MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
138
TAYANCH-HARAKATLANISH TIZIMI KASALLIKLARIDA
DAVOLOVCHI JISMONIY TARBIYA (LFK) MASHQLARINING
AHAMIYATI
Muallif:
Nishonova Nargiza Mirzaolim qizi
Rishton Abu Ali ibn Sino nomidagi Jamoat Salomatligi texnikumi o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Tayanch-harakatlanish
tizimi
kasalliklari
– artroz,
osteoxondroz, artrit, osteoporoz kabi holatlar – inson hayot sifatiga sezilarli
darajada salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Bu holatlarda davolovchi jismoniy tarbiya (LFK)
mashqlari bemorning holatini yengillashtirish, harakat faolligini tiklash va
og‘riqlarni kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi. Mazkur maqolada LFK
mashqlarining mohiyati, qo‘llanishi, usullari va samaradorligi haqida so‘z
yuritiladi.
Kalit so‘zlar: LFK, reabilitatsiya, artroz, osteoxondroz, mushak,
fizioterapiya, mashqlar
Kirish
Tayanch-harakatlanish tizimi kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarda og‘riq,
harakat cheklanishi va mushaklarning kuchsizlanishi kuzatiladi. Shu bois, dori-
darmon bilan bir qatorda, davolovchi jismoniy tarbiya mashqlarini qo‘llash muhim
ahamiyatga ega. LFK bemorning funksional holatini yaxshilaydi, harakatni tiklaydi
va hayot sifatini oshiradi.
Asosiy qism
1. LFK nima va uning asosiy maqsadi
LFK (lechebnaya fizicheskaya kultura)
– bu maxsus tanlangan jismoniy
mashqlar majmuasi bo‘lib, tayanch-harakatlanish tizimi faoliyatini tiklashga
qaratilgan. Uning asosiy maqsadlari:
Harakat doirasini kengaytirish
Og‘riqni kamaytirish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
139
Mushaklarni mustahkamlash
Qon aylanishini yaxshilash
Reabilitatsiyani tezlashtirish
2. LFK mashqlari turlari
Tayanch-harakatlanish tizimi kasalliklarida qo‘llaniladigan mashqlar
quyidagilarga bo‘linadi:
a) Statik mashqlar:
Mushaklarni harakatlantirmasdan, kuchlanish orqali bajariladi
Masalan: oyoqni ko‘tarmasdan mushakni qisish
b) Dinamik mashqlar:
Bo‘g‘imlar va mushaklar ishtirokida harakat bilan bajariladi
Yurish, suzish, engil cho‘zilish mashqlari
c) Nafas mashqlari:
To‘g‘ri nafas olishni o‘rgatish orqali mushaklar kislorod bilan to‘yinadi
Stress va mushak zo‘riqishini kamaytiradi
3. Mashqlarning tanlanishi va bajarilish bosqichlari
LFK mashqlari bemorning:
Yoshi
Kasallik turi va og‘irligi
Harakatlanish darajasi
Umumiy sog‘lig‘iga qarab individual ravishda belgilanadi.
Mashqlar uch bosqichda olib boriladi:
1.
Kirish qismi
– badan qizdiriladi (5–7 daqiqa)
2.
Asosiy qism
– mushaklar va bo‘g‘imlarga mo‘ljallangan asosiy
mashqlar (15–20 daqiqa)
3.
Yakuniy qism
– cho‘zilish va bo‘shashtiruvchi mashqlar (5–10 daqiqa)
4. Mashqlarning kundalik hayotdagi o‘rni
LFK mashqlari:
Uy sharoitida oddiy shaklda bajarilishi mumkin
Doimiylik va to‘g‘ri bajarilish muhim
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
140
Shifokor-fizioterapevt nazoratida bo‘lish lozim
Xulosa
Tayanch-harakatlanish tizimi kasalliklarida LFK mashqlari dori vositalariga
qo‘shimcha sifatida bemorning umumiy ahvolini yaxshilashda, harakatni tiklashda
va og‘riqlarni kamaytirishda katta rol o‘ynaydi. Mashqlar tizimli va individual
asosda tanlanib, mutaxassislar nazorati ostida olib borilishi kerak. LFK — kasallikni
yengishda faol hayotga qaytishning asosiy kalitidir.
Harakat — hayotdir!
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Abdullaeva D.T. “Fizioterapiya va LFK asoslari”. Toshkent, 2021.
2.
World Health Organization. “Rehabilitation after Musculoskeletal
Disorders”. Geneva, 2020.
3.
Raxmonov K.A. “Tayanch-harakatlanish tizimi reabilitatsiyasi”. O‘zbekiston
tibbiy jurnali, 2022.
4.
Ministry of Health. “LFK mashqlari bo‘yicha uslubiy qo‘llanma”. Toshkent,
2023.
