MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
167
ERKIN VOHIDOV IJODINI O’QITISH USULLARI
Qobilova Orzigul Mamadaliyevna
Mirzayeva Gulbahor Akramjonovna
Xaydarova Xurshidaxon Shukurjonovna
Dang’ara 1-son Politexnikumi o’qituvchilari
ANNOTATSIYA: Erkin Vohidov ijodining g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari,
adib asarlarini o‘qitishda pedagogik texnologiyalarning o‘rni hamda ahamiyati
tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar: Pedagogik texnologiya, lirika, usul, o‘qitish, o‘qituvchi,
vosita, metod, didaktik.
ABSTRACT:The ideological and artistic characteristics of Erkin Vahidov’s
work, the role and importance of pedagogical technologies in teaching literary
works are analyzed.
Keywords: Pedagogical technology, lyrics, method, teaching, teacher, tool,
method, didactic.
АННОТАЦИЯ: Анализируются идейно-художественные особенности
творчества Эркина Вахидова, роль и значение педагогических технологий в
обучении литературным произведениям.
Ключевые слова: Педагогическая технология, лирика, метод, обучение,
учитель, инструмент, метод, дидактика.
KIRISH
O‘qitish fan, uning bo‘limlari va bo‘limlarning mavzularini izchil hamda didaktik
talablar asosida rejalashtirishni talab etadi. Shuningdek, o‘qituvchi materialni
qismlarga bo‘lib o‘qitishda ushbu qismlarning oson va ongli o‘zlashtirilishiga
imkoniyat beradigan didaktik vositalar, amalga oshiriladigan texnologiyalar, samarali
metodlar turlari, amalga oshirish yo‘sinlarini ham loyihalashtirishi lozim. Ikkinchi
tomondan, o‘quv materiallari, mavzulari o‘zlari aloqador bo‘lgan fanning eng so‘nggi
yutuqlarini o‘zida aks ettirishi zarur. O‘z-o‘zidan tushuniladiki, fanning yangi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
168
mazmuni
o‘qituvchidan
ta’limga
yangicha
yondashishlarni,
rejalashtirishlarni,innovatsiyalarni talab etadi, bularning barchasi o‘qitish modulining
dolzarbligini belgilaydi.Ta’lim-tarbiya jarayonining doimiy ravishda optimallashib
borishi dars berish jarayonida qo‘llanilayotgan yangi va takomillashib borayotgan
pedagogik texnologiyalarni turli yo‘nalish va maqsadlarda qo‘llanilayotganligiga
bog‘liq.
Bugun ta’lim tizimida hayotga tadbiq etilayotgan islohatlarning barchasi tub
mazmun-mohiyati bilan yoshlarimizning yurt ravnaqi uchun fidoiy, izlanuvchan
bo‘lib yetishmog‘iga qaratilgan.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR
Bugungi kun o‘qituvchisi yangilikka intiluvchan, uni to‘g‘ri qabul qilib o‘z
o‘quvchisiga yuksak darajada yetkaza olish zarurdir. Darslarni yuqori darajada tashkil
qilish va o‘tkazish uchun, avvalo, o‘qituvchining o‘zi pedagogik jihatdan mahoratga
ega bo‘lishi zarur. Shundagina bunday o‘qituvchi yosh avlodni har jihatdan yetuk va
barkamol inson qilib tarbiyalay oladi va unda eng oliy insoniy fazilatlarga ega yosh
avlod buyuk kelajagimiz egalari hisoblanadi. Erkin Vohidov yaratgan “Donishqishloq
latifalari” va bu turkumning bosh qahramoni Matmusa misolida she’riyat muxlislari
yana bir bor badiiy ijodda baribir mahorat birlamchi ekanligiga ishonch hosil
qiladilar. Erkin Vohidov o‘zidagi mahorat kuchi bilan uncha-muncha nigohlar
ilg‘amaydigan komik vaziyatlarni kashf etadi, uni mohirona hajviy yo‘sinda talqin
etadi, kuldiradi va o‘ylatadi. Shoir hajviyotining gultoji bo‘lmish “Donishqishloq
latifalari”ni o‘qimagan, undan yod olib davralarda odamlarga xursandchilik ulashish
uchun aytib yurmagan insonlar bo‘lmasa kerak. Biz o‘quvchilarga ushbu asarni
o‘qitish jarayonida quyidagi pedagogik texnologiyalarni qo‘llashimiz mumkin.
