Authors

  • Nuriddinova Rohila Pazlitdin qizi

Author Biography

  • Nuriddinova Rohila Pazlitdin qizi

    Namangan davlat texnika universiteti

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.mead.116322

Abstract

Avtomatlashtirilgan manzilli loyihalashning taklif qilingan algoritmiga ko‘ra materiallar axborot bazasini shakllantirish uchun respublikada maxsus va firmali kiyimlarni ishlab chiqaradigan Toshkent shahridagi “Liniya zaщitы” va Namangan shahridagi “Golden ring” korxonalarida keng foydalanilayotgan zamonaviy materiallar bo‘yicha ma’lumotlar o‘rganildi. 


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-28

Часть–3_Июнь –2025

382

AVTOSERVIS ISHCHILARINI MAXSUS KIYIM MATOLARINING

FIZIK-MEXANIK XUSUSIYATLARI TADQIQI

Nuriddinova Rohila Pazlitdin qizi

Namangan davlat texnika universiteti

Annotatsiya: Avtomatlashtirilgan manzilli loyihalashning taklif qilingan

algoritmiga ko‘ra materiallar axborot bazasini shakllantirish uchun respublikada

maxsus va firmali kiyimlarni ishlab chiqaradigan Toshkent shahridagi “Liniya

zaщitы” va Namangan shahridagi “Golden ring” korxonalarida keng

foydalanilayotgan zamonaviy materiallar bo‘yicha ma’lumotlar o‘rganildi.

Annotatsiya: To form a materials database according to the proposed

algorithm of automated targeted design, information on modern materials widely

used in the republic was studied at the enterprises "Liniya zaщity" in Tashkent and

"Golden Ring" in Namangan, which produce special and branded clothing.

Аннотатция Для формирования материально-информационной базы

по

предложенному

алгоритму

автоматизированного

адресного

проектирования широко используются сведения о современных материалах на

предприятиях «Линия защиты» в Ташкенте и «Золотое кольцо» в Намангане,

выпускающих специальную и брендовую одежду в республике. , был изучен.

Avtomatlashtirilgan manzilli loyihalashning taklif qilingan algoritmiga ko‘ra

materiallar axborot bazasini shakllantirish uchun respublikada maxsus va firmali

kiyimlarni ishlab chiqaradigan Toshkent shahridagi “Liniya zaщitы” va Namangan

shahridagi “Golden ring” korxonalarida keng foydalanilayotgan zamonaviy

materiallar bo‘yicha ma’lumotlar o‘rganildi. “Liniya zaщitы” korxonasi nafaqat

respublikamiz, balqi chet el mamlakatlariga buyurtma asosida turli vazifadagi maxsus

kiyimlarni tayyorlab kelmoqda. Ushbu korxonada turli omillardan himoyalovchi

materiallar namunalari kataloglari mavjudligi va ularning narxlari qimmat (40

mingdan 80 ming gacha) ekanligi kuzatildi. 3.1-jadvalda turli himoya materiallarining


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-28

Часть–3_Июнь –2025

383

nomi, ishlab chiqaruvchi mamlakat, himoya ko‘rsatkichlari bo‘yicha oxorlash turi

bo‘yicha ma’lumotlar keltirilgan. Materiallar aralash tolali, asosan poliestr, poliefir

tolasi aralash paxta tolali matolar, bunda paxta tolasi nisbatan kam, matolarning yuza

zichligi esa turlicha - 180 g/m

2

dan 460 g/m

2

gacha ekanligi aniqlandi.

Maxsus kiyimlarni tayyorlashda keltirilgan korxonalarda o‘z faoliyati

davomida buyurtma asosida, asosan Xitoy Respublikasida ishlab chiqarilayotgan turli

omillardan himoyalovchi materiallaridan foydalanilayotganligi kuzatildi. Ushbu

korxonalar buyurtmachi korxonalarning himoya topografiyasi ko‘rsatilgan maxsus

kiyim texnik eskiziga muvofiq himoya materiallarini qo‘llash bo‘yicha topshirig‘iga

asosan buyurtmani bajaradi. Respublikamiz avtoservis korxonalari ushbu

korxonalarning doimiy buyurtmachisi ekanligi va maxsus kiyimlar eskizi

(buyurtmachi korxonananing maxsus kiyimlarga qo‘yiladigan talablari asosidagi

fikrlarini inobatga olgan holda) birgalikda ishlab chiqilishi, biroq kasb lavozimlariga

ko‘ra maxsus kiyim dizaynining yaratilmasligi hamda himoya materiallaridan

foydalanilmasligi aniqlandi. Avtoservis korxonalarining maxsus kiyim narxiga ko‘ra

talablari bo‘yicha turli tarkibli matolardan foydalanilishi, bunda maxsus kiyimlarning

himoya vazifasi qo‘shimcha detallar, qoplama cho‘ntaklar evaziga kuchaytirilishi

bilan izohlandi.

