MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
316
O‘ZBEKISTONDA YASHIL IQTISODIYOTGA O’TISHNING
ZARURATI
Xo`jamberdiyev Behruz
ALFRAGANUS UNIVERSITY
Iqtisodiyot fakuliteti
1- kurs talabasi
Annotatsiya: So‘nggi yillarda O‘zbekiston yashil iqtisodiyotga o‘tish yo‘lida
muhim qadamlarni tashlamoqda. Global iqlim o‘zgarishlari, ekologik muammolar va
barqaror rivojlanish talablarining dolzarbligi mamlakatni iqtisodiy o‘sishni ekologik
xavfsizlik bilan uyg‘unlashtirishga undayapti. Ushbu maqolada yashil iqtisodiyotga
o‘tish jarayoni, bu yo‘nalishda olib borilayotgan global va milliy sa’y-harakatlar,
shuningdek, O‘zbekistonning erishgan yutuqlari hamda istiqboldagi hamkorliklari
yoritiladi. Shuningdek, maqolada iqlim o‘zgarishlari va barqaror rivojlanish
o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik tahlil qilinib, yashil iqtisodiyotning iqtisodiy va ekologik
ahamiyati atroflicha yoritiladi.
Kalit so‘z: Yashil iqtisodiyot, iqtisodiy rivojlanish, ekologik barqarorlik,
iqlim o'zgarishlari,
ekologik xavf,
BMT,
Mamlakatimiz prezidenti
Sh.M.
Mirziyoyevning
2019-yil 4-oktyabrdagi PQ-
4477-sonli “O‘zbekiston Respublikasining 2019-2030-yillarda “yashil iqtisodiyot”ga
o‟tish Strategiyasini tasdiqlash to‟g‟risida”gi qarorlari yurtimizda yashil iqtisodiyot
rivojlanishi uchun keng imkoniyat yaratib berdi. Xususan, ushbu hujjatda yashil
iqtisodiyotga o‘tish O‘zbekiston iqtisodiyotining strategik yo‘nalishlaridan ekanligi
ta’kidlab o‘tilgan.[1]
O'zbekistonda "yangi iqtisodiyot"ni rivojlantirishning uzoq muddatli
kompleks chora tadbirlar tizimi BMT tashabbusi bilan 2030 yilga qadar mo'ljallangan
barqaror rivojlanish maqsadlari bilan hamohang ishlab chiqilgan. O'zbekiston
Respublikasi 2015 yildan keyingi davrda BMT tomonidan 2030 yilga qadar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
317
mo'ljallangan 17 ta maqsadlar va 169 ta vazifalaridan iborat barqaror rivojlanish
dasturini qo'llab-quvvatlab, barqaror rivojlanish sohalari bo'yicha kompleks ishlarni
olib borishini ma'lum qildi. Ushbu maqsadlar yashil iqtisodiyotga o'tishning asosiy
qadamlari hisoblanadi. Yashil iqtisodiyotga o'tish iqtisodiyotning ekologik
barqarorlikka
moslashishini,
qayta
tiklanadigan
energiya
manbalaridan
foydalanishni, resurslarni tejashni va chiqindilarni kamaytirishni o'z ichiga oladi. Bu
jarayonning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi nafaqat ekologik jihatdan to'g'ri, balki
iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyot uchun ham muhimdir.
Yashil iqtisodiyotning iqtisodiy ahamiyati juda katta. Bu yangi iqtisodiy
tarmoqlarni yaratish, yangi ish o'rinlarini ochish va investitsiyalarni jalb qilish
imkoniyatini taqdim etadi. Masalan, qayta tiklanadigan energiya manbalaridan
foydalanish orqali O'zbekistonda energiya sektorini diversifikatsiya qilish va
ekologik toza texnologiyalarni joriy etish mumkin. Yashil iqtisodiyotda ekologik
texnologiyalar, masalan, quyosh energiyasi, shamol energiyasi va biomassa
texnologiyalarining rivojlanishi yangi imkoniyatlarni yaratadi. Bu esa, o'z navbatida,
iqtisodiy o'sishni rag'batlantiradi.
