MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
218
RAQAMLI TA’LIM MUHITIDA TALABALARNI KIBERPEDAGOGIK
KOMPETENSIYASINI TAKOMILLASHTIRISH
FAXRIDDIN RAXIMOV
Yangi Asr universiteti
Ta’limda axborot texnologiylari 1-kurs magistranti
ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada raqamli ta’lim muhiti sharoitida
talabalarning kiberpedagogik kompetensiyasini shakllantirish va rivojlantirish
masalalari yoritilgan. Bugungi kunda pedagog kadrlar tayyorlovchi oliy ta’lim
muassasalarida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini chuqur o‘zlashtirish,
raqamli xavfsizlik madaniyati, axborot resurslarini tahlil qilish va ularni ta’limiy
jarayonga integratsiya qilish kabi ko‘nikmalar muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Maqolada talabalar uchun amaliy mashg‘ulotlar, interaktiv platformalardan
foydalanish, zamonaviy elektron vositalar yordamida dars loyihalash, virtual
hamkorlik va reflektiv tahlil asosida o‘qitish bo‘yicha tajribalar tahlil qilinadi.
Tadqiqotda kiberpedagogik kompetensiyaning asosiy komponentlari sifatida
raqamli savodxonlik, raqamli didaktika, media-madaniyat, axborot xavfsizligi va
pedagogik mas’uliyat ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar: raqamli ta’lim muhiti, kiberpedagogika, raqamli savodxonlik,
virtual hamkorlik, axborot xavfsizligi, interaktiv metodlar, reflektiv o‘qitish, media
madaniyat, pedagogik mas’uliyat
KIRISH
XXI asrda ta’lim jarayonining raqamlashtirilishi global tendensiyaga
aylangan. Ayniqsa, oliy ta’lim muassasalarida ta’limning raqamli shakllariga o‘tish,
masofaviy va onlayn o‘qitishning joriy etilishi pedagogik yondashuvlarga yangicha
qarashni talab qilmoqda. Bu jarayonda talabalarning raqamli savodxonligi yetarli
bo‘lishi yetmaydi, balki ularning kiberpedagogik kompetensiyasini shakllantirish va
takomillashtirish dolzarb vazifaga aylanmoqda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
219
Kiberpedagogik kompetensiya bu – pedagogik jarayonda raqamli
texnologiyalardan xavfsiz, samarali va maqsadli foydalanish, o‘quvchilar bilan
virtual muloqotga kirishish, ta’limiy kontent yaratish, uni boshqarish, baholash va
interaktiv dars muhitini tashkil etish qobiliyatidir. Ushbu kompetensiyani
shakllantirish orqali talabalar nafaqat texnologiyalarni o‘zlashtiradi, balki ularni
pedagogik faoliyatda maqsadga muvofiq ravishda qo‘llay oladi.
Mazkur maqolada raqamli ta’lim muhitining imkoniyatlari, zamonaviy
axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish orqali
talabalarda
kiberpedagogik ko‘nikmalarni rivojlantirish usullari, interaktiv mashg‘ulotlar va
reflektiv faoliyat asosidagi yondashuvlar amaliy jihatdan tahlil qilinadi.
ASOSIY QISM
Raqamli ta’lim muhitida talabalarni mustaqil ishlashga o‘rgatish uchun
ularni interaktiv onlayn platformalarga jalb etish muhim. Talabalarga Google
Classroom, Moodle yoki Edmodo orqali topshiriqlarni yuborish, materiallar
almashish va fikr bildirishni o‘rgatish orqali ular virtual hamkorlikda ishlashni
amaliy tajriba sifatida egallaydilar.
Kiberpedagogik kompetensiyani rivojlantirishda talabalar dars
mavzusiga oid o‘zlari ta’limiy videodars, interaktiv testlar yoki QR kodli
topshiriqlar yaratadilar. Bu mashg‘ulotlar orqali ular nafaqat raqamli vositalardan
foydalanishni o‘rganadilar, balki o‘z pedagogik mazmunini mustaqil tuzish va
baholash malakalarini ham shakllantiradilar.
Mashg‘ulot jarayonida talabalar turli yoshdagi o‘quvchilar uchun dars
loyihasi tuzadilar. Bu darslarda ular raqamli taqdimotlar, o‘z ovozlari bilan yozilgan
tushuntirishlar, havola asosida berilgan resurslar, testlar va ijodiy topshiriqlarni
uyg‘unlashtirib ishlatadilar. Shunday loyihaviy yondashuvlar orqali talabaning
pedagogik dizayn va raqamli metodik yondashuvga tayyorligi shakllanadi.
Har bir darsdan keyin talabalar o‘z faoliyatini tahlil qiladi: “Qaysi vosita
samarali bo‘ldi?”, “Talabalarning ishtiroki qanday edi?”, “Qanday muammo yuzaga
keldi?” kabi reflektiv savollarga yozma javoblar beradilar. Bu esa ularning o‘z ustida
ishlash madaniyatini shakllantiradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
220
Bundan tashqari, onlayn xavfsizlik va axborot madaniyati bo‘yicha kichik
guruhlarda loyiha tayyorlash vazifasi beriladi. Ular “raqamli odob-axloq”, “shaxsiy
ma’lumotlar xavfsizligi” yoki “sun’iy intellektning ta’limdagi roli” kabi mavzularni
multimedia ko‘rinishida tayyorlab, boshqa guruhlarga taqdim etadilar.
