MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
207
AHMAD YUGNAKIY "HIBBAT UL-HAQOYIQ" TAFAKKURI
Termiz davlat pedagogika instituti o'qituvchi
Terdpi talabasi
Xakimova Farida Ilhom qizi
Imomnazarova Gavhar Bahodir qizi
Annotatsiya: mazkur maqola buyuk mutafakkir Ahmad Yugnakiy va uning
nodir asari “Hibbat ul-haqoyiq” tafakkurini yoritishga bag‘ishlangan. Unda
asarning ma’naviy, axloqiy va falsafiy mazmuni tahlil qilinadi. Ahmad Yugnakiy o‘z
asari orqali haqiqat, poklik, nafs bilan kurash, dunyo–oxirat muvozanati, bilim va
donishmandlik kabi mavzularni o‘rtaga qo‘yadi. Asar sufiylik ruhida yozilgan bo‘lib,
insonni yuksalishga, ma’naviy kamolotga undaydi. Maqolada, shuningdek, “Hibbat
ul-haqoyiq” asarining bugungi zamon bilan bog‘liqligi, uning tarbiyaviy, axloqiy
ahamiyati haqida fikr yuritiladi. Asar o‘z davrida ham, bugungi kunda ham xalqni
haqqoniylikka, kamtarlikka va ruhiy poklanishga chorlaydigan bebaho meros sifatida
baholanadi.
Kalit soʻzlar: tarix, uygʻonish, tafakkur, ruh,adabiy uslub, yodgorlik,adabiy
ildiz.
Аннотация: данная статья посвящена освещению размышлений
великого мыслителя Ахмада Югнаки и его редкого произведения «Хиббат уль-
хакойик». Анализируется духовное, моральное и философское содержание
произведения. Ахмад Югнаки в своем произведении поднимает такие темы, как
истина, чистота, борьба с эго, равновесие этого мира и загробной жизни,
знание и мудрость. Произведение написано в духе суфизма и призывает
человека к возвышению и духовному совершенству. В статье также
обсуждается актуальность произведения «Хиббат уль-хакойик» для
сегодняшнего времени, его образовательное, эстетическое и моральное
значение. Произведение считается бесценным наследием, которое призывает
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
208
людей к правдивости, смирению и духовному очищению как в свое время, так и
сегодня.
Ключевые слова: история, возрождение, мысль, дух, литературный
стиль, памятник, литературные корн.
Abstract: this article is devoted to highlighting the thinking of the great
thinker Ahmad Yugnaki and his rare work “Hibbat ul-haqoyiq”. It analyzes the
spiritual, moral and philosophical content of the work. Ahmad Yugnaki, through his
work, raises such topics as truth, purity, struggle with the ego, the balance of this
world and the hereafter, knowledge and wisdom. The work is written in the spirit of
Sufism and encourages a person to rise and spiritual perfection. The article also
discusses the relevance of the work “Hibbat ul-haqoyiq” to today's times, its
educational, aesthetic and moral significance. The work is considered an invaluable
heritage that calls people to truthfulness, humility and spiritual purification both in
its time and today.
Keywords: history, revival, thought, spirit, literary style, monument, literary
roots.
Tarixning har bir burilishida, har bir uyg‘onish davrida tafakkur
maydonida olov bo‘lib porlagan shaxslar bo‘lgan. Ular zamon bilan emas, haqiqat
bilan suhbatlashgan, insoniyatga yo‘l ko‘rsatgan, qalblarni tarbiyalagan. Shunday
siymolardan biri — Ahmad Yugnakiy, uning bebaho merosi esa — “Hibbat ul-
haqoyiq”, ya’ni “Haqiqatlar tuhfasidir”. Bu asar o‘z zamonasining o‘ziga xos tafakkur
mezoni, ma’naviyat manbai, axloqiy ustunlaridan biri bo‘lib xizmat qilgan. Bugun
ushbu durdona asarga nazar solarkanmiz, undagi g‘oyaviy yuksaklik, falsafiy teranlik
va badiiy nafislik zamonaviy o‘quvchini ham o‘ylantiradi, ruhlantiradi va uyg‘otadi.