Ekologik jihatdan, yashil iqtisodiyot tabiatni asrab-avaylash va resurslarni
barqaror foydalanish prinsiplariga asoslanadi. Yashil iqtisodiyotning samarali amalga
oshirilishi atrof-muhitni ifloslanishdan saqlashga yordam beradi, iqlim o'zgarishining
ta'sirini kamaytiradi va biologik xilma-xillikni saqlaydi. Shu bilan birga, u
chiqindilarni qayta ishlash, energiya samaradorligini oshirish va suvni tejash kabi
ekologik masalalarga ham yechim taklif etadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
318
Ko'rsatilgan grafikdan ko'rinib turibdiki, energetika subsidiya chiqarilishi
dastlab 2023-2029 yillarda iqtisodiy o'sishni sezilarli darajada kamaytirishi mumkin.
Ko'k ustun (Energy subsidy removal only) ushbu davrda o'sishni -0.6% ga tushirishi
mumkin. Ammo 2030-2039 yillarda ushbu ta'sir juda pasayadi va keyinchalik
butunlay yo'qoladi.
NZ2060 o‘tish jarayoni (sariq ustun) ham dastlabki yillarda (-1.0%) sezilarli
teskari ta’sir ko‘rsatadi, ammo uzoq muddatda, 2040-2060 yillardan boshlab, ijobiy
o‘sishga o‘tadi. 2060 yil va undan keyin har ikkala senariy ijobiy o'sishni ko'rsatadi,
bu esa energetika subsiyalarini chiqarib tashlashning uzoq muddatda iqtisodiy o'sishni
rag'batlantirishini ko'rsatmoqda.
Grafik shuni ko'rsatadiki, energetika subsidiyalaridan voz kechishning qisqa
muddatli salbiy ta'siri mavjud bo'lsa-da, uzoq muddatda bu iqtisodiy o'sishni
rag'batlantirishi mumkin. NZ2060 o'tish jarayoni kabi qo'shimcha siyosatlar bilan
birgalikda amalga oshirilganda, bu ta'sir yanada sezilarli bo'ladi. Bu uzoq muddatli
istiqbolda barqaror iqtisodiy o'sish va ekologik tozalikni ta'minlash uchun muhim
qadam bo'lishi mumkin. Masalan,subsidiyalardan tejab qolingan mablag'larni qayta
tiklanadigan energiya manbalarini rivojlantirish, energiya samaradorligini oshirish
yoki ijtimoiy himoya dasturlarini moliyalashtirishga yo'naltirish mumkin.
O'zbekiston Respublikasi yashil iqtisodiyotga o'tishda sezilarli qadamlar
tashlamoqda. Hozirgi kunda O'zbekistonda qayta tiklanadigan energiya manbalariga
bo'lgan talab ortib bormoqda. Mamlakatda quyosh va shamol energiyasidan
foydalanish loyihalari amalga oshirilmoqda. O'zbekistonda ekologik toza
texnologiyalarni rivojlantirish uchun xorijiy investitsiyalar jalb qilinmoqda..
Yashil iqtisodiyotga o'tish O'zbekistonning global miqyosda iqlim
o'zgarishlariga qarshi kurashishda faol qatnashish imkonini yaratadi. Respublikada
barqaror rivojlanishni ta'minlash uchun xalqaro tashkilotlar va mamlakatlar bilan
hamkorlik aloqalari mustahkamlanmoqda.
2020-yilda BMT Bosh assambleyasining 75-sessiyasida O‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan “Barqaror rivojlanish
maqsadlariga erishishni kuchaytirishda parlamentlarning rolini kuchaytirish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
319
to‘g‘risida”gi rezolyutsiyani qabul qilish taklifi berilgan edi. Mazkur rezolyutsiya
davlatlarni parlamentlarni qo‘llab-quvvatlashga, ularni BRMga erishish bo‘yicha
kelgusi faoliyat va ularning erishilishini kuzatish jarayonlariga, ayniqsa, ixtiyoriy
milliy ma’ruzalarni tayyorlashga jalb qilish, shuningdek, milliy mas’uliyat va
hisobdorlikni ta’minlash va kuchaytirish uchun ularga yordam berishga chaqiradi.
