MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
25
SHIFOKORLARDA AGRESSIV XULQ-ATVORNING
PSIXOPATOLOGIK SABABLARI VA BEMOR BILAN
MULOQOTDAGI BUZILISHLARNI OLDINI OLISHDA
PSIXOKORREKSION YONDASHUVLARNING O'RNI
Panjiyeva Iroda Xayitovna
Nizomiy nomidagi O’zbekiston Milliy pedagogika universiteti,
Pedagogika va psixologiya fakulteti
"Amaliy psixologiya" ta’lim yo’nalishi, 4-kurs talabasi
+998909598001
Annotatsiya: Maqolada shifokorlarda agressiv xulq-atvorning paydo
boʻlishining psixopatologik sabablari, shuningdek, bemorlar bilan muloqot
jarayonida yuzaga keladigan buzilishlarni bartaraf etishda psixokorreksion
yondashuvlarning ahamiyati oʻrganiladi. Tadqiqotda shifokorlarning ish faoliyatida
stress, charchoq, kasbiy yondashuvdagi nuqsonlar, shaxsiy psixologik muammolar
kabi omillar agressivlikni keltirib chiqarishining tahlili keltirilgan. Psixokorreksion
choralar sifatida stressni boshqarish, kommunikativ koʻnikmalarni oshirish,
psixoterapevtik usullar va kasbiy adaptatsiyani yaxshilash boʻyicha tavsiyalar
berilgan.
Kalit soʻzlar: shifokor, agressiv xulq-atvor, psixopatologiya, bemor bilan
muloqot, psixokorreksiya, stress, kasbiy charchoq, kommunikativ buzilishlar.
Аннотация: В статье изучаются психопатологические причины
возникновения агрессивного поведения у врачей, а также значение
психокоррекционных подходов в устранении нарушений, возникающих в
процессе общения с пациентами. В исследовании проанализированы такие
факторы, как стресс, усталость, профессиональные недостатки и личные
психологические проблемы, способствующие проявлению агрессии в
профессиональной деятельности врачей. В качестве психокоррекционных мер
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
26
предложены
рекомендации
по
управлению
стрессом,
развитию
коммуникативных навыков, использованию психотерапевтических методов и
улучшению профессиональной адаптации.
Ключевые слова: врач, агрессивное поведение, психопатология,
общение с пациентом, психокоррекция, стресс, профессиональное выгорание,
коммуникативные нарушения.
Annotation: This article explores the psychopathological causes of
aggressive behavior among physicians and the importance of psychocorrective
approaches in addressing communication breakdowns with patients. The study
analyzes factors such as stress, fatigue, deficiencies in professional approach, and
personal psychological issues that contribute to aggression in medical practice.
Recommendations are provided for managing stress, enhancing communication
skills, applying psychotherapeutic methods, and improving professional adaptation
as part of psychocorrective interventions.
Keywords: physician, aggressive behavior, psychopathology, patient
communication, psychocorrection, stress, professional burnout, communication
disorders.
Kirish
Tibbiyot sohasida shifokorlarning bemorlar bilan samarali muloqot qilishi
ham kasbiy, ham insoniy jihatdan muhimdir. Biroq, ish sharoitidagi yuqori stress,
charchoq, bemorlarning koʻpligi va boshqaruv qiyinchiliklari shifokorlarda agressiv
xulq-atvorning paydo boʻlishiga olib kelishi mumkin. Bu holat nafaqat
shifokorlarning shaxsiy rivojiga, balki bemorlarning davolanish samaradorligiga ham
salbiy taʼsir koʻrsatadi.
Agressivlikning psixopatologik sabablari tushunilsa, uni oldini olish va
psixokorreksion usullarni qoʻllash orqali shifokor-bemor munosabatlarini yaxshilash
mumkin. Ushbu maqolada shifokorlarda agressiv xulq-atvorning kelib chiqish
sabablari va ularni bartaraf etish yoʻllari tahlil qilinadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
27
Tahlil va muhokama
Shifokorlarda agressiv xulq-atvorning paydo boʻlishi va bemorlar bilan
muloqotdagi buzilishlar bir qator psixopatologik, ijtimoiy va kasbiy omillar natijasida
yuzaga keladi. Bu muammolarni chuqur tahlil qilish va ularga samarali yechimlarni
topish tibbiyot sohasidagi insoniy munosabatlarni yaxshilash uchun juda muhimdir.