3.2-jadvalda turli davlatlarda ishlab chiqrilgan matolarning fizik mexanik

ko‘rsatkichlari keltirilgan bo‘lib bunda matoning havo o‘tkazuvchanligi, uzilishdagi

uzayishi, pishiqligi, rang mustahkamligi va matoning yuza zichliklari ko‘rsatkichlari

keltirilgan.

3.1-jadval

Turli

davlatlarda

ishlab

chiqrilgan

matolarning

fizik mexanik ko‘rsatkichlari

M

at

er

ial

nom

i

Is

hl

ab

chi

qa

ruvch

i

m

am

lak

at

T

ol

a

tar

ki

b

i,

%

Q

al

inl

ig

i

mm

X

avo

o`

tkazuvc

hanl

igi

Sm

3

/s

m

2

/s

ek

U

zul

is

hdagi

uzayi

shi

(a

rqoq)

,

mm

U

zul

is

hdagi

uzayi

shi

,

(t

anda)

,

mm

R

ang

m

us

tahka

m

li

gi

et

al

on

baho

Y

uza

zi

chl

ig

i,

g/

m

2


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-28

Часть–3_Июнь –2025

384

Challenger

Xitoy

20

paxta

80

poliefer

0,5

3,75

15

10

3

250

Xisimua

Xitoy

20

paxta

80

poliefer

0,5

3,5

17

13

3,5

220

Kintaxiy

Xitoy

20

paxta

80

poliefer

0,5

3,5

18

15

3,5

230

Megates

Italiya

35

paxta

65

poliefer

0,5

3

19

16

3

245

Hidrosafe

Angliya

35

paxta

65

poliefer

0,5

3

15-

17

3

250

Mewatk

taliya

18

poliefer

80

paxta 2

karbon

0,7

4

10

8

5

350

Kintaxiy

Xitoy

100

poliefer

0,6

6,5

20

15

5

255

Hidrosafe

Angliya

2

karbon

0,5

5,75

10

12

6

255


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-28

Часть–3_Июнь –2025

385

98

poliefer

Xinsakio

Xitoy

35

paxta

65

poliefer

0,5

3

15

13

3

230

Kixakio

Xitoy

35

paxta

65

poliefer

0,5

3

20

15

3

230

Knso

Xitoy

35

paxta

65

poliefer

0,5

3

18

15

2,5

230

Knsio

Italiya

18

poliefer

80

paxta 2

karbon

0,7

4,25

10

8

5

350

Xisimua

Xitoy

20

paxta

80

poliefer

0,4

4

17

15

3,5

220

Foreman

Komfort

Xitoy

30

paxta

70

poliefer

0,5

3,5

18

15

3

240

Xisimuats

Xitoy

25

paxta

0,4

4

18

15

3,5

220


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-28

Часть–3_Июнь –2025

386

75

poliefer

3.2-jadval

Turli davlatlarda ishlab chiqrilgan xususiyat berilgan matolarning

fizik mexanik ko‘rsatkichlari

M

at

er

ial

nom

i

Is

hl

ab

chi

qar

uv

chi

M

am

laka

t

T

ol

a

tar

ki

b

i,

%

Q

al

inl

ig

i

mm

X

avo

o`

tkazuvc

hanl

igi

Sm

3

/s

m

2

/s

ek

U

zul

is

hdagi

uzayi

shi

(ar

qoq

),

mm

U

zul

is

hdagi

uzayi

shi

,

(t

anda

),

mm

R

ang

m

us

tahkam

li

gi

et

al

on

baho

Y

uza

zi

chl

igi

,

g/

m

2

Kintaxiy

WP

XXR

30

paxta

70

poliefer

0.4

3,5

19

15

4

Xisimua

WR XXR

25

paxta

75

poliefer

04

4

20

17

4

245

Kintaxiyts WR XXR

30

paxta

70

poliefer

0.4

3,5

20

15,5 4

240

Megates

WR XXR

35

paxta

65

poliefer

0.4

3

16

15

4

220

Megates

WR XXR

40

paxta

0.5

2,5

20

19

3

320


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-28

Часть–3_Июнь –2025

387

60

poliefer

Mewatk

WR XXR

20

poliefer

80

paxta

0.5

4

17

15

3,5

235

Herkules

WR XXR

20

poliefer

80

paxta

0.5

4

18

15

3,5

250

Megates

WR XXR

35

paxta

65

poliefer

0.4

3

19

16

4

220

Sonsordia

WP

XXR

30

