MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
408
ERKIN VOHIDOV — MILLAT DARDI BILAN YASHAGAN SHOIR
Ismoiliva Madina Rashid qizi
Farg’ona Shahar 1-sonli politexnikumi ona tili va adabiyot fani
o’qituvchisi
Annotatsiya: Ushbu maqola o‘zbek adabiyotining zabardast vakili,
O‘zbekiston xalq shoiri Erkin Vohidovning hayoti va ijodiga bag‘ishlangan.
Maqolada shoirning tarjimai holi, she’riy va dramaturgik faoliyati, tarjimonlik
merosi va milliy adabiyotdagi tutgan o‘rni yoritilgan. Erkin Vohidovning ijodi inson
qalbining teran kechinmalari, Vatanga muhabbat, til va ma’naviyat g‘oyalariga
asoslanadi. Uning asarlari o‘zbek adabiyotining bebaho durdonalari sifatida
xalqimiz ma’naviyatida mustahkam o‘rin egallagan. Ushbu maqola
adabiyotshunoslik, madaniyatshunoslik va pedagogika sohalarida ilmiy va
tarbiyaviy ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: Erkin Vohidov, O‘zbekiston xalq shoiri, o‘zbek she’riyati,
Vatanparvarlik ,lirika, ma’naviyat,tarjimachilik, “Turon” dramasi, “O‘zbegim”
she’ri,Istig‘for, falsafa va she’riyat, milliy g‘oya, shoir va jamiyat
Kirish
O‘zbek adabiyotining eng yirik siymolaridan biri bo‘lgan Erkin Vohidov
o‘zining go‘zal va mazmunli she’rlari, dramatik asarlari va tarjimalari bilan xalqimiz
qalbidan chuqur joy olgan. Uning ijodi — ma’naviyat, vatanparvarlik, muhabbat va
adolat kuyi bo‘lib, o‘zbek she’riyatining yangi bosqichini boshlab berdi. Erkin
Vohidov faqat shoir emas, balki chinakam ma’rifatparvar va xalq ziyolisi bo‘lgan.
Hayoti haqida qisqacha
Erkin Vohidov 1936-yil 28-dekabrda Farg‘ona viloyati, Oltiariq tumanidagi
Navqot qishlog‘ida tug‘ilgan. Toshkent Davlat universitetining filologiya fakultetini
tamomlagan (1959-yil). Shu yillardan boshlab uning ijodi o‘zbek adabiyotining eng
faol va yuksak cho‘qqilaridan biri sifatida tanila boshlagan. 1951–1955-yillarda
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
409
o‘rta maktabda tahsil olib, so‘ngra Toshkent Davlat universitetining (hozirgi
O‘zMU) filologiya fakultetida o‘qigan (1955–1960).
U O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisida senator sifatida faoliyat yuritgan,
Yozuvchilar uyushmasi rahbarlaridan biri bo‘lgan. 2016-yil 30-mayda vafot etgan.
Ijodi haqida
Erkin Vohidovning she’riyati chuqur falsafiy fikrlar, sof lirika, teran hayotiy
kuzatishlar bilan boy.
Mashhur asarlari:“Tong nafasi” (1956), “Qo‘shiqlarim sizga”, “Ruhim”,
“Nido”, “Istig‘for”,
“O‘zbegim” (she’r), “Sen yetim emassan” (doston), “Turon” (drama),
“Fidokorlar” (drama)
Tarjimonlik merosi:
Erkin Vohidov jahon adabiyotini o‘zbek tiliga mahorat bilan tarjima qilgan.
Uning tarjimalari oddiy adabiy matn emas, badiiy yangidan yaratish darajasida
talqin qilingan. U quyidagi mualliflar asarlarini tarjima qilgan:
Shekspir – “Hamlet”, Goethe – “Faust”, Pushkin – she’riy asarlar,
Lermontov,Rudakiy, Fuzuliy, Navoiy – sharq mumtoz adabiyoti vakillari
Erkin Vohidov she’riyatida ona tiliga hurmat, Vatan tuyg‘usi, insoniylik,
imonga qaytish, millat taqdiri kabi mavzular asosiy o‘rin egallaydi.
Dramatik asarlari
Shoir “Turon” va “Fidokorlar” nomli sahna asarlari bilan ham tanilgan. Ular
o‘zbek tarixidagi muhim voqealarga, istiqlol g‘oyalariga bag‘ishlangan.