Shifokorlarda agressiv xulq-atvorning psixopatologik sabablari
Agressivlik tibbiyot xodimlarida tashqi va ichki omillar taʼsirida rivojlanishi
mumkin.
Birinchi
navbatda,
kasbiy
stress
va
charchoq
(burnout
sindromi)
shifokorlarda doimiy asabiylik va gʻazabni keltirib chiqaradi. Tibbiyot
sohasida ish yuki haddan tashqari koʻp boʻlib, shifokorlar uzoq vaqt davomida yuqori
stress ostida ishlashga majbur boʻladilar. Bu esa ularning psixologik barqarorligini
pasaytiradi va ularni tez-tez gʻazablanishiga olib keladi. Tadqiqotlar shuni
koʻrsatadiki, tibbiyot xodimlarining 60% dan ortigʻi ish joyida charchoq va stress
tufayli agressiv reaksiyalarga moyil boʻlishadi (Karimova, 2018).
Ikkinchi muhim sabab –
shaxsiy psixologik muammolar
. Baʼzi
shifokorlarda bolalikdagi travmatik tajribalar, past oʻzini-oʻzi qadrlash yoki hissiy
beqarorlik kabi omillar mavjud boʻlib, ular kasbiy faoliyatda ham agressivlikni
kuchaytirishi mumkin. Masalan, oʻzini yetarlicha qadrlamaydigan shifokor
bemorlarning tanqidiga nisbatan haddan tashqari sezgir boʻlib, defenziv agressiyaga
uchraydi (Yusupov, 2020).
Uchinchi omil –
bemorlarning noqulay xatti-harakatlari
. Baʼzi bemorlar
shifokorlarga nisbatan haddan tashqari talabchan yoki hurmatsiz munosabatda
boʻlishadi. Bu esa shifokorlarda gʻazab va norozilikni keltirib chiqaradi. Masalan,
shoshilinch yordam boʻlimida ishlayotgan shifokorlar bemorlarning vaqtsiz talablari
yoki shifokorning qarorlarini shubha ostiga qoʻyishlari tufayli stressga uchrab,
agressiv javob berishi mumkin (Toshmatova, 2019).
Toʻrtinchi jihat –
tashkiliy omillar
. Ish joyidagi noaniq vazifalar, yetarli
moliyaviy ragʻbatlantirishning yoʻqligi, boshqaruvning samarasizligi shifokorlarda
norozilik va gʻazabni kuchaytiradi. Agar shifokor oʻz mehnatiga munosib haq olmasa
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
28
yoki rahbariyat tomonidan qoʻllab-quvvatlanmasa, bu uning bemorlarga nisbatan ham
salbiy munosabatda boʻlishiga olib kelishi mumkin (Abdullayev, 2021).
Bemor bilan muloqotdagi buzilishlar va ularning oqibatlari
Shifokorlarning agressiv xulq-atvori bemorlar bilan muloqot jarayonida jiddiy
buzilishlarga olib keladi. Buning asosiy koʻrinishlari quyidagilardan iborat:
Nutqiy agressiya
– shifokorlarning bemorlarga qattiq, xafa qiluvchi soʻzlar
bilan murojaat qilishi. Masalan, "Siz hech narsani tushunmaysiz", "Agar
shoshmasangiz, vaziyatingiz yomonlashadi" kabi iboralar bemorning ruhiy holatiga
salbiy taʼsir koʻrsatadi.
Emotsional beparvolik
– bemorning shikoyatlariga yetarlicha eʼtibor
bermaslik, uning holatini chuqur tushunishga harakat qilmaslik. Bu bemorda
"shifokor mening muammolarimni jiddiy qabul qilmayapti" degan fikrni uygʻotadi.
Psixologik bosim
– shifokorlarning bemorni qoʻrqitish yoki majburlash
usullarini qoʻllashi. Masalan, "Agar dori ichmasangiz, o‘lipsiz" kabi soʻzlar bemorda
tashvish va ruhiy tushkunlikni keltirib chiqarishi mumkin.
Bu kabi muloqot buzilishlari bemorning shifokorga boʻlgan ishonchini
yoʻqotishiga, davolanishga boʻlgan motivatsiyaning pasayishiga va umumiy tibbiy
yordam samaradorligining tushishiga olib keladi.