NATIJALAR
“Tushunchalar tahlili asosida matn tuzish”. Tushunchalar asosida matn tuzish
metodi bilish - izlanish turidagi mustaqil ishlar sirasiga kirib, bu ish turli xil mantiqiy
amallarni talab etadi: tahlil qilish va umumlashtirish, dalil va hodisalarni qiyoslash,
ulardagi mushtaraklik va farqli tomonlarni aniqlash, asosiy va ikkinchi darajali
belgilarni ajratish, sabab-oqibat aloqalarini ochib berish va hokazo. Odatda talabalar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
169
noma’lum hodisalar, yangi materiallarga duch keladilar, yangi bilimlarni egallash va
o‘quv muammosini hal qilish yo‘llarini izlab topishni talab etadigan muammoli
vaziyat paydo bo‘ladi. Tushunchalar tahlili asosida matn tuzish ayniqsa, adabiyot
darslarining amaliy va seminar darslarida katta samara beradi. Masalan,
“Donishqishloq latifalari” asarida hajviy obrazning o‘ziga xos xususiyatlarini
tushuntirishda quyidagicha foydalanish mumkin.
1. Donishqishloq, latifa, Matmusa, hajviy qahramon, ko‘ngil, obraz,
ijtimoiysiyosiy, Matmusaning dutori, peyzaj.
2. Matmusaning tandiri, komizm, kulgi, yumor, satira, diolog, personaj, sujet,
Matmusaning qishlog‘i, komik qahramon, komik konflikt.
3. Matmusaning lagani, Matmusaning charxpalagi, Qiziquvchan Matmusa,
Matmusaning qalpog‘i, Matmusaning uylanishi, Matmusa rassom.
Tushunchalar tahlili asosida matn tuzish individual yoki kichik guruhlarda amalga
oshirilishi mumkin. Matn tuzish auditoriyada yoki uyda bajarish uchun mustaqil ish
sifatida beriladi. Auditoriyada matn tuzish uchun o‘qituvchi tomonidan 15-20 minut
beriladi. Vaqt tugagandan so‘ng har bir guruh o‘z tuzgan matnini o‘qib beradi. Matn
yuzasidan savol-javoblar bo‘ladi. Yuqorida berilgan beshta topshiriq bo‘yicha
tuzilgan ilmiy matndan talabarning mavzuni qay darajada o‘zlashtirganligining
guvohi bo‘lamiz.
MUHOKAMA
Bugungi kunda millatdoshlarimizning har biri Matmusaning ajib hangomalaridan
xabardor. Donishqishloqliklarning ajabtovur fe’l-atvorlari barchani qoyil qoldiradi.
Qishloqning nomi ham ahliga mos-Donishlar qishlog‘i. Ular atrof-olamni o‘zlaricha
qabul qiladilar. Mushohadalari-yu mulohazalari, xulosalari-yu to‘xtamlari ham
boshqalarnikidan farq qiladi.“Donishqishloq latifalari” turkumiga bir-biridan alohida,
bir-biriga bog‘lanmaydigan o‘nta she’riy hangoma kirgan. Demak, bu turkum uchun
yaxlit sujet yo‘q. Ammo bu o‘nta alohida hangomani bir-biriga bog‘lab turuvchi obraz
borki, bu Matmusa va donishqishloqlliklardir. O‘nta hangomaning asosiy qahramoni
esa Matmusa hisoblanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
170
Ko‘rib
turganimizdek, Matmusa hangomalarimizning sarlavhasiga
ko‘tarilgan. Klaster metodi orqali biz har bir Matmusa bilan bog‘liq hangomaning
sarlavhasi keltirilishi orqali alohida sujetning umumiy mazmunini yaqqol tasavvur
qilish imkoniga ega bo‘lamiz.
