MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
424
DORI MODDALARINI MUSHAK ORASIGA YUBORISH
TEXNIKASI
Farg‘ona shahar Abu Ali Ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi
Hamshiralik ishi kafedrasi o‘qituvchisi
Muqimova Hamidaxon
Annotatsiya-ushbu maqolada Dori moddalarini mushak orasiga yuborish
texnikasi yoritilgan bo’lib, mazkur masala yuzadidan muallif tomonidan
shaklllantirilgan ilmiy taklif va amaliy tafsiyalar o’z ifodasini topgan.
Kalit so’zlar: qon-tomir, absess, qoqshol, zardob, quymich nervi, dori
moddasi, flakon, nevrit, falajlik, parez.
TECHNIQUE OF INTRAMUSCULAR INJECTION OF DRUGS
Annotation-This article discusses the technique of intramuscular injection of
drugs and reflects the scientific proposals and practical recommendations
formulated by the author on this issue.
Keywords: blood vessel, abscess, tetanus, serum, ulnar nerve, drug, vial,
neuritis, paralysis, paresis.
Mushaklarda qon tomirlar va limfatik tomirlar tarmog’i birmuncha ko’p
bo’lib, shuning uchun ularda dorilar tez va to’liq so’riladi. Dori vositalarini teri ostiga
yuborganda og’riq paydo bo’lsa va yaxshi so’rilmasa, dori moddalari mushak orasiga
yuboriladi. Mushak orasiga inyeksiya qilishda tananing ma’lum joylarida mushak
to’qimasi qavati anchagina qalin sohalar masalan dumba, qorin va sonlarning
mushaklari tanlanadi. Mushak orasiga inyeksiyalar qilish uchun Lyuer shprisi,
ignalarining qalinligi 0,8-0,5 mm va uzunligi 8-10 sm bo’lgan «Rekord» shprisidan
foydalaniladi. Ignaning kalta-uzunligi teri osti klechatkasining qalinligiga bog’liq,
chunki igna kiritilganda teri osti yog’ qavatidan o’tishi va mushak orasiga borishi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
425
kerak. Dumbalar sohasi mushak orasiga inyeksiyalar uchun eng qulay joy
hisoblanadi, chunki bu yerdan quymich nervi va yirik qon tomirlar o’tadi,
inyeksiyalar uchun uning yuqori-tashqi qismidangina foydalaniladi. Dumba taxminan
4 qismga bo’linadi, bu holda yuqori tashqi kvadrat inyeksiya uchun eng qulay joy
hisoblanadi.
Aksariyat mushak orasiga antibiotiklar, magniy sulfat, zardoblar yuboriladi.
Antibiotiklar maxsus flakonlarda kristalli kukun ko’rinishida chiqariladi. Ilitishdan
oldin uni natriy xloridning steril izotonik eritmasida, ikki marta distillangan suvda
yoki 0,5% li novokain eritmasida eritiladi. Steril shprisga antibiotik miqdoriga ko’ra
erituvchi olinadi. U ta’sir birliklarida (TB) o’lchanadi. 100000 TB ga 1 ml erituvchi,
500000 TB ga 5 ml erituvchi olish lozim. Flakondan qopqog’i olinadi, rezina
qopqog’i spirt bilan artiladi va erituvchi tortilgan shpris ignasi bilan teshiladi.
Erituvchi asta-sekin kiritiladi, erituvchi bilan antibiotik eriydi, so’ngra flakon
to’nkariladi va suyuqlik shprisga so’rib olinadi. Antibiotik eritmasini isitish mumkin
emas, chunki harorat ta’sirida u parchalanadi. Antibiotikni eritilgan holda 1 kundan
ko’p saqlab bo’lmaydi. Yod ham antibiotiklarni parchalaydi, shuning uchun
flakonlarning rezina qopqog’i va inyeksiya qilinadigan joydagi teri yod nastoykasi
bilan artilmaydi.Tibbiyot hamshirasi shprisni yig’ishdan oldin qo’lini sovunlab oqar
suvda yuvadi. Toza qo’llar bilan boshqa narsalarga tegish mumkin emas. Spirtga
ho’llangan paxta bo’lakchasi bilan tirnoqlarini, so’ng boshqa paxta bo’lagi bilan
bemor terisini artadi.
