MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
213
KOMPETENSIYAGA ASOSLANGAN YONDASHUVNI AMALGA
OSHIRISH SHAROITIDA BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARNING
AXBOROT VA DIDAKTIK KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISH
SALOHIDDIN MAMATOV
Yangi Asr universiteti
Ta’limda axborot texnologiylari 1-kurs magistranti
ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada kompetensiyaga asoslangan ta’lim
tizimi doirasida bo‘lajak o‘qituvchilarning axborot va didaktik ko‘nikmalarini
shakllantirish masalalari tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarni chuqur
o‘zlashtirish, ta’lim mazmunini funksional va amaliy jihatdan tashkil etish,
o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini rivojlantiruvchi metodlarni qo‘llash zamonaviy
pedagog kadrlardan talab etilmoqda. Mazkur tadqiqotda axborot-kommunikatsiya
vositalaridan foydalanish ko‘nikmasi, o‘quv materiallarini tanlash, modellashtirish,
didaktik moslashtirish va interaktiv yondashuvlarni qo‘llashda pedagogik
tayyorgarlik darajasini oshirish yo‘llari amaliy misollar asosida yoritilgan.
Shuningdek, kompetensiyaga asoslangan yondashuvda o‘qituvchining axborot va
metodik savodxonligi asosiy o‘rin tutishi ko‘rsatib beriladi.
Kalit so‘zlar: kompetensiyaga asoslangan yondashuv, axborot ko‘nikmasi,
didaktik savodxonlik, bo‘lajak o‘qituvchi, interaktiv metodlar, raqamli ta’lim,
metodik tayyorgarlik
KIRISH
Zamonaviy ta’lim tizimi o‘z oldiga faqatgina bilim berishni emas, balki
o‘quvchining hayotiy vaziyatlarda mustaqil qaror qabul qilish, ijodiy fikrlash,
muammolarni hal eta olish qobiliyatlarini shakllantirishni ham maqsad qilib
qo‘ymoqda. Bu esa o‘z navbatida, ta’limda kompetensiyaga asoslangan
yondashuvni joriy etishni talab etadi. Ayniqsa, bo‘lajak o‘qituvchilarni tayyorlash
jarayonida bu yondashuv asosiy ustuvor yo‘nalishlardan biri hisoblanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
214
Bo‘lajak pedagoglar nafaqat nazariy bilimlarga ega bo‘lishi, balki ularni
amaliyotda qo‘llay olish, axborot texnologiyalaridan samarali foydalanish, o‘quv
materiallarini zamonaviy didaktik talablar asosida shakllantira olish ko‘nikmalariga
ega bo‘lishi zarur. Ayniqsa, interaktiv usullar, media resurslar, vizual vositalar orqali
dars tashkil etish, o‘quvchilar bilan muloqotni samarali yo‘lga qo‘yish kabi amaliy
jihatlar hozirgi o‘qituvchidan yangicha yondashuvni talab qiladi.
Mazkur maqolada kompetensiyaga asoslangan yondashuvni amalga
oshirishda bo‘lajak o‘qituvchilarning axborot va didaktik ko‘nikmalarini
shakllantirish, bu jarayonda zamonaviy texnologiyalardan foydalanish, shuningdek,
metodik yondashuvlar samaradorligini oshirish yo‘llari amaliy tajribalar asosida
yoritib beriladi.
ASOSIY QISM
Bo‘lajak o‘qituvchilarda axborot ko‘nikmalarini shakllantirish uchun avvalo
raqamli resurslar bilan ishlash madaniyatini rivojlantirish zarur. Masalan,
talabalarga mustaqil tarzda onlayn ma’lumot qidirish, ularni tahlil qilish va
taqdimotga aylantirish topshiriqlari beriladi. Bu orqali ular axborotni faqat iste’mol
qilish emas, balki uni qayta ishlash, mantiqiy tuzish va didaktik maqsadga
yo‘naltirishni o‘rganadilar.
Ta’limda foydalaniladigan interaktiv vositalar, xususan, onlayn test
konstruktorlari, vizual taqdimot vositalari va simulyatsiyalar yordamida bo‘lajak
o‘qituvchilar dars materialini zamonaviy shaklda yetkazish texnikalarini amaliyotda
sinab ko‘radilar. Ularga “ta’limiy video yaratish”, “virtual laboratoriya tuzish”, yoki
“dars uchun multimediali topshiriq loyihalash” kabi amaliy mashg‘ulotlar orqali
ijodkorlik muhiti yaratiladi.
Didaktik ko‘nikmalarni rivojlantirishda esa dars loyihalash, ssenariy tuzish,
topshiriqlar konstruksiyasini ishlab chiqish bo‘yicha ustaxonalar muhim ahamiyat
kasb etadi. Talabalarga turli yosh guruhlariga mo‘ljallangan dars rejasi yozish, unda
interaktiv metodlar va baholash mezonlarini kiritish topshiriladi. Shu tarzda ular o‘z
bilimlarini amaliy holatlarda sinab ko‘radilar.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
215
Shuningdek, kompetensiyaviy yondashuv doirasida reflektiv fikrlashni
shakllantirish uchun har bir mashg‘ulotdan so‘ng “men bugun nimani o‘rgandim?”,
“bu bilimni qayerda qo‘llashim mumkin?” kabi savollarga yozma fikr bildirish
amaliyoti yo‘lga qo‘yiladi. Bu esa nafaqat o‘z-o‘zini baholash, balki kasbiy o‘sishni
tahlil qilish ko‘nikmasini ham shakllantiradi.