Ahmad Yugnakiy haqida tarixiy manbalar ko‘p ma’lumot bermaydi.Shoirning
tugʼilgan joyi olimlar oʻrtasida muzokara va tortishuvlarga sabab boʻlgan.Ammo
uning asari orqali muallifning ichki olami, ilmiy salohiyati, tasavvufiy tafakkuri va
insoniyatga muhabbati yaqqol seziladi..Jumladan ,XII asrda yashagan mashhur
tarixchi Abdulkarim as-Sa'moniy "Al-Ansob"("Nasabnoma") kitobida yozadi:"
Yug'anak-Samarqand qishloqlaridan Abu Homid Ahmad ibni Abu Ahmad al-
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
209
Yugʼanakiy bu nisbat bilan mashhurdirlar.Bu kishi Samarqand ahlidan". Bu
maʼlumot Adib Ahmad Samarqand atrofidagi Yugʼanak qishlogʼida tugʼilganligini
oydinlashtiradi. U ko‘r bo‘lsa-da, qalbi nurlangan, ichki nigohi bilan dunyoni ko‘ra
olgan donishmand sifatida ko‘zga tashlanadi. " Alisher Navoiy "Nasoyim ul-
muhabbat" tazkirasida Adib Ahmadga alohida oʻrin ajratib,ham shaxsi, ham ijodi
xususida yuksak fikrlarni bildirib uni zabardast soʻz ustasi, ham mashhur tasavvuf
namoyondasi boʻlganligi aytgan".“Hibbat ul-haqoyiq” — masnaviy janrida yozilgan,
bu esa har bir baytda mustaqil fikrning ifoda topishini anglatadi. Masnaviy janri
tasavvuf adabiyotida ko‘p qo‘llaniladi va Yugnakiy bu an’anani davom ettiradi. Asar
eski o‘rta turkiy tilida yozilgan bo‘lib, bugungi o‘zbek tilining ilk adabiy ildizlaridan
biri sifatida ahamiyatga ega.Asarning nusxalari koʻp boʻlib,ularda asar hajmi
turlicha.Hozircha ma'lum qoʻlyozmalarda 3 tasi toʻliq, qolgani parchalardan iborat.
“Hibbat ul-haqoyiq”da quyidagi asosiy mavzular yoritilgan:
- Haqiqat izlash
- Axloqiy poklik va halollik
- Nafs bilan kurash
- Dunyo va oxirat muvozanati
- Bilim va donishmandlik
Shoir insonning ma’naviy o‘sishiga to‘sqinlik qiluvchi illatlarni — yolg‘on, kibr,
hirs, hasad kabi sifatlarni keskin tanqid qiladi. Buning o‘rniga u kamtarinlik, sabr,
shukr, taqvo, ilmga chanqoqlikni targ‘ib etadi.Yugnakiy asarining chuqur
qatlamlarida sufiylik falsafasi muhim o‘rin tutadi. U ko‘plab so‘fiylar singari tashqi
shariat bilan ichki haqiqatni uyg‘unlashtirishga intiladi. Tasavvufda “ma’rifat” —
bilish emas, his etish, qalb bilan anglashdir. Shoir bu yo‘lni tanlaydi va inson qalbini
tozalashga chaqiradi.Ahmad Yugnakiy o‘z davrining ilg‘or adabiy uslublarini
o‘zlashtirgan. Uning tili:
- Oddiy xalq tili bilan boyitilgan
- Qur’oniy atamalar bilan uyg‘unlashgan
- Ko‘p qatlamli, soddalikda chuqurlik mavjud
- Badiiy ifoda vositalaridan mohirona foydalangan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–3_Июнь –2025
210
Asarning bugungi kun bilan bogʼliqligi: Bugun, axloqiy mezonlar savol ostiga
qo‘yilayotgan, yolg‘on haqiqat libosini kiygan bir zamonda Yugnakiy asarining
hayotiy ahamiyati yanada ortadi. Asar nafaqat musulmon dunyosi uchun, balki butun
insoniyatga tegishli axloqiy mezonlarni taklif etadi. Shu jihatdan “Hibbat ul-haqoyiq”
— bu milliy emas, umuminsoniy asardir.
Ahmad Yugnakiy va uning “Hibbat ul-haqoyiq” asari — bu nafaqat adabiy,
balki tarixiy, axloqiy va falsafiy merosdir. U o‘z davrining ziyo tarqatuvchisi bo‘lgan,
bugungi zamonga esa ruhiy tozalik, fikriy uyg‘oqlik va axloqiy mezonlarni eslatuvchi
bir yodgorlikdir. Har bir zamon haqiqat izlaydi — va Yugnakiy ushbu izlanishga
sokin, ammo chuqur hikmatli ovoz bilan qo‘shiladi. Asardagi "komil
inson"tarbiyasi,bilim va til odobi,axloqiy masalalarga, xususan takabburlik va
hasislik illatlariga qarshi qat'iy munosabat bildirgani shoirning nafaqat yuksak badiiy
mahorat egasi, balki chuqur ma'naviy tafakkur sohibi ekanligini koʻrsatadi.Bu jihatlar
uning ijodini chinakam ibrat maktabiga aylantiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLARI:
1.Ahmad Yugnakiy.Hibbat ul-Haqoyiq (Nashrga tayyorlovchi Q.Mahmudov).-
Toshent,1971. Bet -5 , -95 va h.k
2.Abdulkarim as-Sam'oniy.Nasabnoma (Tarjimonlar Hoji Abdulgʼovur Razzoq
Buxoriy va boshqa tarjimonlar )Tarjima ishlari Toshkent Islom Instituti, Imom
Buxoriy markazi, yoki O‘zbekiston musulmonlari idorasi orqali chop etgan.
