MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
188
SUV MUAMMOSI O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI HUDUDIDA:
ANALIZ VA YECHIMLAR
Jizzax viloyati Sharof Rashidov tumani
3-umumiy o'rta ta'lim maktabining 11-sinf o'quvchisi
Suyunova Xurshida Sherzod qizi
suyunovaxurshida2006@gmail.com
Annotatsiya: Maqolada O'zbekistondagi suv resurslari muammolari,
ularning sabablari va oqibatlari tahlil etiladi. Suv ta'minotining kamayishi,
sug'orish tizimlarining eskirishi, iqlim o'zgarishi, suvning ifloslanishi va boshqaruv
tizimidagi kamchiliklar asosiy muammolar sifatida ko'rsatiladi. Muammolarni hal
etish uchun sug'orishda yangi texnologiyalardan foydalanish, suvni qayta ishlash,
ekologik standartlarni joriy etish va xalqaro hamkorlikni kuchaytirish zarurligi
ta'kidlanadi.
O'zbekiston Respublikasi quruq iqlim sharoitida joylashgan bo'lib,
mamlakatda suv resurslari muammolari dolzarb ahamiyatga egadir. Suvning
yetishmasligi, ifloslanishi va noto'g'ri boshqarilishi kabi omillar, birinchi navbatda
qishloq xo'jaligi, sanoat va aholi hayoti uchun xavf tug'dirmoqda. Ushbu maqolada
O'zbekistonning suv muammolari, ularning sabab va oqibatlari, shuningdek, ushbu
muammolarni hal etish istiqbollari keng ko'lamda ko‘rib chiqiladi.
Suv ta'minoti va muammolari
O'zbekiston, asosan, Amudaryo va Surxondaryo kabi daryolar orqali o'z
suv ta'minotini ta'minlaydi. Ushbu daryolarning oqimi oxirgi yillarda ancha
kamaygan, bu esa qishloq xo'jaligida sug'orish uchun zarur suvning yetishmasligi
muammosini keltirib chiqarmoqda. Bunga sabablar orasida:
- Suv manbalarining kamayishi: Iqlim o'zgarishi, qurg'oqchilik va yerosti
suvlarining qisqarishi muammolarni kuchaytirmoqda. Daryolar oqimining
kamayishi oqibatida ko'plab viloyatlarning sug'orish tizimlari yomonlashmoqda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
189
- Qishloq xo'jaligida sug'orish ehtiyoji: O'zbekistonda qishloq xo'jaligi
asosiy iqtisodiy sektor bo'lsa-da, u suv yeyishning yuqori ko'rsatkichlariga ega.
Sug'orish uchun ayrim hollarda zarur bo'lgan suv miqdori mavjud suv resurslaridan
ancha ko'p bo'ladi.
Sug'orish tizimlari va samaradorligi
Sug'orish tizimlarining eskirishi ham muhim muammolar qatoriga kiradi.
Erkak suv navigatsiyasining nota'minligi va sug'orish tizimlarining eskirganligi,
suvni behuda sarflashga olib keladi. Shuningdek, ochiq sug'orish tizimlari, suvni
yo'qotishning yuqori ko'rsatkichlarini beradi. Yangi texnologiyalar va innovatsion
sug’orish usullari — tomchilatib sug’orish, yuqori samarali suv sarflash tizimlari —
foydalanish orqali bularni bartaraf etish mumkin.
Iqlim o'zgarishi va uning ta'siri
Iqlim o'zgarishi O'zbekistonning suv ta'minotiga salbiy ta'sir ko'rsatadi.
Haroratning oshishi va yog'ingarchilik miqdorining kamayishi suv resurslarining
kamayishiga sabab bo'ladi. Iqlim o'zgarishini tabiiy hodisa sifatida qabul qilib, uni
yumshatish va zarur adaptiv choralarni ko'rish katta dolzarb masala. Iqlim o'zgarishi
bilan bog'liq holatlarni muhokama qilayotganda, qayta tiklanadigan energiya
manbalariga o'tish, energiya samaradorligini oshirish va suvni tejovchi
texnologiyalarni joriy etish kerak.
Suv ifloslanishi va uning oqibatlari
Suv ifloslanishi O'zbekistonning eng jiddiy muammolaridan biridir.
Sanoat chiqindilari va qishloq xo'jaligi pestitsidlarining suv havzalariga tushishi, suv
sifatining yomonlashishiga sabab bo'ladi. Buni bartaraf etish uchun:
- Ekologik standartlar: Yangi ekologik standartlarni joriy etish va kuzatib
borish zarur.
- Suvni qayta ishlash: Suvni tozalovchi inshootlarni ko'paytirish va
zamonaviy texnologiyalardan foydalanish muhimdir.
Suv resurslarini boshqarish muammolari.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
190
Suv resurslaridan samarali foydalanish uchun markazlashtirilgan
boshqarish tizimi zarur. Hozirgi kunda, O'zbekistonda bunday tizimlar mavjud
emas, bu esa suv resurslaridan foydalanishni muammolarga olib keladi.
Buning uchun:
- Hududiy va markaziy boshqaruvni takomillashtirish: Suv boshqaruvini
markazlashtirish va hududiy erkinliklarni ta'minlash zarur.
- Xalqaro hamkorlik: Suv resurslarini boshqarish bo'yicha xalqaro
tajribalarni o'rganish va ilmiy-tadqiqotlarni amalga oshirish.
Xulosa
O'zbekistonda suv muammolari dolzarb ahamiyatga ega bo'lib, ularga
yechimlar izlash zarur. Suv ta'minoti, sug'orish tizimlari, iqlim o'zgarishi, suv
ifloslanishi va boshqaruv tizimlarining takomillashtirilishi — bular barchasi
birgalikda hal qilinishi kerak. Iqtisodiyotning barcha sohalarida suv resurslaridan
samarali foydalanish har bir fuqaro va davlat muammosi sanaladi. Innovatsion
yondashuvlar, xalqaro hamkorlik va quyidagi takliflarni amalga oshirish orqali
O'zbekistonda suv muammolariga yechim topish imkoniyatlari mavjud.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Suv Resurslari Vazirligi. (2023).
O‘zbekiston suv resurslari bo‘yicha yillik hisobot. Toshkent: Suv Resurslari
Vazirligi.
2.
BMT Taraqqiyot Dasturi (UNDP). (2021). Suv boshqaruvi va barqaror
rivojlanish: O‘zbekiston misolida. Toshkent: UNDP.
3.
Abdullaeva, N. & Islomov, S. (2020). O‘zbekiston hududida yer osti
suvlarining kamayishi va uning oqibatlari. “Ekologiya va Atrof-muhit” jurnali,
15(3), 45-53.
4.
World Bank. (2022). Water Resources Management in Central Asia:
Challenges and Opportunities. Washington, D.C.: World Bank Publications.
5.
Mamatqulov, O. (2019). O‘zbekistonda suv ta’minoti va undan oqilona
foydalanish muammolari. Toshkent: Fan va Texnologiya.
