MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
72
TIKUVCHILIK — KASB EMAS, SAN’AT
Karimova Irodaxon Akramovna
Farg’ona Shahar 1-sonli politexnikumi ta’lim ustasi
Annotatsiya: Mazkur maqolada tikuvchilik sohasi tarixi, zamonaviy o‘rni,
kasbiy xususiyatlari hamda ijtimoiy ahamiyati yoritilgan. Tikuvchilik — oddiy kasb
emas, balki ijodiy yondashuvni talab qiladigan san’at ekanligi asoslab berilgan.
Shuningdek, maqolada tikuvchilikning ayollar bandligidagi o‘rni va milliy
madaniyatni asrashdagi roli haqida so‘z yuritilgan.
Kalit so‘zlar:Tikuvchilik,Milliy libos, Dizayn, Atelye, Ayollar bandligi,
Moda, Mahorat, Hunarmandchilik, Qo‘l mehnati.
Tikuvchilik qadimdan insoniyat bilan birga rivojlanib kelgan
hunarmandchilik turlaridan biridir. Dastlab inson o‘zining tanasini himoya qilish
uchun kiyim yaratgan bo‘lsa, keyinchalik bu zarurat san’atga aylandi. Bugungi
kunda tikuvchilik nafaqat kiyim tikish, balki go‘zallik, estetik did va shaxsiy
ifodaning muhim vositasiga aylangan.
Tikuvchilikning zamonaviy o‘rni
Zamonaviy dunyoda tikuvchilik keng sohalarni qamrab oladi: kundalik
kiyimlar, milliy liboslar, harbiy va maxsus kiyimlar, moda kolleksiyalari, to‘y
liboslari va hatto texnik tekstillar (masalan, avtomobil yoki tibbiyot uchun
mo‘ljallangan matolar). Har bir tikuvchi faqat igna va ip bilan emas, balki did,
tasavvur, sabr-toqat va aniqlik bilan ham ishlaydi.
Kasb sifatida tikuvchilik
Tikuvchilik ko‘p yillik tajriba va o‘rganishni talab qiladigan amaliy kasbdir.
Bu sohada:
o‘lchov olish,mato tanlash,andaza chizish,tikish texnikasini bilish, mashina
va qo‘l mehnatini uyg‘unlashtirish juda muhim.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
73
Yaxshi tikuvchi har doim mijozning tana tuzilmasi, istagi va modadagi
tendensiyalarni hisobga olgan holda individual yondashuvni qo‘llaydi.
Tikuvchilikda ijod va dizayn
Bugungi tikuvchilar oddiy hunarmand emas – ular dizayner, modelyer,
rassom va amaliyotchidir. Ayniqsa, milliy liboslarda nafosat, ranglar uyg‘unligi,
naqsh va bezaklar tikuvchilik orqali jonlanadi. Shu bois tikuvchilik — nafaqat kasb,
balki san’at darajasiga ko‘tarilgan mahoratdir.
Tikuvchilikning ijtimoiy ahamiyati
Tikuvchilik ayollarni ish bilan ta’minlovchi muhim sohalardan biridir.
Ustaxonalar, xususiy atelyelar va yirik fabrikalar o‘n minglab insonlarga daromad
manbai bo‘lib xizmat qilmoqda. Bundan tashqari, qo‘l mehnatiga asoslangan
tikuvchilik milliy merosni saqlash va avloddan-avlodga yetkazishda ham muhim rol
o‘ynaydi.
. Tikuvchilik — qadimiy va zamonaviy hunar
Tikuvchilik insoniyatning eng qadimiy amaliy faoliyatlaridan biridir.
Dastlab inson o‘zini sovuqdan, quyoshdan himoya qilish uchun hayvon terisidan
kiyim yaratgan bo‘lsa, vaqt o‘tishi bilan bu ehtiyoj san’atga aylandi.
Tikuvchilik tarixidan: Misrliklar yirik paxta va zig‘ir matolarni tikishgan.
Xitoy ipak ishlab chiqarish va tikuvchilikda buyuk taraqqiyotga erishgan.