Asoratlari
1)
Mushaklar orasiga inyeksiya qilishda ham, ignaning xuddi teri osti
inyeksiyalaridagi kabi sinib qolishi va igna sinig’ining to’qimalarda qolib
ketishi, hamda ko’pincha o’tmas va nuqsonli ignani qo’pollik bilan kiritish
vaqtida mushaklarning to’satdan qisqarishi sabab bo’ladi; Nerv stvollarining
(quymich nervi va boshqa nervlarning tarmoqlari) shikastlanishi, bu - mexanik
(inyeksiya uchun joy noto’g’ri tanlanganda inyeksion ignadan), kimyoviy
ta’sirlar (deposi nerv yaqinida joylashgan dorining ta’siridan), tomirlarga
aloqador (nervni oziqlantiruvchi tomirlarning tiqilib qolishi) bo’lishi mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
426
Nervning
shikastlanishi
-
nevrit paydo bo’lishiga, qo’l-oyoqlarda
sezuvchanlikning buzilishiga (falajlik, parezlar) olib keladi;
2)
Mushaklar orasiga inyeksiya qilinganda dori emboliyalari teri osti
inyeksiyalaridagidan ko’proq sodir bo’ladi, chunki muskullarda tomirlar turi
ko’proq rivojlangan;
3)
Yiringli infeksiya (abssess), gazli infeksiya, qoqshol, zardob
gepatiti bular, dezinfeksiya qoidalariga rioya qilmaslik natijasida kelib
chiqadi, hamshira ampulani ochish oldidan o’z qo’lini va bemorning terisini
yaxshi tozalamasligi oqibatida kelib chiqadi. O’tmas igna bilan inyeksiya
qilinganda to’qimalar qattiq shikastlanib natijada momataloq bo’lib qoladi.
Bu sohalar yiring boylab, abssess paydo bo’lishiga imkon beradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
427
Mushak оrаsigа inyеksiya qilish.
Hаrаkаt аlgоritmi:
1.
Qo’l yuvilаdi vа quritilаdi.
2.
5-10 ml li shprits, 40-50 mm li ignа, dоri mоddаsi, stiril pахtа shаrchаsi,
70% li spirt tаyyorlаnаdi.
3.
Dоri mоddаsi dоzаsi tеkshirilаdi.
4.
Vrаch ko’rsаtmаsi o’qilаdi.
5.
Shprits tayyorlanadi.
6.
Dоri mоddаsi shpritsgа tоrtilаdi.
7.
Bеmоrgа
muоlаjа
mаqsаdi
tushuntirilаdi.
8.
Inyеksiya qilinаdigаn sоhа аniqlаnаdi.
9.
Bеmоrgа qulаy shаrоit yarаtilаdi.
10.
Qo’lqоp kiyilаdi.
11.
In’еksiya qilinаdigаn sоhа spirt bilаn 2 mаrtа аrtilаdi.
12.
Shprits o’ng qo’lgа оlinаdi vа 5-bаrmоq bilаn shprits mufti, 2-bаrmоq
bilаn shprits pоrshеni, 1,3,4- bаrmоqlаr bilаn shprits silindri ushlаnаdi.
13.
In’еksiya qilinаdigа sоhа chаp qo’l bilаn siqilаdi yoki tоrtilаdi.
14.
Ignаni 90° burchаk оstidа tеzdа kiritilаdi.
15.
Tоrtilgаn yoki siqilgаn sоhа qo’yib yubоrilаdi vа pоrshеn itаrilib dоri
mоddаsi yubоrilаdi.
16.
Ignа sаnchilgаn jоygа spirtli pахtа qo’yilаdi vа ignа tеzdа tоrtib оlinаdi.
17.
In’еksiya qilingаn jоy аstа-sеkin uqalanadi (mаssаj qilinаdi).
18.
Bеmоrgа qulаy shаrоit yarаtilаdi.
19.
Ishlаtilgаn аsbоblаr zаrаrsizlаntirilаdi.
20.
Qo’lqоp yеchilаdi vа zаrаrsizlаntirilаdi.
21.
Muоlаjа bаjаrilgаnligi hаqidаgi bеlgi muоlаjа vаrаqаsigа bеlgilаnаdi.
22.
20-25 dаqiqаdаn so’ng bеmоrning hоl-аhvоli so’rаlаdi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
428
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.Hamshiralik ishi asoslari K.U.Zokirova
2.Bemorlarni uyda vashifoxonada parvarish qilishF.G.Nazirov
3.Umumiy amaliyot hamshiralari uchun amaliy ko’nikmalar to’plami A.Godoev
4.Hamshiralik ishi asoslari Q.S.Inomov
5.Hamshiralik protakollari
Qo’shimcha adabiyotlar.
1.Axmedov SH.A. «Anatomiya i fiziologiya s patologicheskimi osnovami».
Toshkent, Tasvir nashriyoti, 2009 god.
2.Ziyamutdinova G.X., Axmedov SH.A. «Normal anatomiya va fiziologiya».
Toshkent, O‘zbekiston milliy entsiklopediyasi nashriyoti, 2009 yil.
Internet saydlari:
www.medical.uz
