MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
283
O‘SMIR QIZLAR ORASIDA REPRODUKTIV SALOMATLIK
MADANIYATINI SHAKLLANTIRISH, MUAMMOLAR VA
ZAMONAVIY YONDASHUVLAR
ФОРМИРОВАНИЕ КУЛЬТУРЫ РЕПРОДУКТИВНОГО
ЗДОРОВЬЯ СРЕДИ ДЕВУШЕК-ПОДРОСТКОВ, ПРОБЛЕМЫ
И СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ
SHAPING REPRODUCTIVE HEALTH CULTURE AMONG
ADOLESCENT GIRLS, CHALLENGES AND MODERN
APPROACHES
Alfraganus Universiteti Tibbiyot Fakulteti Davolash ishi 4-bosqich
talabasi Xalqaro Turon Fanlar akademiyasi a’zosi,
Yuldasheva Barnoxonim Maribjanovnaning yozgan ilmiy maqolasi
Email:
Ilmiy Rahbar: Kuliyev Ozodjon Abdurahmonovich
Tibbiyot fanlari doktori Dotsent Oliy Toifali shifokor
Alfraganus Universiteti Tibbiyot fakulteti decani
Email:
Аннотация: В данной статье рассматриваются основные проблемы,
существующие подходы и современные стратегии решения вопросов,
связанных с формированием культуры репродуктивного здоровья среди
девушек-подростков. Исследование основывается на данных, полученных в
результате анкетирования 200 девушек в возрасте от 11 до 17 лет,
обучающихся в общеобразовательных школах и посещающих поликлиники
города Ташкента. В статье анализируются передовой опыт в сфере
здравоохранения, профилактические меры и психопросветительские подходы.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
284
Ключевые слова: репродуктивное здоровье, подростки, гигиена,
половое воспитание, профилактика,
Annotation: This article explores the key problems, existing approaches, and
modern strategies for shaping a culture of reproductive health among adolescent
girls. The research is based on an analysis of data collected from 200 girls aged 11
to 17 in general education schools and polyclinics in Tashkent city. The article
examines best practices in healthcare, preventive measures, and psycho-educational
approaches.
Keywords: reproductive health, adolescents, hygiene, sex education,
prevention.
Annotatsiya: Ushbu maqolada o‘smir qizlar orasida reproduktiv salomatlik
madaniyatini shakllantirish borasidagi asosiy muammolar, mavjud yondashuvlar va
ularni hal qilishdagi zamonaviy strategiyalar yoritildi. Olib borilgan tadqiqotlar
Toshkent shahridagi umumta’lim maktablari va poliklinikalarda 11–17 yoshdagi 200
nafar o‘smir qiz ishtirokida o‘tkazilgan tahlillarga asoslanadi. Maqolada sog‘liqni
saqlash sohasidagi ilg‘or tajribalar, profilaktika va psixota’limiy yondashuvlar tahlil
qilinadi.
Kalit so‘zi: reproduktiv salomatlik, o‘smirlar, gigiyena, jinsiy tarbiya,
profilaktika.
Reproduktiv salomatlik – ayolning nafaqat homilador bo‘lish, balki o‘z
organizmini tushunish, gigiyenaga rioya qilish va jinsiy tarbiya madaniyatiga ega
bo‘lishini anglatadi. JSST ma’lumotlariga ko‘ra, dunyoda har yili 16 millionga yaqin
o‘smir homilador bo‘ladi, ularning 95% rivojlanayotgan davlatlar tarkibiga to‘g‘ri
keladi [1].
Shu bois bu borada erta ta’lim va sog‘lom madaniyatni shakllantirish dolzarb
hisoblanadi. O’rganib borilgan bir qator tadqiqot izlanishlarga ko‘ra, Toshkent
shahridagi
5
ta umumta’lim maktabida va 2 ta oilaviy poliklinikada 2025-yil yanvar–
aprel oylarida o‘tkazilgan tadqiqotlar boyicha Ishtirokchilar soniga ko‘ra;
200
nafar o‘smir qiz (11–17 yoshlar)
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
285
25
nafar ginekolog va maktab hamshirasi bilan suhbatlar davomida
Anonim so‘rovnoma va intervyular asosida ilmiy izlanizlar olib bordi.
Bunda so‘rovnomalar jarayonida, savollar o‘rtacha (20 savoldan iborat)
bo‘lib, asosiy eʼtiborni tortgan jarayonlarda, Klinik ko‘riklar va psixologik baholash
hamda Tibbiy statistika va kontentlar tahlil natijasida, reproduktiv bilimlar
yetishmovchiligi
200
ta ishtirokchining
68%
(136 nafar) qizlar hayz ko‘rish, homiladorlik yoki
kontratsepsiya haqida yetarli tushunchaga ega emasligi namayon bo‘ldi.
Faqat 11% (22 nafar) ota-ona yoki shifokor orqali to‘g‘ri ma’lumot olgan
xalos.
