MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
235
VOYAGA YETMAGANLARNING JINOYATLARI HAQIDAGI
ISHLARNI YURITISHDA ADVOKAT ISHTIROKINI TA’MINLASH
MASALALARI
Ermakova Marjona Shavkat qizi
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand Davlat Universiteti
“Advokatlik faoliyati” yo’nalishi magistratura talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada muallif tomonidan voyaga yetmaganlar
jinoyati haqidagi ishlarni yuritishda advokat-himoyachining roli, protetssual
maqomi, o’rni, ishtirokining protsessual-huquqiy mohiyati jinoyat protsessining
tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv va dastlabki tergov va sud bosqichida advokat
ishtirokini ta’minlash masalalari xususida so`z yuritilgan.
Kalit so’zlar: voyaga yetmagan shaxs, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi,
himoyachi, advokat, himoyalanish huquqi.
Аннотация: В данной статье автором рассматривается роль
адвоката-защитника в ведении дел о преступлениях несовершеннолетних, его
процессуальный статус, место, процессуально-правовая сущность участия
на стадиях уголовного процесса, таких как проверка до следствия, дознание,
предварительное следствие и судопроизводство, а также вопросы
обеспечения участия адвоката на указанных стадиях.
Ключевые слова: несовершеннолетний, подозреваемый, обвиняемый,
защитник, адвокат, право на защиту.
Annotation: This article examines the role of the defense attorney in
handling cases related to juvenile crimes, including their procedural status,
position, and the procedural-legal essence of their participation during various
stages of the criminal process, such as pre-investigation checks, inquiry, preliminary
investigation, and court proceedings, as well as issues related to ensuring attorney
involvement in these stages.
Keywords: juvenile, suspect, accused, defender, lawyer, right to defense.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
236
Kirish
Oʼzbekiston Respublikasida qonun ustuvorligini taʼminlash va har bir
fuqaroning huquq va manfaatlarini himoya qilish jamiyatda adolatni qaror
toptirishning muhim omillaridan hisoblanadi. Shu jumladan, voyaga yetmaganlar
huquqlari alohida eʼtiborni talab qiladi, chunki ular huquqiy jihatdan himoyasiz
qatlam sifatida qayd etiladi. Jinoyat protsessining barcha bosqichlarida voyaga
yetmaganlarning qonuniy huquqlarini himoya qilish, ayniqsa, advokat ishtirokini
taʼminlash ularning qonuniy manfaatlari buzilishining oldini olishda muhim
ahamiyat kasb etadi.
Jinoyat sodir qilgnniga qadar 18 yoshga to'lmagan shaxslarning jinoyatlari
haqidagi ishlarni yuritishda advokatning ishtiroki ulaming huquq, erkinlik va
qonuniy manfaatlarini himoya qilishda alohida ahamiyat kasb eladi. Voyaga
yetmagan ayblanuvchi (gumon qilinuvchi) u dasllabki tergov yuritish davrida
voyaga yetgan yoki yetmaganligidan qatiy nazar himoyachi bilan ta'minlanadi.
Bunda uning jinoyat sodir etish vaqtida voyaga yetmagan bo'lganligi o'zi yetarli.
1
Voyaga yetmaganlar huquqlarini himoya qilishda jinoyat protsessining
dastlabki bosqichlarida advokat ishtirokini taʼminlash muhim ahamiyatga ega.
Oʼzbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksi (JPK) 48-moddasiga koʼra,
himoyachi voyaga yetmagan shaxsning huquqlarini himoya qilish, uning qonuniy
manfaatlarini taʼminlash va unga nisbatan qonuniy qaror qabul qilinishida ishtirok
etadi. Himoyachi mazkur jarayonning har bir bosqichida qatnashishi shart.
Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksining 51-moddasiga
ko‘ra, dastlabki tergov va sud jarayonida voyaga yetmaganlar tomonidan sodir
etilgan jinoyat ishlari bo‘yicha advokatning ishtiroki majburiy hisoblanadi. JPKning
52-moddasida esa, agar voyaga yetmagan shaxs himoyachidan voz kechsa ham,
ushbu qoida o‘z kuchini saqlab qolishi belgilangan. Protsessual qonun talablari
buzilgan taqdirda, JPKning 419 va 487-moddalariga binoan, bu holat hukmning
bekor qilinishiga asos bo‘luvchi jiddiy protsessual xato sifatida baholanadi.
1
O'zbekiston Respublikasida advokatlik faoliyati darslik / M H. Rustambayev, U.A. Tuxtasheva; O'zbekiston
Respublikasi Adliya vazirligi. Toshkent davlat yuridik instituti. Toshkent: O'zbekiston faylasuflari milliy jamiyati
nashriyoti, 2012 384 bet.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
237
Himoyachi ishtiroki talab etilgan holatlarda, uning ishtirokisiz olingan har qanday
dalil yuridik jihatdan haqiqiy emas deb topiladi.