O'zbekiston BMTning Barqaror Rivojlanish Maqsadlariga erishish yo'lida faol ish
olib bormoqda. Bunda yirik xalqaro hamkorlar, shu jumladan, Yevropa Ittifoqi va
Xitoy kabi davlatlar bilan hamkorlik aaloqalari yo’lga qo‘yilgan.
Xulosa:
Yashil iqtisodiyotning ahamiyati nafaqat atrof-muhitni himoya
qilishda, balki iqtisodiy o'sishni rag'batlantirishda ham katta. Yashil iqtisodiyotga
o'tish jarayoni O'zbekistonda ijtimoiy va iqtisodiy farovonlikni oshirish uchun yangi
imkoniyatlar yaratadi. Global iqlim o'zgarishlari va barqaror rivojlanishning o'zaro
bog'liqligi yashil iqtisodiyotga o'tishning muhimligini yana bir bor tasdiqlaydi.
O'zbekistonning bu yo'ldagi muvaffaqiyatlari va istiqboldagi hamkorliklari
mamlakatning ekologik barqarorligini ta'minlash va iqtisodiy rivojlanishini davom
ettirish uchun muhim omil bo'lib xizmat qiladi.
Bundan tashqari, davlat sektori rag'batlantirish mexanizmlari va moliyaviy
qo'llab-quvvatlash choralari orqali xususiy yashil moliyalashtirishni qo'llab-
quvvatlashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Banklarni ekologik xavflarni kredit qarorlari
va ichki tizimlariga integratsiya qilishga undash orqali hukumat moliyaviy institutlar
vositachiligida yashil moliyalashtirishni moliyaviy qo'llab-quvvatlash choralari kabi
tashabbuslar orqali yashil kreditlashni yanada rag'batlantirishi mumkin. Yashil
taksonomiya va ta'sirni tekshirish tizimlari bilan muvofiqlashtirilgan bank ekologik,
ijtimoiy va boshqaruv tizimini takomillashtirish xalqaro moliya institutlaridan yashil
moliyalashtirish uchun muhim resurslarni ochishi mumkin. Bundan tashqari, sug'urta
sektorining iqlim tavakkalchiligini boshqarishdagi rolini, xususan, tabiiy ofatlardan
sug'urtalashda o'z rolini kuchaytirish zarurati mavjud. O‘zbekistonning iqlim
ta’siridan kelib chiqadigan ofatlarga nisbatan zaifligi va xususiy sug‘urta sanoati
imkoniyatlari cheklanganligini hisobga olib, tabiiy ofatlar xavfini moliyalashtirish
bo‘yicha milliy strategiyani ishlab chiqish zarur. Ushbu strategiya davlat siyosatining
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
320
ustuvor yo'nalishlarini belgilab berishi va xususiy kapital ishtirokini kuchaytirish
uchun mahalliy xususiy sug'urta bozorlaridan potentsial foydalanish va global
kapital/qayta sug'urta bozorlariga kirishni ta'minlaydigan iqtisodiy jihatdan samarali
risklarni qatlamlash yondashuvini qabul qilishi kerak. Mohiyatan, O‘zbekiston yashil
moliyalashtirish tashabbuslarini samarali ilgari surish uchun birgalikda sa’y-
harakatlarni talab qiladigan muhim pallada turibdi. Normativ-huquqiy islohotlarni
o‘zida mujassamlashtirgan, xususiy sektor ishtirokini rag‘batlantiradigan va tabiiy
ofatlar xavfini boshqarishni kuchaytiruvchi yaxlit yondashuvni qo‘llagan holda,
O‘zbekiston iqlim bilan bog‘liq xavflarni yumshatish va kelajakdagi muammolarga
chidamlilikni oshirish bilan birga barqaror iqtisodiy rivojlanishga yordam berishi
mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
https://lex.uz/docs/-4539502
1.
O'zbekiston Respublikasi Ekologiya va Atrof-muhitni muhofaza qilish
qo'mitasi – www.eco.uz
2.
2.O'zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi – www.energy.uz
3.
3.O'zbekiston Respublikasi Qishloq xo'jaligi vazirligi – www.agro.uz
4.
BMT Barqaror rivojlanish maqsadlari – www.un.org