E’tirof va unvonlar
O‘zbekiston xalq shoiri (1986) ,Beruniy nomidagi davlat mukofoti, El-yurt
hurmati ordeni,
Buyuk xizmatlari uchun ordeni, O‘zbekiston Qahramoni unvoni (2000-yil)
Ijodiy faoliyatining boshlanishi
Erkin Vohidov o‘zining adabiyotga ilk qadamlarini talabalik davrida
boshlagan. Uning ilk she’rlari matbuotda 1955-yillardan e’tiboran bosila boshladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
410
Shoirning ilk to‘plami — “Tong nafasi” (1956) nashr etilishi bilan u o‘zbek
she’riyatida yangi, yangicha ovoz sifatida tanildi.
Erkin Vohidov ijodining asosiy yo‘nalishlari
1. Vatanparvarlik va milliy g‘urur
Shoir ijodida Vatan, millat va tarixiy xotira alohida o‘rin egallaydi. Uning
“O‘zbegim” she’ri xalq orasida qo‘shiq bo‘lib ketgan. U bu asarda o‘z xalqining
sabr-toqatini, g‘ururini, qadriyatlarini madh etadi.
Misol:
O‘zbegim,
senga
munosib
bo‘lgayman,
Boshqa emas, faqat seni kuylayman!
2. Falsafa va ma’naviyat
Shoirning “Ruhim”, “Istig‘for”, “Nido” kabi she’riy to‘plamlarida
insoniylik, ruhiy izlanish, haqiqat va sabr-toqat mavzulari chuqur falsafiy tahlil bilan
yoritiladi. U inson ruhining azobini, ma’naviy iztirobini teran ochib bera olgan.
3. Muhabbat va lirika
Erkin Vohidovning she’riyati lirikani o‘zida mukammal mujassam etgan.
Uning sevgi, sadoqat, ayriliq va yurak iztiroblariga bag‘ishlangan she’rlari
o‘quvchiga iliqlik, tasalli va ilhom bag‘ishlaydi.
Asarlari ro‘yxatidan tanlab
Asar nomi
Yili Yo‘nalishi
“Tong nafasi”
1956 Lirik she’rlar
“Qo‘shiqlarim sizga” 1964 Vatan, muhabbat
“Nido”
1981 Falsafiy she’rlar
“Istig‘for”
1992 Ruhiy-axloqiy she’rlar
“O‘zbegim”
1991 Vatanparvarlik
“Turon”
1995 Dramatik asar
“Fidokorlar”
1997 Istiqlol tematikasi
Xulosa
Erkin Vohidov – faqatgina shoir emas, u butun bir avlodning qalbini
tarbiyalagan, o‘z so‘zi bilan millatni uyg‘otgan ma’naviyat posboni edi. Uning
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
411
merosi biz uchun saboq, ilhom va g‘urur manbaidir. Shoirning asarlarini o‘rganish,
ulardan saboq olish bugungi yosh avlod uchun zaruratdir.
Erkin Vohidov ijodi — bu ma’naviyat manbai, g‘ururimiz va ruhimiz
aksidir. Uning asarlarida insoniylik, milliy o‘zlik, iymon va muhabbat timsoli
mujassam. Shoir o‘zbek xalqining yuragi, millatning ruhiy ustuni bo‘lib
qoladi.Shoirning dramaturgiya sohasidagi asarlari ham katta ahamiyatga ega.
FOYDALANILGAN VA TAVSIYA ETILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Erkin Vohidov.
Tanlangan asarlar
(I–III jild), Toshkent: G‘afur G‘ulom
nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 2006–2010.
2.
O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi. "Erkin Vohidov" maqolasi, 2002-yil.
3.
Jo‘rayev T.
“
Erkin Vohidov – millat shoiri”, “Yoshlik” jurnali, 2016, №6.
4.
Karimov I.A. “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”, Toshkent: Ma’naviyat,
2008.
5.
Ismoilova D. “O‘zbek she’riyatida falsafiy tafakkur
”
, Toshkent, 2017.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, Adabiyot instituti materiallari,
“XX asr o‘zbek adabiyoti: Shoir va yozuvchilar ijodi”, Toshkent, 2020.
7.
O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi nashrlari: “Erkin Vohidovga
bag‘ishlangan adabiy tadqiqotlar to‘plami”, 2021.