paxta

70

poliefer

0.4

4

19

17

4

235

Hidrosafe

WR XXR

35

paxta

65

poliefer

0.4

3

19

15,5 3

360

Klopman

WR XXR

35

paxta

65

poliefer

0.4

3

19

15

4

245

Tomboy

WR XXR

40

paxta

60

poliefer

0.5

2,5

20

17

3

320


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-28

Часть–3_Июнь –2025

388

Herkules

WR XXR

25

paxta

75

poliefer

04

3,5

20

18

3

270

Gemini

WR XXR

40

paxta

60

poliefer

0.5

2,5

20

18

3

320

Challenger WR Angliya

2

karbon

98

poliefer

0,5

6

19

17

6

255

Mehnat sharoitiga muvofiq odam qomati yuzasini himoyalash topografiyasi

haqidagi ma’lumotlarga asoslanib maxsus kiyimlarni tayyorlash jarayonida

texnologik shartlarning muvofiqligini ta’minlash hamda ekspluatatsiya jarayonidagi

kiyim shaklining (tashqi ko‘rinishi) saqlanishi kabi omillarni inobatga olgan holda

himoya materiallarining xossalariga yaqin yoki aksincha asosiy material xossalariga

yaqin bo‘lgan himoya materiallarini tanlash kabi vazifalarni yechishni talab qiladi.

“Liniya zaщitы” MChJ va Namangan shahridagi maxsus kiyim ishlab

chiqaruvchi “GOLDEN RING” korxonalaridagi 50 dan ortiq materiallar tanlandi,

asosiy xossalari: havo o'tkazuvchanligi, yuza zichligi, qalinligi, rang mustahkamligi,

matoning uzilish kuchi, bo'yicha tajriba sinov tadqiqoti olib borildi [89]. Tajribalar

Namangan

muhandislik

texnologiya

institutining

“To'qimachilik-trikotaj

maxsulotlarini sinash” laboratoriyasi hamda Toshkent to'qimachilik va yengil sanoat

institutining “SENTEX” laboratoriyalarida o'tkazildi. Quyida avtomobil va

avtoservis korxonalari ishchilari uchun foydalanilayotgan himoya materiallarining

fizik-mexanik xususiyatlari bo’yicha tajribalar natijalari keltirilgan.


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-28

Часть–3_Июнь –2025

389

3.1-rasm. Uzilishdagi uzayish

bo’yicha sinova natijalari

3.2-rasm. Havo o’tkazuvchanlik

bo’yicha sinova natijalari

3.3 - rasm. Yuza zichlik

bo’yicha sinova natijalari

3.4 – rasm. Qalinlik bo’yicha

sinova natijalari

`

0

5

10

15

20

25

Arqoq

Tanda

0

2

4

6

18%PL80% C 2 CF

98% S 2% CF

65% C 35% PL

35% C 65% PL

100% PL

35% C 65% PL

20% C 80% PL

20% C 80% PL

20% C 80% PL

0

50

100

150

200

250

300

350

400

0

0,1

0,2

0,3

0,4

0,5

0,6

0,7

0,8

0

1

2

3

4

5

6

Quruq

Ho`l


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-28

Часть–3_Июнь –2025

390

3.5 – rasm. Rang mustahkamligi bo’yicha sinova natijalari

3.3-jadvalda avtoservis ishchilari uchun tavsiya etiladigan oleofob xususiyatli

himoya materiallarining fizik-mexanik ko‘rsatkichlari keltirilgan. Himoya

materialining texnik pasport bo‘yicha ko‘rsatkichi va tajriba natijalari orasida yuza

zichligi bo‘yicha tavofutlar aniqlandi. Tajriba natijalariga ko‘ra “Foreman Komfort”

gazlamasi (98% paxta, 2% karbon tarkibli) yuza zichligi pasport ko‘rsatkichidan

yuqori, “Tomboy FS” gazlama turlarida (80% paxta, 18% poliefir, 2% karbon

tarkibli) esa aksincha – sezilarli darajada pastligi (84 g/sm

2

ga ) aniqlandi. “CD20”,

“CDP20” gazlamalarida esa deyarli pasport ko‘rsatkichlariga yaqinligi aniqlandi.