O‘quvchilarning real darslarda ishtirok etishi, maktab amaliyoti jarayonida
kuzatuvchi emas, balki faol ishtirokchi sifatida chiqishi ham didaktik bilimlarni
amaliyot bilan bog‘lash imkonini beradi. Ular tayyorlagan dars modullari tajribali
ustozlar tomonidan baholanadi va takomillashtirish bo‘yicha fikrlar almashiladi.
Axborot va didaktik ko‘nikmalarni shakllantirishga yo‘naltirilgan
Ko‘nikma turi
Amaliy faoliyat va topshiriqlar misollari
Axborot qidirish va
tahlil qilish
Talabalarga aniq mavzu bo‘yicha onlayn maqolalarni tahlil
qilish, eng ishonchli manbalarni ajratib yozish topshirig‘i
beriladi.
Raqamli vositalardan
foydalanish
Canva, PowerPoint yoki Genially kabi vositalarda ta’limiy
taqdimotlar, infografikalar tayyorlash orqali o‘quv kontent
ishlab chiqiladi.
Multimedia material
yaratish
Har bir talaba mavzuga doir 2-3 daqiqali qisqa dars
videosini tayyorlaydi: unda tushuntirish, vizual material va
misollar bo‘ladi.
Dars ssenariysi tuzish
O‘quvchilarga yosh guruhiga mos ssenariy yozish: kirish
qismi, asosiy qism, yakun, baholash, vizual vositalar
ko‘rsatiladi.
Metodik moslashtirish
Bitta mavzuni 2 xil yoshdagi guruhga moslab metodik
yondashuv bilan qayta ishlab chiqish vazifasi beriladi.
Baholash mezonlarini
ishlab chiqish
O‘z tayyorlagan dars yoki topshiriqqa mos ravishda rubrik
(baholash jadvali) yaratish va unga asoslangan refleksiya
yozish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
216
Ko‘nikma turi
Amaliy faoliyat va topshiriqlar misollari
Reflektiv
fikrlashni
rivojlantirish
Har bir mashg‘ulotdan keyin “men nimani o‘rgandim?”,
“nimada qiynaldim?”, “qanday yangilik bildim?” kabi
savollarga javob yozish.
Onlayn test yaratish
Google Forms, Kahoot yoki Quizizz orqali mavzuga oid
interaktiv test tuzish va guruhda sinab ko‘rish.
Ta’limiy
loyiha
yaratish
Talabalar kichik guruhlarda dars mavzusiga asoslangan
loyiha ishlab chiqadilar va uni sinfga taqdim etadilar.
Virtual
resurslardan
integratsiya qilish
Mavzuga mos videodars, QR kodli matn, audio topshiriqni
bir dars modeli ichida uyg‘unlashtirish.
XULOSA
Bugungi ta’lim jarayoni bo‘lajak o‘qituvchidan faqat nazariy bilim emas,
balki ularni zamonaviy texnologiyalar orqali amaliyotda tatbiq etish, o‘quvchini
o‘rganishga jalb qiladigan metodik yondashuvlarni tanlay olishni talab etadi.
Kompetensiyaga asoslangan yondashuv sharoitida axborot va didaktik
ko‘nikmalarni shakllantirish esa pedagogik tayyorgarlikning markaziy qismiga
aylanadi.
Axborot ko‘nikmalari orqali bo‘lajak o‘qituvchi ta’limiy resurslarni izlash,
saralash, tahlil qilish va ularni didaktik jihatdan ishlov berish qobiliyatini
rivojlantiradi. Bu jarayon o‘quv materiallarini raqamli vositalar yordamida
loyihalash, taqdimot qilish, test va multimedia topshiriqlarini ishlab chiqish orqali
mustahkamlanadi.
Didaktik ko‘nikmalar esa dars ssenariysi tuzish, baholash mezonlarini ishlab
chiqish, o‘quvchilarning yosh va individual xususiyatlariga mos metodlarni tanlash,
interaktiv va reflektiv faoliyatni tashkil etish orqali shakllantiriladi. Ushbu
yondashuvlar orqali bo‘lajak o‘qituvchi real pedagogik vaziyatlarga tayyorlanadi va
kelajakda o‘z kasbida mustaqil ishlashga qodir mutaxassisga aylanadi.
Xulosa qilib aytganda, bo‘lajak o‘qituvchilarning axborot va didaktik
kompetensiyalarini shakllantirish ta’lim sifatini oshirishda hal qiluvchi omillardan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
217
biridir. Bu ko‘nikmalarni shakllantirishda esa kreativ, interaktiv va reflektiv
metodlardan samarali foydalanish muhim ahamiyatga ega.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Abduqodirov A., Xasanboeva Z.
Pedagogik texnologiyalar asoslari
. –
Toshkent: O‘qituvchi, 2021.
2.
Juraev N.H.
Oliy ta’limda raqamli kompetensiyalarni rivojlantirish
. –
Samarqand: Registon, 2022.
3.
Jo‘rayev Q.
Zamonaviy ta’limda kompetensiyaviy yondashuv
. – Buxoro:
BuxDU nashriyoti, 2023.
4.
Karimova N.M.
Didaktika: nazariyasi va amaliyoti
. – Toshkent: Fan va
texnologiya, 2020.
5.
Nuritdinov Q.N.
O‘qituvchining axborot texnologiyalaridan foydalanish
kompetensiyasi
. – Andijon: AndDU nashriyoti, 2022.
