Authors

  • Ғуломова Дилфуза Қудратовна

Author Biography

  • Ғуломова Дилфуза Қудратовна

    Бухоро Давлат Техника Университети

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.mead.116735

Keywords:

Гидрогенлаш фосфолипидлар асорбсияли рафинатсиялаш саломас автоклав бактерияларида.

Abstract

Хомашёга куйиладиган талабни, саломаснинг қўлланилиш сохаси, катализатор сарфини камайтириши ва гидрогенлаш қурилмаси унумдорлигини унумдорлигини оширишни таъминлаш белгилайди.

Озиқавий саломас ишлаб чиқаришда ўсимлик мойи, озиқавий хайвон ёғлари олий ва биринчи навли балиқ ёғлари ишлатилади.


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-27

Часть–3_Июнь –2025

249

САЛОМАС ИШЛАБ ЧИҚАРИШ УЧУН ХОМАШЁНИ

ТАЙЁРЛАШ

Бухоро Давлат Техника Университети

Ғуломова Дилфуза Қудратовна

Аннотация:

Хомашёга

куйиладиган

талабни,

саломаснинг

қўлланилиш сохаси, катализатор сарфини камайтириши ва гидрогенлаш

қурилмаси унумдорлигини унумдорлигини оширишни таъминлаш белгилайди.

Озиқавий саломас ишлаб чиқаришда ўсимлик мойи, озиқавий хайвон

ёғлари олий ва биринчи навли балиқ ёғлари ишлатилади.

Калит

сузлар:

Гидрогенлаш,

фосфолипидлар,

асорбсияли

рафинатсиялаш, саломас, автоклав бактерияларида.

Ёғлар таркибидаги хамрох моддалардан олтингугурт бирикмалари,

эркин ёғ кислоталарини ишқорий металлар билан тузлари, госсипол ва унинг

хосилалари, фосфатидлар катализатор активлигини салбий таъсир курсатади.

Айникса жуда кам миқдорда олтингугурт сулфиди катализатортезлик

билан захарлайди. Рафинацияланган рапс ва хантал мойларини гидрогенлаш

жараёнида таркибида оз микдорда яъни 0,001.....0,002% олтингугурт бўлса,

жараён секинлашади ва катализатор сарфи ошади. Ёғ ва мойларда эримайдиган

ишқорий металлар совунлари катализатор юзасида адсорбсияланиб уни

захарлайди.

Гидрогенлаш жараёнида фосфолипидлар тасири шундаки, улар

катализаторни парчалаб никелнинг фосфор туларни хосил қилади. Шундай

ёсинда жараёнда паст молекулали ёғ кислоталари хам таъсир ўтказади.

Шунинг учун гидрогенланиётган махсулот таркибида эркин ёғ

кислоталари (10% гача) бўлиши жараённи секинланишига кучли таъсир

этмайди. Шу мақсадда ёғ ва мойларни гидратлаш, ишқорий, кислотали ва

асорбсияли рафинатсиялаш, ёғ кислоталарини дистиллятсиялаш, хомашёни


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-27

Часть–3_Июнь –2025

250

яхшилаб қуритиш, водородни тозалаш ва қуритиш жараёнлари амалга

оширилади.

Гидрогенлаш режими гидрогенланадиган хомашёни сифати ва ёғ

кислота таркибига, саломас, гидрогенлаш қурилмаси ва катализаторни турига

боғлиқ бўлади.

Маргарин махсулотлари учун мўлжалланган саломас одатда узлуксиз

усул билан автоклав бактерияларида 0,05-0,2 МРа босим остида, кукунсимон

никел-мис катализатори иштирокида олинади. Паст титрли ва юқори титрли

техник саломаслар хам шу шароитда олинади.

Узлуксиз гидрогенлашнинг технологик режимлари

Курсаткичлар

Саломас

Озиқавий

техник

1-марта

2-марта

1-марта

2-марта

Қурилма

унумдорлиги, т/соат

6-8

6-8

4-6

3-5

1-чи автоклав

200

200

200

200

2-чи автоклав

210

220

220

230

3-чи автоклав

220

230

230

240

Қурилмага

берилаётган водород

миқдори,м

3

соат

700-1000

700-1000

Гидрогенланаётган

ёғдаги

никелнинг

масса улуши,%

0,1-02

0,2-0,4

Ишлатилаётган

ва

янги

катализаторнинг

нисбати

4:1

5:1

4:1

3:1


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-27

Часть–3_Июнь –2025

251

Гидрогенизатнинг

ўртача

эриш

харорати,

0

С

1-чи автоклав

23

27

30

34

2-чи автоклав

27

30

37

42

3-чи автоклав

32

34

42

48

Маргарин ишлаб чиқаришда ишлатиладиган саломас узлуксиз усулда

учта автоклавдан иборат батареяда ва даврий усулда битта автоклавда олинади.