O‘n minutlik esse. Esse – bu muallifning individual nuqtai nazarini ifoda etish shakli
bo‘lib, biror narsa-hodisa yoki jarayon haqidagi umumiy yoki dastlabki
dunyoqarashni o‘z ichiga oladi.O‘n minutlik esseni yozish qoidalari (“Matmusa
obrazining g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari” mavzusida):
1. Taklif etilgan mavzuga doir so‘zlar hajmi 500 tadan 1000 tagacha bo‘lishi mumkin.
2. Matmusaning lagani, Matmusaning charxpalagi, Qiziquvchan Matmusa,
Matmusaning qalpog‘i, Matmusaning uylanishi, Matmusa rassom kabi jumlalardan
foydalaning.
3. O‘zingiz o‘qigan Matmusaning hangomalaridan birini tahlil qiling.O‘n minutlik
esse talabaning ijodiy qibiliyatini, yozma savodxonligini oshirishda muhim
ahamiyatga ega texnologiyalardan biri hisoblanadi. Ta’lim jarayonida innovatsion
metodlardan foydalanish talabalarning mantiqiy, tanqidiy, mustaqil fikrlash
qobiliyatini shakllantirishda yaxshi samara beradi. Mazkur metodlar tarbiyaviy
xarakterdagi bir qator vaziyatlarni amalga oshirish imkonini beradi:
- o‘zining faoliyatiga mas’ullik va qiziqish uyg‘otadi;
- o‘zgalarni tinglash va fikriga hurmat;
- muammoga ijodiy yondoshish;
- imkoniyatlarni ko‘rsata olish;
- jamoa bilan ishlash mahorati.
XULOSA
Ta’lim sifatini yaxshilash, talabalarning intellektual faolligini oshirish bugungi kunda
pedagogikaning bosh vazifasi hisoblanadi. Intellektual faollikni oshirishda interaktiv
usullardan foydalanish yaxshi samara beradi. Bu esa ta’lim jarayonida yangiliklarni
joriy etishni talab etadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
171
ADABIYOTLAR RO'YXATI
1. Vohidov, E. (1961). Tong nafasi. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va
san’at nashriyoti.
2. Vohidov, E. (1962). Qo‘shiqlarim sizga. Toshkent: O‘zdavnashr.
3. Vohidov, E. (1964). Yurak va aql. Toshkent: Yosh g‘vardiya.
4. Vohidov, E. (1969). Mening yulduzim. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi
Adabiyot va san’at nashriyoti.
5. Vohidov, E. (1978). Sharqiy qirg‘oq. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot
va san’at nashriyoti.
6. Vohidov, E. (1983). Abadiyat qonuni. Toshkent: Yosh g‘vardiya.
7. Vohidov, E. (1990). O‘zbegim. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va
san’at nashriyoti.
8. Vohidov, E. (1980). Ruhlar isyoni. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot
va san’at nashriyoti.
9. Vohidov, E. (2000). Ikkinchi tumor. Toshkent: Sharq.
10. Karimov, N. (2001). Erkin Vohidov. Toshkent: O‘zbekiston Milliy
Entsiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti.
11. Nazarov, B. (1995). Erkin Vohidov she’riyatining badiiy xususiyatlari. Toshkent:
Fan.
12. Quronov, D., Mamajonov, Z., & Sheraliyeva, M. (2018). Adabiyotshunoslik
lug‘ati. Toshkent: Akademnashr.
13. Yo‘ldoshev, Q., & Usmonov, S. (2015). Adabiyot o‘qitish metodikasi. Toshkent:
Nizomiy nomidagi TDPU nashriyoti.
14. Musurmonova, O. (2017). Innovatsion ta’lim texnologiyalari. Toshkent: Fan.
15. O‘zbek tili va adabiyoti jurnali. (Turli sonlar). Toshkent.
