi.
Rasmiy tarjimaning mohiyati va vazifalari
Rasmiy tarjima – bu davlat hujjatlari, shartnomalar, qonunlar,
guvohnomalar, diplomlar va boshqa muhim huquqiy hujjatlarning tarjimasidir. Ular
odatda rasmiy idoralarga topshiriladi yoki xalqaro huquqiy kuchga ega bo‘ladi.
Rasmiy tarjimaning asosiy xususiyatlari:
- Aniqlik – har bir ibora va so‘zning aniq ma’noda ifodalanishi;
- Normativlik – huquqiy va rasmiy terminologiyaga qat’iy rioya qilinishi;
- Betaraflik – tarjimonda shaxsiy fikr yoki tafsir bo‘lmasligi;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
12
- Rasmiy-idoraviy uslub – rasmiy leksika va sintaksisdan foydalanish.
Tarjima jarayonidagi muammolar
Rasmiy tarjimada uchraydigan asosiy muammolar quyidagilardan iborat:
1.
Terminologik noaniqlik
Rasmiy hujjatlarda ko‘p hollarda aniq va standartlashgan terminlar mavjud
bo‘ladi. Biroq har bir tilning o‘ziga xos termin bazasi mavjudligi sababli, ayni bir
atamani to‘g‘ri va huquqiy jihatdan mos tarjima qilish qiyinchilik tug‘diradi.
2.
Kontekstual tafovutlar
Ba’zi iboralar yoki atamalar ma’lum bir milliy huquqiy tizimga xos bo‘lib,
uni boshqa huquqiy tizimga to‘g‘ri moslashtirish tarjimondan chuqur bilim talab
qiladi.
3.
Madaniy tafovutlar
Rasmiy hujjatlar odatda davlatga xos ijtimoiy, madaniy va ma’muriy
tushunchalarni o‘z ichiga oladi. Ularni boshqa tilga moslashtirishda madaniy
moslikni saqlab qolish muhimdir.
4.
Rasmiy uslubda moslik
Ko‘p hollarda tarjimon oddiy tilga o‘rganib qolgan bo‘lishi mumkin. Rasmiy
uslubda yozish ko‘nikmasi yo‘qligi matnni noto‘g‘ri rasmiylashtirishga olib keladi.
Yechim va tavsiyalar
Quyidagi choralar bilan rasmiy tarjima sifati oshiriladi;
- Maxsus terminologik lug‘atlardan foydalanish;
- Huquqiy va rasmiy-idoraviy hujjatlarni chuqur tahlil qilish;
- Mutaxassislar bilan maslahatlashish (yuristlar, diplomatlar);
- Tarjimani ikki bosqichda tekshirish – tahrir va huquqiy ekspertiza;
- Kompyuterli tarjima vositalaridan ehtiyotkorlik bilan foydalanish.
Xulosa
Rasmiy tarjima tilshunoslik va huquqiy bilimlarni birlashtirgan murakkab
jarayondir. Tarjimon nafaqat lingvistik, balki huquqiy va madaniy tafakkurga ham
ega bo‘lishi lozim. Sifatli rasmiy tarjima huquqiy aniqlik, xalqaro munosabatlar va
ma’muriy jarayonlarning muvaffaqiyatli bo‘lishida muhim rol o‘ynaydi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
13
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Komissarov V.N. “Teoriya perevoda” – Moskva: ITI, 2004.
2. Newmark P. “A Textbook of Translation” – Prentice Hall, 1988.
3. Umrzoqov A. “Tarjimashunoslik asoslari” – Toshkent: O‘qituvchi, 2017.
4. Ziyodova M. “Huquqiy tarjima muammolari” – Filologiya jurnali, 2021.
5. Oxford Handbook of Translation Studies. Routledge, 2011.
