MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
29
BEMORLARNING SHAXSIY GIGIYENASI
Gapparova Gulbahor Malikovna
Bos’ton Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi
Hamshiralik ishi fani o’qituvchisi
Shaxsiy tozalik
- tozalikning bir boʻlimi; shaxsiy hayot va mehnat
faoliyatida amal qilinishi zarur boʻlgan gigiyenik rejim yoʻli bilan odam sogʻligʻini
saqlash va mustahkamlash masalalarini ishlab chiqadi. Shaxsiy gigiyena har bir
kishining oʻziga va yoshiga bogʻliq boʻlib aqliy va jismoniy mehnatni yoʻlga qoʻyish,
jismoniy tarbiya bilan shugʻullanish vaqtida ovqatlanish, miriqib uxlash, mehnat va
dam olishni toʻgʻri uyushtirishdan iborat. Tor maʼnoda, badan (teri, soch, tirnoq,
tishlar), kiyim-kechak, poyabzal, koʻrpa-toʻshak, turar joy, ovqat tayyorlash tozalik
va b. ham Shaxsiy gigiyenaga kiradi. Birinchi navbatda, badanni ozoda saqlashga
eʼtibor berish zarur. Ayniqsa, badanning ochiq joylari, shuningdek, tirnoq osti tez
kirlanadi, shuning uchun qoʻlni bot-bot sovunlab yuvib turish, tirnoqlarni toʻgʻri
parvarish qilishga odatlanish kerak. Uyda ovqat tayyorlaganda ham qoʻlning
tozaligiga eʼtibor berish lozim. Shaxsiy gigiyena qoidalariga bolalar juda
yoshligidanoq odatlanishi zarur.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
30
Kuniga dush qabul qilish yaxshi odat. Uyda dush boʻlmasa, badanning ochiq,
ayniqsa, koʻp terlaydigan joylarini, qoʻltiq va koʻkrak ostini issiq suv bilan sovunlab
yuvish lozim. Oʻringa yotishdan oldin oyoqni yuvish, agar barmoq burmalarida
chaqalangan, bichilgan joylar boʻlsa davolatish kerak.
Ogʻiz boʻshligʻini toza tutish faqat tishlarning sogʻlom boʻlishini
taʼminlabgina qolmay, balki ichki aʼzolardagi kasalliklarning oldini olishda ham
muhim. Tishni har kuni ertalab yuvishga, shuningdek, ovqatlangandan keyin ogʻizni
chayishga odatlanish kerak; agar ogʻiz hidlansa, darhol vrachga koʻrinish zarur.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
31
Shaxsiy gigiyenaga umumiy gigiyena tadbirlaridan tashqari, jinsiy aʼzolar parvarishi
ham kiradi; buni bola balogʻatga yetganida emas, aksincha, bola tugʻilganidanoq
muntazam amalga oshirish kerak.
Ichki kiyim toza boʻlishi, har kuni yoki kunora paypoqni almashtirib turish
Sh.g. da juda muhim; badan, kiyimkechak, turar joy, oshxona, ish joyi va
boshqalarning toza boʻlishiga eʼtibor berish kerak (qarang Gigiyena).
Bemorga vrach ruxsat etgan boʻlsa, haftada 1-marta uni choʻmiltirish
mumkin. Agar bunga ruxsat berilmasa, kundalik yuvib-tarashdan tashqari, bemor
badanini qaynagan suv yoki maxsus eritmalarga hoʻllangan latta bilan artib turiladi.
Bemor qattiq terlasa, kiyimi bot-bot almashtirnlib, badani quruq sochiqqa artiladi
(badani doim quruq va toza turishi kerak).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
32
Yuz, boʻyin va gavdaning yuqori qismini kunda yuvib turish, qoʻlni har safar
ovqatlanishdan oldin yuvish kerak. Oʻrnidan turmaydigan bemorlar oyogʻini karavot
ustiga togʻora qoʻyib, haftada 2-3 marta yuviladi. Ogʻir yotgan bemorlarning jinsiy
aʼzolari va orqa chik>)run teshigi sohasi har gal hojatdan keyin yuvib turiladi.
Ich ketganda darhol kleyonka va choyshab (lozim boʻlsa kiyimlarni ham)
almashtiriladi va orqa peshov sovunlab yuviladi. Sochni har kuni iliq suv bilan
namlab
tarab,
toza
tutiladi. Tirnoqlari vaqt-vaqti
bilan
olib
turiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
33
Bemor tishini kuniga 2 mahal yuvib, har gal ovqatlangandan keyin ogʻzini chayib
turishi
lozim.
Ogʻir
yotgan
bemorlar
tishi
0,5%
li soda yoki margansovkaning kuchsiz
eritmasiga
namlangan paxta bilan
artiladi. Quloqlar iliq suv va sovun bilan yuvib turiladi, unda chirk yigʻilib qolsa, 3%
li vodorod peroksid eritmasidan bir necha tomchi tomizib, soʻngra paxta pilikcha
yordamida ehtiyotlik bilan olinadi.
Quloqni tozalaganda gugurt choʻpi, soch toʻgʻnogʻichi
va
boshqalardan
foydalanish
yaramaydi,
aks
hodda
quloq
pardasini
teshib
yuborish
mumkin. Koʻzdan kiprik va qovoqlarning yopishib qolishiga sabab boʻladigan
suyuqlik ajraganda (koʻproq bolalarda) ertalab yuvintirish vaqtida koʻzni ehtiyotlik
bilan iliq suvda paxta boʻlakchasi bilan yuviladi. Burundan suyuqlik oqqanda yoki
qaloq hosil boʻlganda uni vazelin moyi yoki glitserin tomizib yumshatiladi va paxta
pilik bilan asta tozalanadi. Yotgan bemorlarga tuvak va siydikdon tutiladi, u oldin
tozalab yuviladi va dezinfeksiyalanadi. Bemorning haroratini ertalab va kechqurun
oʻlchab, yozib qoʻyish juda muhim, chunki haroratning oʻzgarishiga
qarab, kasallikning qanday oʻtayotganini va davolash nafini bilsa boʻladi.