O‘rta asrlarda saroylar kiyimlarini professional tikuvchilar tikkan.
O‘rta Osiyoda, xususan O‘zbekistonda atlas, adras, zarduziy liboslar ko‘p
asrlik tajriba mahsulidir.
2. Tikuvchilik texnologiyalari
Asosiy bosqichlar:Mijozdan o‘lcham olish ,Andaza (lekalo) chizish,Mato
tanlash (tarkibi: paxta, ipak, polyester va b.)
Kelib chiqish (kroyka) — matoni andaza bo‘yicha kesish
Mashina yoki qo‘l bilan tikish
Yakuniy ishlov (parchani tozalash, dazmollash, bezak berish)
Asbob-uskunalar:
Tikuv mashinasi (oddiy va sanoat)
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
74
Overlok (chetlash mashinasi)
Dazmol, metro, ip, igna, qaychi, andaza qog‘ozi
3. Tikuvchilik yo‘nalishlari
Tikuvchilik keng sohalarni qamrab oladi:
Yo‘nalish
Tavsif
Maishiy kiyimlar
Kundalik va uy kiyimlari
Moda dizayni
Trendli kiyimlar, podium uchun liboslar
Milliy liboslar
An’anaviy atlas, adras, zardo‘z kiyimlar
To‘y liboslari
Maxsus o‘zgacha ko‘rinishga ega, qo‘lda bezatilgan kiyimlar
Sanoat tikuvchiligi Ish kiyimlari, forma, harbiy kiyimlar
Interyer tikuvchiligi Pardalar, yostiq jildlari, mebel matolari va b.
4. Kasb sifatida tikuvchilik: Talab va imkoniyatlar
Tikuvchilikni o‘rganish mumkin:
Kasb-hunar maktablari (kollejlar)
Tikuvchilik kurslari (1–6 oyli dasturlar)
Amaliy ustaxonalar (usta shogird asosida)
Ish imkoniyatlari:
Shaxsiy atelye ochish
Moda uylari yoki dizayn kompaniyalarida ishlash
Tikuv fabrikalarida mutaxassislik
Tikuv mashinalari sotish yoki ta’mirlash
Internet orqali buyurtma asosida kiyim tikish (Instagram, Telegram orqali)
5. Tikuvchilik va zamonaviy texnologiyalar
3D dizayn dasturlari (CLO 3D, TUKAtech): kiyimni virtual yaratish
imkonini beradi.
Avtomatlashtirilgan tikuv mashinalari: industrial sohada katta tezlik va
aniqlikni ta’minlaydi.
Tikuvchilarga mo‘ljallangan onlayn platformalar (Pinterest, Instagram):
ilhom manbai va mijoz topish vositasi sifatida ishlatiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
75
6. Tikuvchilikning ayollar uchun ijtimoiy ahamiyati
Ayollarni kasbga o‘rgatish, mustaqil daromad manbai yaratish.
Uyda ishlab chiqarish imkoniyati – oilaviy sharoitda ham pul topish
mumkin.
Qo‘shma loyihalar va xalqaro grantlarda ishtirok etish imkoniyati (masalan,
UNDP ayollarni qo‘llab-quvvatlash dasturlari).
7. Milliy meros sifatida tikuvchilik
Atlas, adras, chust do‘ppi, zardo‘zlik kabi an’anaviy mahsulotlar milliy
faxrimiz sanaladi.
Har bir viloyat o‘ziga xos naqshlar, libos turlari va tikuvchilik uslubiga ega.
Hunarmandlar uyushmasi tomonidan tikuvchilik faoliyatiga ruxsatnoma va
qo‘llab-quvvatlash tizimi yo‘lga qo‘yilgan.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Murodova D. “Milliy liboslarimiz tarixi”, Toshkent, 2021.
2.
Turg‘unova M. “Ayollar mehnati va kasb-hunar”, O‘zbekiston, 2022.
3.
“Kasb-hunar va jamiyat” jurnali, 2023 yil, 4-son.
4.
— O‘zbekistonda moda va dizayn yangiliklari.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Hunarmandlar uyushmasi ma’lumotlari.