Gigiyena qoidalariga rioya qilish darajasi
42%
qizlar hayz kunlari gigiyenik vositalardan doimiy foydalansa-da,
24%
qizlar mato yoki takror ishlatiladigan vositalar ishlatishini bildirgan.
20%
hollarda teri muammolari yoki siydik yo‘li infeksiyalari aniqlangan.
Psixologik tayyorgarlik esa
11–13
yoshdagi qizlarning
76%
hayz ko‘rishdan
oldin bunga tayyor bo‘lmaganligini bildirgan.
Qizlarning
31%
da hayz bilan bog‘liq stress, bezovtalik, uyatchanlik
holatlari kuzatilgan bo‘lib, tibbiy xizmatga murojat qilishni lozim ko‘rmagan.
85%
qizlar esa ginekolog ko’rigiga bormagan.
60%
ota-onalar qizlarini ginekolog ko‘rigiga olib borishdan uyalishini
bildirgan.
Mutaxasislar bilan olib borilgan Muhokamalar va ushbu tadqiqotdan ko‘rinib
turibdiki, o‘smir qizlar orasida reproduktiv salomatlik madaniyati past darajada. Bu
esa sog‘lom avlod shakllanishiga jiddiy xavf tug‘diradi.
Ko‘rib chiqilib, asosiy muammolar quyidagilar deb fikrlar bildirildi:
-Bilim yetishmasligi
-Ijtimoiy uyat, diniy yoki madaniy to‘siqlar
-Ota-onalarning loqaydligi yoki tushunmovchiligi
-Sifatli sog‘liqni saqlash tizimiga beparvolik,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
286
Va ko’ruvlardan o‘tishdagi moliyaviy talablarni to’g’ri kelmagani va shu kabi
bir necha muammolar sabab bo‘lgani o‘rganildi.
Hulosa: Hulosa qilib Shu o‘rinda ushbu masalalarni ko‘rib chiqishni taklif
qilgan bo‘lardim.
– Zamonaviy yondashuvlar va tavsiyalar bo‘yicha Maktablarda psixota’limiy
dasturlar joriy etish.
– Har chorakda "Reproduktiv salomatlik" darslari o’tkazilishi,
Mobil ilovalar orqali interaktiv ta’lim jarayonlarini yo’lga qo’yish
– Maxfiy va anonim foydalaniladigan ilovalar yo‘lga qo‘yilishi.
Ota-onalar uchun seminarlar va video darslar,
Maktab-ginekolog hamkorligini yo‘lga qo‘yish, Repraduktiv sog’liqni
mustahkamlashda katta ahamiyatga ega bo’lishi mumkin.
Mahalla darajasida tibbiy targ‘ibot brigadalari tashkil qilish va ularni
nazoratda olib borilishi lozimligini yo‘lga qo‘yilsa reproduktiv salomatlik sifati ancha
yaxshi.
Natija: O‘smir qizlar orasida reproduktiv salomatlik madaniyatini
shakllantirish: muammolar va zamonaviy yondashuvlar.
FOYDALANILAGAN ADABIYOTLAR.
1. JAHON SOG‘LIQNI SAQLASH TASHKILOTI (JSST). ADOLESCENT
PREGNANCY: ISSUES IN ADOLESCENT HEALTH AND DEVELOPMENT.
WHO, 2018.
HTTPS://WWW.WHO.INT/NEWS-ROOM/FACT-
SHEETS/DETAIL/ADOLESCENT-PREGNANCY
2. UNITED NATIONS POPULATION FUND (UNFPA). STATE OF WORLD
POPULATION 2022: SEEING THE UNSEEN. UNFPA, 2022. ISBN:
9780897140500
3. GINSBURG, K. R. ET AL. REPRODUCTIVE HEALTH OF ADOLESCENTS:
CHALLENGES AND INTERVENTIONS. PEDIATRICS, 2020, VOL. 145(2), PP.
1–9. DOI: 10.1542/PEDS.2019-3763
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
287
4. РЕПРОДУКТИВНОЕ ЗДОРОВЬЕ ПОДРОСТКОВ: УЧЕБНОЕ ПОСОБИЕ.
ПОД РЕД. О.Ю. КУЛИКОВОЙ. – М.: ГЭОТАР-МЕДИА, 2019. – 256 С. ISBN:
978-5-9704-5438-6
5. SOG‘LIQNI SAQLASH VAZIRLIGI (O‘ZBEKISTON). O‘SMIRLAR
SALOMATLIGI VA JINSIY TARBIYA BO‘YICHA METODIK QO‘LLANMA.
TOSHKENT, 2021. – 68 BET.
6. RAHMONOVA, M. B. O‘ZBEKISTON YOSHLARI ORASIDA
REPRODUKTIV MADANIYAT DARAJASI VA IJTIMOIY OMILLAR. // ILM
VA TARAQQIYOT JURNALI. – 2023. – №4(12). – B. 55–62.