Agressivlikni oldini olishda psixokorreksion yondashuvlar
Shifokorlarda agressiv xulq-atvorni kamaytirish va bemor bilan muloqotni
yaxshilash uchun turli psixokorreksion usullar qoʻllanilishi mumkin.
Stressni boshqarish treninglari
– shifokorlarning stress darajasini
kamaytirish uchun meditatsiya, nafas mashqlari, vaqtni samarali boshqarish kabi
usullarni oʻrgatish kerak. Bu ularning psixologik barqarorligini oshirib, gʻazabli
reaksiyalarni kamaytirishga yordam beradi (Rahimova, 2017).
Kommunikativ koʻnikmalarni rivojlantirish
– shifokorlar bilan faol
tinglash, empatiya va konstruktiv muloqot boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazish zarur.
Bunda bemorning hissiyotlarini tushunish va ularga munosib javob berish
koʻnikmalari mustahkamlanishi kerak.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
29
Psixoterapiya seanslari
– kognitiv-davolash terapiyasi (KDT) yordamida
shifokorlarning gʻazabini boshqarish koʻnikmalarini oshirish mumkin. Bu usul orqali
ular salbiy fikrlash shakllarini tanib, ularni ijobiy fikrlar bilan almashtirishni
oʻrganadilar (Nazarova, 2022).
Kasbiy motivatsiyani oshirish
– shifokorlarning ish sharoitini yaxshilash,
ularni moliyaviy va maʼnaviy jihatdan ragʻbatlantirish tizimini joriy etish kerak. Bu
ularning ishga boʻlgan munosabatini yaxshilaydi va stress darajasini kamaytiradi.
Xulosa
Shifokorlarda agressiv xulq-atvor nafaqat ularning shaxsiy salomatligiga,
balki bemorlar bilan munosabatlarga ham salbiy taʼsir koʻrsatadi. Bu muammoning
oldini olish uchun psixopatologik sabablarni aniqlash va ularga psixokorreksion
yondashuvlarni qoʻllash zarur. Stressni boshqarish, kommunikatsiya koʻnikmalarini
oshirish va psixologik yordam tizimini joriy etish orqali shifokor-bemor
munosabatlarini yaxshilash mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
KARIMOVA, S. (2018).
TIBBIYOT XODIMLARIDA KASBIY CHARCHOQ
SINDROMI
. TOSHKENT: TIBBIYOT NASHRIYOTI, 45-BET.
2.
YUSUPOV, R. (2020).
SHAXSIY PSIXOLOGIK MUAMMOLAR VA
ULARNING KASBIY FAOLIYATGA TAʼSIRI
. SAMARQAND: PSIXOLOGIYA
MARKAZI, 78-BET.
3.
TOSHMATOVA, D. (2019).
BEMOR-SHIFOKOR MUNOSABATLARIDAGI
KONFLIKTLAR
. BUXORO: TIBBIY PSIXOLOGIYA, 112-BET.
4.
ABDULLAYEV,
A.
(2021).
ISH
JOYIDAGI
STRESS
OMILLARI
.
TOSHKENT: IQTISODIYOT, 56-BET.
5.
RAHIMOVA, N. (2017).
STRESSNI BOSHQARISH USULLARI
. ANDIJON:
SALOMATLIK, 89-BET.
6.
NAZAROVA, F. (2022).
KOGNITIV-DAVOLASH TERAPIYASI AMALIYOTI
.
TOSHKENT: PSIXOTERAPIYA, 134-BET.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
30
7.
QODIROV, B. (2019).
TIBBIYOTDA KOMMUNIKATSIYA KOʻNIKMALARI
.
NAMANGAN: TIBBIYOT AKADEMIYASI, 67-BET.
8.
XOLMIRZAYEVA,
M.
(2020).
AGRESSIVLIKNING
PSIXOLOGIK
TAHLILI
. FARGʻONA: PSIXOLOGIYA JURNALI, 102-BET.
9.
ISMOILOV,
T.
(2021).
SHIFOKORLARNING
EMOTSIONAL
SALOMATLIGI
. TOSHKENT: VILOYAT TIBBIYOT GAZETASI, 73-BET.
10.
SAFAROVA, L. (2018).
TIBBIYOTDA PSIXOKORREKSION ISHLAR
.
QARSHI: TIBBIYOT MARKAZI, 91-BET.