Jinoyat-protsessual kodeksining 550-moddasiga muvofiq, voyaga yetmagan
shaxs gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi sifatida birinchi marotaba so‘roq
qilinishidan boshlab, surishtiruvchi yoki tergovchi himoyachining ishtirokini
ta'minlashi kerak. Biroq, JPKning 48, 110, 111 va 550-moddalarini tahlil qilish shuni
ko‘rsatadiki, advokatning ishtiroki voyaga yetmagan shaxs gumon qilinuvchi yoki
ayblanuvchi sifatida so‘roq qilinishidan oldinroq boshlanishi zarur. Masalan,
JPKning 49-moddasiga binoan, voyaga yetmagan shaxs ushlanganidan boshlab,
ya'ni uning harakat erkinligi cheklangan vaqtdan boshlab, advokat ishtirok etishi
majburiy hisoblanadi. Shuningdek, JPKning 48 va 53-moddalariga ko‘ra, voyaga
yetmagan shaxs gumon qilinuvchi deb e'tirof etilganda, ushlanganligi yoki unga
ayblov e'lon qilingan paytdan boshlab ham advokatning ishtiroki ta'minlanishi shart.
Asosiy qism
Advokat shuni e’tiborga olishi lozimki,
Jinoyat-protsessual kodeksining
554-moddasiga muvofiq, voyaga yetmagan ayblanuvchini so‘roq qilish jarayonida
tergovchi yoki prokuror pedagog yoki psixologning ishtirokini o‘z xohishiga ko‘ra
ta'minlashi mumkin. Biroq, agar ayblanuvchi 16 yoshga to‘lmagan yoki
rivojlanishdan ortda qolgan bo‘lsa, advokatning ushbu jarayonga pedagog yoki
psixologni jalb qilish to‘g‘risida iltimosnoma kiritishi maqsadga muvofiqdir. Bu
mutaxassislar nafaqat voyaga yetmaganlarning ruhiy holatini yaxshiroq
tushunishda, balki so‘roq davomida ularni himoya qilish uchun muhim bo‘lgan
dalillar va faktlarni aniqlashda yordam beradi.
Bundan tashqari, voyaga yetmagan ayblanuvchiga nisbatan qamoqqa olish
ehtiyot chorasi qo‘llanilayotganda, advokat qonunning barcha talablariga, xususan,
JPKning 558-moddasi talablariga qat’iy rioya qilinishini ta'minlashi zarur. Qamoqqa
olish masalasini hal qilish jarayonida prokuror tomonidan ayblanuvchini so‘roq
qilishda advokatning ishtiroki majburiy hisoblanadi. Shuningdek, advokat bu
jarayonga voyaga yetmagan shaxsning qonuniy vakili, pedagog yoki psixologni jalb
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
238
qilish uchun zarur choralarni ko‘rishi kerak. Bu nafaqat qonuniylikni ta’minlash,
balki voyaga yetmagan shaxsning huquqlarini himoya qilishni ham kafolatlaydi.
Voyaga yetmagan gumon ostidagi shaxs va ayblanuvchi so'roq
qilinayotganda unga himoyachi ham savollar berishga, so'roq tugagach so'roq
bayonnomasi bilan tanishib, u haqda o'z mulohazalarini bildirishga haqli. Voyaga
yetmagan gumon ostidagi shaxs va ayblanuvchi bir kun davomida olti soatdan ortiq
so'roq qilinishi taqiqlangan. Unga dam olish va ovqatlanish uchun vaqt ajratilishi
lozim. Umuman so'roq qilish joyi va shart-sharoitlari bilan ham himoyachi qiziqishi,
g'ayriqonuniy va odob-axloqqa zid uslublar qoʻllanilmasligini talab qilishi lozim.
2
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksi. – Toshkent: “Adolat”
nashriyoti, 2023.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston
Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi, 2021.
3.
Xasanov, A. Sh., & Tadjixodjaeva, G. A. Jinoyat-protsessual huquq. –
Toshkent: “Ilm Ziyo”, 2022. – 450 b.
4.
Qurbonov, M. I. Voyaga yetmaganlar ishtirokidagi jinoyat ishlari: Protsessual
va huquqiy asoslar. – Samarqand: SDU nashriyoti, 2021. – 230 b.
5.
To‘xtashev, O. B. Advokat ishtirokini ta’minlashda protsessual me’yorlar. –
Toshkent: Yuridik fanlar akademiyasi, 2020.
6.
YUNISEF (UNICEF). Voyaga yetmaganlar bilan ishlashda xalqaro
standartlar va milliy qonunchilik. – Toshkent: YUNISEF nashriyoti, 2019.
7.
Normatov, B. N. Jinoyat-protsessual huquqda voyaga yetmaganlarning
huquqiy maqomi. – Toshkent: “Huquq va taraqqiyot” jurnali, 2022, №1. – B. 55–
63.
2
O’zbekiston Respublikasi Advokatli faoliyati II jild. 2007 M.X.Rustamboyev. B.Salomov