Talabalarga o‘zlari yaratgan raqamli kontentni real maktab darslarida
sinovdan o‘tkazish imkoniyati yaratiladi. Bu orqali ular amalda o‘z bilim va
ko‘nikmalarini sinab ko‘radilar va tahlil qiladilar. Bu tajriba ularni haqiqiy ta’lim
muhitida ishlashga tayyorlaydi.
(Kiberpedagogik kompetensiyani rivojlantirishga yo‘naltirilgan)
Yo‘nalish
(ko‘nikma)
Amaliy faoliyat shakli
Raqamli
ta’lim
kontentini loyihalash
Har bir talaba o‘z faniga oid mini-dars uchun interaktiv
taqdimot, video yoki multimedia topshiriq tayyorlaydi.
Virtual
sinf
boshqaruvi
Talabalar Google Classroom yoki Moodle’da virtual guruh
yaratib, dars tashkil qiladi va baholash tizimini o‘rnatadi.
Axborot xavfsizligi
va madaniyati
“Raqamli etik va xavfsizlik qoidalari” mavzusida ta’limiy
poster, videorolik yoki infografika tayyorlash.
Media savodxonlik
YouTube, veb-sayt, blog, ijtimoiy tarmoqlardagi ta’limiy
kontentni tanqidiy tahlil qilish va refleksiya yozish.
Raqamli
baholash
vositalari
Google Forms yoki Kahoot yordamida mavzuga oid test
tuzish va guruhda baholash jarayonini sinovdan o‘tkazish.
Onlayn hamkorlikni
yo‘lga qo‘yish
Guruhli loyiha: Jamoadagi har bir a’zo darsning bir qismini
tayyorlaydi va yakunda onlayn birlashtirib taqdim qiladi.
Interaktiv usullardan
foydalanish
Mentimeter, Padlet yoki Jamboard platformalari orqali real
vaqtli savol-javob va muhokama faoliyatini tashkil etish.
Pedagogik
dizayn
ko‘nikmasi
Darsga oid elektron resurslar (test, video, slayd, audio) ni bir
modulga birlashtirib, integratsion dars modeli tuzish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
221
Yo‘nalish
(ko‘nikma)
Amaliy faoliyat shakli
Reflektiv fikrlash
Har bir topshiriqdan so‘ng “nima o‘rgandim?”, “qanday
yangilik kashf qildim?”, “nima yaxshi ishlamadi?” kabi
savollarga yozma tahlil berish.
Virtual
amaliyot
(praktikum)
Talabalar maktab bilan onlayn bog‘lanib, real sinfda o‘z
materialini sinab ko‘radi va ustoz fikrini eshitadi.
XULOSA
Raqamli ta’lim muhiti bugungi kunda nafaqat bilim berish vositasi, balki
pedagogik jarayonning asosiy platformasiga aylanib bormoqda. Ushbu muhitda
ta’lim olayotgan talabalar zamonaviy texnologiyalarni puxta egallash bilan birga,
ularni pedagogik faoliyatda samarali qo‘llay olish ko‘nikmasiga ega bo‘lishlari
lozim. Bu esa, aynan kiberpedagogik kompetensiyani shakllantirish va uni amalda
mustahkamlash orqali amalga oshiriladi.
Talabalar o‘zlari yaratgan interaktiv ta’limiy materiallar, dars ssenariylari,
multimedia kontentlar va onlayn baholash vositalari orqali nafaqat raqamli
vositalardan foydalanishni o‘rganadilar, balki ularning pedagogik ahamiyatini
chuqur tushunishga erishadilar. Reflektiv yondashuv, virtual hamkorlik, xavfsizlik
madaniyati, media savodxonlik kabi jihatlar esa ularning professional shakllanishiga
xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, raqamli ta’lim muhitida talabalarning kiberpedagogik
kompetensiyasini rivojlantirish – zamonaviy o‘qituvchi tayyorlash jarayonining
ajralmas bo‘lagi hisoblanadi. Bu boradagi ishlar samaradorligi talabalarni ijodiy
fikrlovchi, texnologiyani puxta egallagan va pedagogik mas’uliyatga ega bo‘lgan
mutaxassis sifatida shakllantirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Qodirov A., Xolmatova D. Pedagogik texnologiyalar va innovatsion ta’lim
usullari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2022.
2.
Raxmonov Z., Karimov B. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asoslari.
– Toshkent: Innovatsiya, 2021.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
222
3.
Eshboeva N. Raqamli ta’lim va pedagogik muhit. – Samarqand: SamDU
nashriyoti, 2023.
4.
Jo‘rayev M. Ta’limda kiberxavfsizlik va axborot madaniyati. – Toshkent: Fan
va texnologiya, 2022.
5.
Nurmatova G. Masofaviy ta’limda interaktiv metodlar. – Andijon: AndDU
nashriyoti, 2021.
