MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
61
MUSTAQILLIK YILLARIDA O’ZBEKISTONNING TASHQI
HAMKORLIK ALOQALARINING TARIXIY TAHLILI
Xamrayeva Feruza Raximovna
Navoiy viloyati Karmana tuman 2-son politexnikum
“Ijtimoiy fanlar va tillar kafedrasi” tarix fani o‘qituvchisi
Annotatsiya: Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikdan
so‘ng tashqi siyosatini shakllantirish va rivojlantirish jarayonlari bosqichma-bosqich
tahlil qilinadi. 1991–2023 yillar oralig‘ida olib borilgan diplomatik faoliyat, xalqaro
tashkilotlar bilan munosabatlar, strategik hamkorlik va “Yangi O‘zbekiston” tashqi
siyosiy yondashuvi tarixiy manbalar va hujjatlar asosida yoritilgan.
Kalit so‘zlar: O‘zbekiston, tashqi siyosat, mustaqillik, diplomatiya, xalqaro
tashkilotlar, strategik sheriklik, Yangi O‘zbekiston, mintaqaviy xavfsizlik.
ИСТОРИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ВНЕШНЕПОЛИТИЧЕСКИХ
СВЯЗЕЙ УЗБЕКИСТАНА В ГОДЫ НЕЗАВИСИМОСТИ
Аннотatsiя: В данной статье поэтапно анализируется процесс
формирования и развития внешней политики Республики Узбекистан после
обретения независимости. Освещены дипломатическая деятельность,
отношения с международными организatsiями, стратегические партнерства
и внешнеполитический подход периода «Нового Узбекистана» в 1991–2023
годах на основе исторических источников и документов.
Ключевые слова: Узбекистан, внешняя политика, независимость,
дипломатия, международные организatsiи, стратегическое партнёрство,
Новый Узбекистан, региональная безопасность.
A HISTORICAL ANALYSIS OF UZBEKISTAN'S FOREIGN
RELATIONS DURING THE YEARS OF INDEPENDENCE
Annotation: This article presents a step-by-step analysis of the formation and
development of the foreign policy of the Republic of Uzbekistan after gaining
independence. It highlights diplomatic activities, relations with international
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
62
organizations, strategic partnerships, and the “New Uzbekistan” foreign policy
approach from 1991 to 2023, based on historical sources and official documents.
Keywords:
Uzbekistan,
foreign
policy,
independence,
diplomacy,
international organizations, strategic partnership, New Uzbekistan, regional
security.
O‘zbekiston Respublikasi 1991-yil 1-sentabrda o‘zining mustaqilligini e’lon
qilganidan so‘ng, respublika uchun yangi tashqi siyosiy strategiyani ishlab chiqish
ehtiyoji tug‘ildi. O‘tgan asr oxiri O‘zbekiston Sovet Ittifoqining tarkibiy qismi
bo‘lgan davrda mustaqil tashqi siyosat yuritish huquqiga ega emas edi. 1991-yildan
boshlab esa O‘zbekiston o‘zining mustaqil tashqi aloqalarini o‘rnatishga kirishdi.
Davlatimiz mustaqilligining dastlabki yillaridanoq tashqi siyosatda asosiy
vazifa xalqaro maydonda O‘zbekistonni suveren davlat sifatida tan oldirish, jahon
davlatlari bilan diplomatik aloqalarni o‘rnatish, xalqaro tashkilotlarga a’zo bo‘lish,
investitsiyalarni jalb etish va tashqi iqtisodiy aloqalarni yo‘lga qo‘yish asosiy masala
bo‘ldi. Shu yo‘nalishda olib borilgan siyosat natijasida 1992-yilga kelib O‘zbekiston
dunyoning 100 dan ortiq davlati bilan diplomatik aloqalar o‘rnatdi(1,29). O‘zbekiston
mustaqilligining ilk yillarida olib borilgan tashqi siyosiy faoliyat tufayli davlatning
xalqaro huquq subyekti sifatidagi maqomini mustahkamlandi. Turtimizning tashqi
siyosatdagi asosiy tamoyillari davlat mustaqilligining dastlabgi hujjatlarida, xususan,
1992-yil 2-martda qabul qilingan BMTga a’zo bo‘lish loyihasida va O‘zbekiston
Respublikasining tashqi siyosiy faoliyatiga doir Prezident farmonlarida o‘z ifodasini
topgan(2). 1993-yil 31-avgustda qabul qilingan "O‘zbekiston Respublikasining
Tashqi siyosati kontseptsiyasi" tashqi aloqalar uchun nazariy asosi bo‘lib xizmat
qildi(3). Tashqi siyosatning dastlabki huquqiy asoslari mustaqillikning muhim siyosiy
hujjatlarida belgilab berilgan bo‘lib, bu O‘zbekistonning xalqaro maydondagi
yo‘nalishini aniqlashga xizmat qiladi. Ayniqsa, 1993-yilgi "Tashqi siyosat
kontseptsiyasi" nazariy asosi sifatida tashqi aloqalarni izchil va barqaror yuritishga
zamin yaratdi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
63
I.A. Karimov rahbarligida olib borilgan tashqi faol siyosat "ochiqlik",
"betaraflik" va "teng huquqlilik" tamoyillariga asoslangan edi. Ushbu siyosat orqali
O‘zbekiston nafaqat yaqin qo‘shni davlatlar, balki dunyoning eng yirik siyosiy va
iqtisodiy markazlari – AQSh, Xitoy, Rossiya, Yevropa Ittifoqi bilan ham strategik
sheriklik aloqalarini rivojlantirdi(4,65). O‘zbekistonning mintaqaviy integratsiya va
xalqoro tashkilotlardagi faolligi ham ko‘zga ko‘rinarli tarzda olib borildi, jumladan,
1996-yilda Shanxay beshligi tashkil qilinib, keyinchalik 2001-yildan Shanxay
Hamkorlik Tashkilotiga aylangandi. Ushbu jarayonda, O‘zbekiston ham mazkur
tashkilotning a’zolaridan biri sifatida muhim tashqi faoliyat olib bordi(5), 1994-
yildan boshlab "Buyuk Ipak yo‘li"ni qayta tiklash konsepsiyasi asosida xalqaro
transport va tranzit aloqalarini rivojlantirishga e’tibor qaratdi. "Toshkent – Termiz –
Mozori Sharif – Hirot" yo‘nalishi, "Toshkent – Andijon – O‘sh – Erkinobod"
yo‘nalishlari buning yorqin misolidir(6) asrning oxiriga kelib MDH,YXHT, IHT,
OIC, TURKSOY kabi tashkilotlar bilan ham hamkorlik aloqlarini yo‘lga qo‘ydi.