Qabulxona bo’limining tibbiyot hamshirasi bemorni sanitariya tozalovidan
o'tkazishdan oldin uning badan terisini ko'zdan kechiradi. «Pedikulyoz» (bitliqilik)ni
aniqlaydi. Bitlar boshda, chov va kiyim choklarida uchrashi mumkin. Bitlar 1,5 m m
.dan 4 m m gacha o 'lchovda bo'ladi, tuxumlari esa 0 ,6 — 1 mm dankam bo’lmaydi,
sirkalar uzunchoq shaklda bo'lib, soch tanasining ildiz qismiga yopishqoq moddasi
bilan yopishib oladi.
Bosh va kiyim bitlari og 'ir yuqumli kasalliklar — toshmali hamda qaytalama
tifning tashuvchisi hisoblanadi. Shuning uchun tibbiyot hamshirasi bit yoki sirka
aniqlanganda zudlik bilan dezinfeksiya o'tkazishi zarur. Pedikulyoz aniqlanganda
tibbiyot hamshirasining harakat algoritmi: 1. Hamshira ro'mol, xalat, qo'lqop kiyadi.
2. Bemorni kleyonka solingan kushetkaga o'tqazadi (agar uning ahvoli yengil bo‘lsa).
3. Bemorga bajariladigan muolajaning zarurligini tushuntiradi. 4. Bemor sochlariga
pedikulyozga qarshi vosita bilan ishlov beradi. 5. Bemor boshini 20 daqiqa ro‘mol
bilan o‘rab qo‘yadi. 6. Bemorsochi iliq suv bilan yuvilib, artiladi va 10— 15 daqiqa
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
34
davomida mayda tishli taroqda taraladi. 7. Kiyimlar zararsizlantirish uchun qopga
joylanadi (tibbiyot hamshirasining xalati ham). 8 .Qo‘lqoplar yechilib, qo’llar
yuviladi. Gigiyenik vanna va dash qabul qilish. Bemor ahvolidan kelib chiqqan holda
sanitariya tozalovi to'liq (vanna, dush) yoki qisman (artish, yuvintirish) bolishi
mumkin. Muolaja algoritmi: 1. Hamshira qo’lqop kiyadi. 2. Yuvinish xonasi
tayyorlanadi (harorati 25—28 °C darajada). 3. Vanna sathi mochalka yoki cho'tka
yordamida sovun bilan tozalanadi. So'ng 0,5% li xlorli ohak, yoki 2% li xloramin (B)
eritmasi yordamida zararsizlantirilib, keyin issiq suv bilan chayiladi. 4. Vanna teshigi
tiqin bilan berkitilib, suv bilan to’ldiriladi (harorat 3 5 -3 7 °C bo’lishi kerak). 5.
Bemorga vannada qulay holatni egallashiga yordam beriladi, suv sathi to‘sh
suyagigacha bo'lib, sirpanib ketmaslik uchun oyoq tagiga moslama qolyiladi.
6.Qo'lqoplar yangilanadi. 7. Bemorning boshi yuviladi, tanasining ko‘p terlaydigan
qismlari (qo'ltiq osti, ko'krak osti bezlari, chov sohasi)ni mochalka yordamida
yuviladi. 8. Vanna qabul qilish m uddati 20 - 25 daqiqa.
9. Bemorning vannadan chiqishiga yordam berib, badani yum shoq sochiq
bilan quritib artiladi va kiyintiriladi. 10. Vanna ichidagi suv oqizib yuborilgach,
zararsizlantiruvchi modda bilan chayib, issiq suv bilan yuviladi. 11. Mochalkalar 30
daqiqacha 3% li xloramin eritmasiga solib qo‘yiladi, so’ng chayib quruq holda yopiq
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
35
idishda saqlanadi. 12. Vannaxona tozalanadi, qo'lqop yechiladi. Gigiyenik dush qabul
qilish uchun bemor vanna ichiga qo'yilgan stul yoki maxsus moslamaga o'tqaziladi va
muolaja yuqoridagi tartibda olib boriladi. Qisman tozalash uchun hamshira qo'liga
qo'lqop kiyadi. Bemorning tagiga kleyonka solib, tanasini artish uchun nam- langan
oqliq tayyorlaydi. Avval tananing oldingi qismi: ko'krak, qo'llar, qo'ltiq osti sohasi
artiladi, so'ngra kurak artilib, choyshabga o'rab qo'yiladi. Xuddi shu tarzda qorin,
oyoqlar, yelka sohalari artiladi. Muolaja oxirida kleyonka yig'iladi, qo'lqop yechiiadi.
Muolaja davomida hamshira ishtirok etishi shart.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Zоkirоvа K.O’, Tохtаmаtоvа D.O’ «Hаmshirаlik ishi аsоslаri». Tоshkent, 2019 yil.
2. Tоlkаchyovа О.V., Zinkоvskаya I.V. «Оsnоvы sestrinskоgо delа». Tоshkent,
CHo’lpоn nаshriyoti, 2012 yil.
3. Inоmоv K.S. «Hаmshirаlik ishi аsоslаri». Tоshkent, O’zbekistоn milliy nаshriyoti,
2007 yil
