MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
265
BOSHLANG’ICH TAʼ LIMDA TABIIY FANNI
O’QITISHNING TAʼ LIM-TARBIYAVIY VAZIFALARI
Nodiraxon Maxkamova
Zebuniso Odilova
Durdona Asliddinova
Andijon davlat pedagogika instituti
boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi talabalari
Annotatsiya
Oʻzbekcha: Ushbu maqolada boshlangʻich taʼlim bosqichida tabiiy fanlarni
oʻqitishning asosiy taʼlimiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi vazifalari yoritilgan.
Shuningdek, mazkur fan orqali oʻquvchilarda ekologik madaniyat, tabiatga
ehtiyotkor munosabat va ilmiy dunyoqarashni shakllantirishning ahamiyati
ko‘rsatilgan.
Русский:
В
данной
статье
рассматриваются
основные
образовательные, воспитательные и развивающие задачи преподавания
естественных наук на начальном этапе образования. Также показано значение
формирования у учащихся экологической культуры, бережного отношения к
природе и научного мировоззрения.
English: This article discusses the main educational, moral, and
developmental tasks of teaching natural sciences at the primary education level. It
also highlights the importance of developing ecological culture, careful attitude
toward nature, and scientific worldview among students.
Kalit soʻzlar
Oʻzbekcha: boshlangʻich taʼlim, tabiiy fan, taʼlimiy vazifalar, tarbiyaviy
vazifalar, ekologik madaniyat.
Русский:
начальное
образование,
естественные
науки,
образовательные задачи, воспитательные задачи, экологическая культура.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
266
English: primary education, natural science, educational tasks, moral
development, ecological culture.
Maqola matni
Boshlangʻich taʼlimda tabiiy fanlarni oʻqitish bolalarning ilmiy
dunyoqarashini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Tabiiy fanlar orqali
oʻquvchilar atrof-muhit, tirik va noorganik tabiat, hayvonot va oʻsimlik dunyosi,
hamda inson va tabiat oʻrtasidagi oʻzaro aloqalar haqida dastlabki tasavvurlarga ega
boʻladilar.
Kichik yoshdagi oʻquvchilar tabial toʻgʻrisida, oʻzi yashab turgan joyi, tabiat
boyliklari haqida yaxshi tasavvurga ega boʻlishi kerak. Tabiatni oʻzgartirish
kishilarning mehnat faoliyati bilan bogʻliq ekanligini ilk yoshlardan boshlab, ular
ongiga singdirishni talab etadi. Shu talablarga koʻra kichik yoshdagi oʻquvchilarga:
■Jonli va jonsiz tabiat toʻgʻrisida aniq bilimlar berish, ularning oʻzaro
bogʻliqligini ochish.
■Odam organizmi va uning salomatligini saqlash haqida ma‘lumot beradi.
■Bolalarni tabiatda kuzatishlar oʻtkazish oʻquv va koʻnikmalari bilan
qurollantirish.
■Tabiatdan oqilona foydalanish va uni boyligini koʻpaytirishga qaratilgan
inson mehnati bilan tanishtirish.
■Jonajon tabiatda muhabbat, uni muhofaza qilishga intilishni tarbiyalash.
Umumta‘lim muassasalarini isloh qilishning asosiy yoʻnalishlariga muvofiq
tabiiy fan dasturiga kiritilgan oʻzgarishlar koʻrsatilgan vazifalar bilan bir qatorda
tabiiy fan kursida oʻquvchilarning ekologiya, mehnat va gigiyena tarbiyasiga
e‘tiborni yanada kuchaytirishni, har bir oʻquvchi gigiyena va tibbiyot sohalarida
boshlangʻich bilimlarni egallash, yoshligidan oʻz organizmini bilishi, uni tartibli
saqlay olishi» uchun sharoitlar yaratilishini nazarda tutadi.Та‘limning tarbiyalovchi
xarakteri uning mazmuni bilan belgilanadi. Shu bois tabiatshunoslik oʻqituvchiga
oʻquvchilar tafakkurini rivojlantirish uchun ijodiy bilim faoliyatini rivojlantirish
uchun boy material beradi. Darsli barcha mavzular majmuasi tarbiya masalalarini oʻz
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
267
ichiga oladi. Oʻquvchilarni odam mehnati uning jismoniy, maʼnaviy sogʻligini manba
ekanligiga ishontirib, oʻqituvchi mehnatga muhabbatni, mehnat ahlini hurmat qilish
ruhida tarbiyalaydi.
1. Taʼlimiy vazifalar
Boshlangʻich sinflarda tabiiy fanlarni oʻqitish orqali bolalarga tabiat
hodisalari, geologik va meteorologik jarayonlar, hayvonlar va oʻsimliklarning hayotiy
jarayonlari haqida dastlabki ilmiy tushunchalar beriladi. Shuningdek, kuzatish, tahlil
qilish, solishtirish, xulosa chiqarish kabi ilmiy faoliyat elementlari oʻrgatiladi.
2. Tarbiyaviy vazifalar
Tabiiy fanlarni oʻrganish jarayonida oʻquvchilarda tabiatga mehr,
ehtiyotkorlik, tabiatni asrashga boʻlgan mas’uliyat kabi axloqiy fazilatlar shakllanadi.
Bu esa ularni ekologik madaniyatli, ongli fuqarolar sifatida tarbiyalashda muhim omil
boʻlib xizmat qiladi. O‘quvchilarda tabiat bilan do‘stona munosabat va vatanparvarlik
tuyg‘usi rivojlanadi.
3. Rivojlantiruvchi vazifalar
Mavzularni oʻrganish davomida oʻquvchilarning tafakkuri, tasavvuri, nutqi
va ijodiy qobiliyatlari rivojlanadi. Mustaqil fikrlash, kuzatish va tahlil qilish
ko‘nikmalari shakllanadi. Amaliy mashgʻulotlar esa ularning qiziqishini oshirib,
ilmiy izlanishga undaydi.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, boshlangʻich taʼlimda tabiiy fanlarni oʻqitish bolalarda
tabiatga nisbatan ongli munosabat, ilmiy qarash va ekologik madaniyatni
shakllantiradi. Bu esa ularning har tomonlama barkamol shaxs boʻlib voyaga
yetishlariga zamin yaratadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. NURITDINOVA M. ―TABIIY FAN OʻQITISH METODIKASI‖ TOSHKENT,
2005-YIL.
2. D. SHARIPOVA, D. XODIYEVA, M. SHIRINOV ―TABIIY FAN VA UNI
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
268
OʻQITISH METODIKASI‖ DARSLIK. ―BARKAMOL FAYZ MEDIA‖
NASHRIYOTI, TOSHKENT, 2018-YIL, 458-B.
3. SH.MIRZAXMATOVA, D. PULATOVA. TABIIY FAN DARSLARIDA
INTERFAOL TA‘LIM (USLUBIY QOʻLLANMA) -Т.: ―YANGI ASR AVLODI‖
2011-YIL. 44-B.
4. MATKARIMOV J.S. THE VIEWS OF UZBEK AND FOREIGN SCIENTISTS
ON THE FORMATION OF NATURAL SCIENCES|| MULTIDISCIPLINARY
AND MULTIDIMENSIONAL JOURNAL, 3(3), 2024-YIL, 44-48-B.