2006–2016-yillarda tashqi siyosatda nisbiy yopiq yondashuv ustuvor bo‘ldi.
Bu yillar davomida davlat ichki islohotlarga ko‘proq urg‘u berdi. Ammo bu davrda
ham strategik hamkorliklar, xususan, energetika, neft-gaz, yengil sanoat, ta’lim
sohalarida Germaniya, Janubiy Koreya, Malayziya, Yaponiya kabi mamlakatlar bilan
muhim bitimlar imzolandi(7). Yangi O‘zbekiston tashqi siyosatining o‘ziga xos jihati
— ko‘p vektorli hamkorlikni chuqurlashtirish, ya’ni bir vaqtning o‘zida G‘arb, Sharq,
Islom dunyosi va mintaqaviy tashkilotlar bilan parallel hamkorlik olib borish
siyosatini kuchaytirish jarayoni 2022-yildan boshlandi(8) Yevropa Ittifoqi bilan
kengaytirilgan sheriklik loyihasi bunga misol bula oladi. Prezident Shavkat
Mirziyoyev tashqi siyosatdagi faolligi “Yangi O‘zbekiston”da 2016-yildan yangi
bosqichni boshlab berdi. Xususan, "Yaqin qo‘shnilar bilan do‘stlik" tamoyili(9,88)ga
asoslangan siyosat orqali O‘zbekiston Afg‘oniston bilan barqaror hamkorlikni
ta’minlash, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Turkmaniston, Tojikiston bilan suv, chegara
va savdo masalalarini hal etish bo‘yicha tashabbus ko‘rsatib muhim loyahalarni ilgari
surdi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
64
Xulosa qilib aytganda, mustaqillik yillarida O‘zbekiston tashqi siyosati
evolyutsion rivojlanish bosqichlarini bosib o‘tdi. Dastlab tan olinishga, keyin
barqaror aloqalarni shakllantirishga, so‘ngra esa ko‘p tomonlama va manfaatli
hamkorlikka yo‘naltirilgan siyosat bugungi kunda "Yangi O‘zbekiston"ning xalqaro
nufuzini oshiruvchi muhim omillardan biriga aylandi. Siyosat 2016 yildan boshlab
tashqi siyosatda uyangicha yondashuvlar shakllanib, “Yangi O‘zbekiston”
konsepsiyasiga muvofiq ochiqlik, maintaqaviy yaqinlashuv va global jarayonlarda
markaziy o‘ringa chiqdi.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Қар.: Каримов И.А. Ўзбекистон ўз истиқлол ва тараққиёт йўлида. – Т.:
Ўзбекистон, 1993. – Б. 29.
2.
Қар.: Ўзбекистон Республикасининг БМТга аъзо бўлиши ҳақидаги қарор.
// Халқ сўзи, 1992
3.
Қар.: О‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosati konsepsiyasi. – Тошкент,
1993.
4.
Каримов И.А. Тинчлик ва хавфсизлик йўлида. – Т.: Ўзбекистон, 1998. – Б.
64–65.
5.
Фармон: «Ўзбекистон Республикасининг ШҲТ доирасидаги ҳамкорлиги
тўғрисида» // Lex.uz
6.
Каримов И.А. Буюк келажак сари. – Т.: Ўзбекистон, 1999. – Б. 106–108.
7.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti rasmiy sayti:
2016 yillardagi tashqi siyosatga oid farmonlar
8.
Yakubov A. O‘zbekiston tashqi siyosatining shakllanishi. Toshkent:
“Akademnashr”, 2005.
9.
Мирзиёев Ш.М. Янгиланиш ва тараққиёт йўли. – Т.: Ўзбекистон, 2017. –
Б. 88–90
