MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
318
KIBERXAVFSIZLIK VA MA’LUMOTLARNI HIMOYA QILISH
USULLARI
Yo’ldasheva E’zoza Akramjon qizi
Namangan viloyati Chust tuman 3-son poletexnikum Informatika va
axborot texnologiyalari fani o’qituvchisi
Annotatsiya: Zamonaviy raqamli dunyoda axborot va ma'lumotlar har bir
sohada asosiy resursga aylangan. Ularni himoya qilish, ruxsatsiz kirish va
kiberhujumlardan asrash har qanday tashkilot va foydalanuvchi uchun dolzarb
masala hisoblanadi. Shu sababli, kiberxavfsizlik tushunchasi va ma’lumotlarni
himoya qilish usullari haqida bilimga ega bo‘lish har qachongidan ham muhimdir.
Kiberxavfsizlikning asosiy yo‘nalishlari:
1.Tarmoq xavfsizligi – tarmoqlarni hujumlardan himoya qilish.
2.Axborot xavfsizligi – ma’lumotlarning maxfiyligi, yaxlitligi va
mavjudligini ta’minlash.
3. Tizim xavfsizligi – kompyuter va server tizimlarining zaifliklarini himoya
qilish.
4. Ilova xavfsizligi – dasturlardagi xatoliklar orqali kirishning oldini olish.
5. Bulutli xavfsizlik – bulut texnologiyalarida saqlanadigan ma’lumotlarni
himoya qilish.
6. Foydalanuvchi xavfsizligi – oxirgi foydalanuvchilarni zararli dasturlardan
va fishingdan himoya qilish.
Ma’lumotlarni himoya qilish usullari:
1. Shifrlash (Encryption) – ma’lumotlarni faqat ruxsat etilgan foydalanuvchi
o‘qiy oladigan shaklga keltirish.
2. Avtentifikatsiya va avtorizatsiya – foydalanuvchini aniqlash va unga
ruxsat berilgan resurslarga kirish huquqini berish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
319
3. Zaxira nusxalash – ma’lumotlarni yo‘qotilishining oldini olish uchun
zaxira
nusxalarini
yaratish.
4. Antivirus va xavfsizlik devorlari – zararli dasturlarni aniqlash va to‘xtatish.
5. Tizimlarni yangilab borish – zaifliklarni bartaraf etish uchun doimiy
yangilanishlar.
6.
VPN
–
xavfsiz
internet
aloqasini
ta’minlash.
7. Kirish huquqlarini cheklash – foydalanuvchilarga faqat kerakli resurslargina
ruxsat berish.
Xulosa
Kiberxavfsizlik va ma’lumotlarni himoya qilish hozirgi texnologiyalar
asrida eng muhim yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Ushbu sohada zamonaviy
himoya choralari va yondashuvlarni to‘g‘ri qo‘llash, axborotning xavfsizligini
ta’minlashga xizmat qiladi. Har bir foydalanuvchi va tashkilot ushbu bilimlarga ega
bo‘lishi va amalda qo‘llashi zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Karimov, B. B. (2020). Axborot xavfsizligi asoslari. Toshkent: “Fan va
texnologiya” nashriyoti.
2. Rakhimov, Sh. N. (2019). Kompyuter tarmoqlari va kiberxavfsizlik. Toshkent
axborot texnologiyalari universiteti.
3. Stallings, W. (2021). Network Security Essentials: Applications and Standards
(6th ed.). Pearson Education.
4. Anderson, R. (2020). Security Engineering: A Guide to Building Dependable
Distributed Systems (3rd ed.). Wiley.
5. ISO/IEC 27001:2022 – Information security, cybersecurity and privacy protection
– Information security management systems – Requirements.
6. OWASP Foundation. (2024). Top 10 Web Application Security Risks.
https://owasp.org
7. NIST. (2023). Cybersecurity Framework. https://www.nist.gov/cyb