Gazlamalarning tolaviy tarkibi uning havo o‘tkazuvchanlik ko‘rsatkichiga ta’siri

aniqlandi.

Xulosa

Tadqiqot natijalari asosida avtomatlashtirilgan loyihalash tizimi uchun

maxsus kiyim assortimentlariga ko‘ra materiallar bo‘yicha axborot banki

shakllantirildi. Maxsus kiyim uchun tanlangan asosiy mato tolaviy tarkibi, yuza

zichligi va havo o‘tkazuvchanligi ko‘rsatkichlariga yaqin bo‘lgan himoya materialini

qo‘llash maxsus kiyimning ekspluatatsion ishonchliligini ta’minlash imkoniyatini

beradi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

1.

Н.К. Воропаева. Разработка метод проектированния фирменной

производственной одежды дис..док. техн. наук: ТИТЛП, Москва 2004. - 248 с

2.

М.А.Абдукаримова,

Ш.А.Маҳсудов,

Д.А.Хакимова

Кийимларни

конструкциялашнинг автоматлаштирилган усулларини такомиллаштириш

аспектлари // Наманган-муҳандислик технология институти Илмий-техника

журнали, 2020 йил, Том 5-Махсус сон №1. 49-55 б. (05.00.00; №33)

3.

Афиногентова Н.В. Исследование и разработка спецодежды для рабочих

автомобильной промышленности: диссертация кандидата технических наук:

05.19.04. Москва, 2004. -230 стр.


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-28

Часть–3_Июнь –2025

391

4.

Мамасолиева Ш. Л. Юқори гигиеник ва эксплуататсион хусусиятли махсус

кийим ишлаб чиқариш технологиясини такомиллаштириш. Дис. PhD. (PhD).

Тошкент – 2023.й. 101 б.

5.

Xakimova D.A. VSN 108-15 «Инструксия по изготовлению и исползованию

комплекта защитных одежд для спесиалистов автомобилных дорог», Научно-

исследователский институт автомобилных дорог, Т., 2015 г., 90 с.

6.

Тарасенко С.Л. Обоснование защитных свойств спецодежды горнорабочих с

учетом условий труда: диссертация …кандидата технических наук: 05.19.04.

Макеевка, 2018. -202 стр.

7.

Михайлова В.Н. Методология комплексной оценки качества спецодежды

горнорабочих для защиты от неблагоприятного воздействия пониженных

температур: автореф. дис. канд. техн. наук: 05.19.04. Москва, 2010. -39 стр.

8.

Сорокина Д.Н. Разработка и исследование специальной теплозащитной

одежды с теплоаккумулирующим материалом: автореф. дис. канд. техн. наук:

05.19.04. Шахты, 2012. -22 стр.

9.

Кокина Д.С. Совершенствование процесса и методов проектирования

одежды сотрудников отряда специального назначения: диссертация

…кандидата технических наук: 05.19.04. Москва, 2019. -18 стр.

10.

Попадько Е.А. Разработка технологии проектирования кислотозащитной

одежды для работников химических предприятий: автореф. дис. канд. техн.

наук: 05.19.04. Москва, 2008. -17 стр.

11.

Загоруйко М.В. Бесшапошникова В. И Косыгина А.Н. Анализ

ассортимента огнезащитных текстильных материалов и их классификация с 64.

12.

О. Н. Микрюкова, В. А. Штейнле, С. Н. Иванова, М. В. Загоруйко В. И.

Бесшапошникова В.И. Анализ требований и оценка значимости показателей

качества огнезащитных 63 тканей., с 80-86.

13.

А.Ф. Давыдов, С.В. Кудринский., Фгбоу во 52 определение теплопередачи

при воздействии пламени на ткани для спецодежды работников нефтегазовых

комплексов, на основе разработанного экспресс-метода с 88 93.