Саломас маркасига қараб гидрогенлашда рафинацияланган мойлар ёки уларни

хайвон ёғлари билан аралашмаси ишлатилади.

Маргарин махсулотлари учун саломас ретсептураси

Маркаси Ретсептура

компонентлари

Масса улуши

Эслатма

1

Суюқ ўсимлик ёғлари ва

уларннг аралашмаси

Палма ёғи

70-100

0-30

Палма

ёғини

қисман кокос ёғи

билан

аралаштиришга

рухсат этилади

2

Суюқ ўсимлик ёғлари ва

уларнинг

аралашмаси

хайвон ёғлари

65-75

25-35

Хайвон

ёғлари

аралашмасига

рухсатэтилади

Гидрогенлаш режими хомашё сифати ва униг ёғкислота таркиби,

саломасни қайси мақсадда ишлатилиш, гидрогенлаш қурилмаси типи, хамда

катализатор холати ва типига қараб белгиланади. Бу режимлар бўйича ўсимлик

ёғлар ва хайвон ёғлари олинадиган озиқавий ва техник саломасларнинг асосий

миқдори ишлаб чиқарилади.

Гидрогенлаш жараёнида ёғ ва катализаторни бир меъёрда берилиши

назорат остига олинади.Узлуксиз жараёнда водород умумий миқдорга нисбатан

биринчи автоклавга 30% , иккинчи автоклавга 30% , учинчи авклавга 20%

миқдорида берилади. Водород тозалиги назорат остида бўлиб, айланма водород


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-27

Часть–3_Июнь –2025

252

концентрацияси 95% дан кам бўлмаслиги керак. Шунинг учун автоклав ичидаги

жараён харорати ва саломасни эриш хароратини хам назорат қилиб турилади.

Агарда олинган саломасни қаттиқлиги талаб даражасидан паст бўлса

жараённи, ишлатилган ва янги катализатор нисбатини ўзгартириш билан

ростланади. Саломасни қаттиқлигини катализатор миқдорини ошириш керак.

Даврий жараён режими узлуксиз жараён режимидан унчалик фарқ

қилмайди, фақат режим алохида битта автоклавда ишлаб турилади.

Қандолатчилик

ёғларини

олишда

саломас

даврий

усулда,

аралаштиргичли автоклавларда, катализатор иштирокида, қуйидаги режимда

олинади.

Автоклавга солинадиган пахта ёғи. миқ,т 6 0,20-0,25

Никелнинг мойдаги масса улуши, % 1:9

Янги ва ишлатилган катализаторлар нисбати 190-210

Жараённи бошланғич харорати,

0

С 220

Максимал харорат

0

С 120-240

Водород миқдори, м

3

/ соат 2,5

Жараённи ўртача давомийлиги, соат

Гидрогенлашнинг турғун шароитида хомашёнинг тўйинганлик

даражасининг пасайиши саломас хоссасинингўзгаришига мувофиқ қонуният

билан боради. Бу эса жараён жараён боришини водород сарфига ва

гидрогенизат кўрсаткичларидан бири, ёғнинг ёд сонига пропортционал бўлган

саломаснинг эриш харорати ёки нур синдириш кўрсатгичига қараб бошқариш

ва назорат қилиш имконини беради.

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР

1.Арутюнян Н.С., Аришева., ЯноваЛ.И.,и др. Технология переработки жиров.-

М.: Агропромиздат, 1985-368.

2. Руководства по технологии получения и переработки растительных масел и

жиров.1990. 360

3.Салимов З. Кимёвий технологиянинг асосий жараёнлари ва қурилмалари. Т.1

“Ўзбекистон” , 1994-366


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-27

Часть–3_Июнь –2025

253

4. Қодиров Й. Ёғларни қайта ишлаш технологиясидан лаборатория

машғулотлари. –Т.: Чўлпон номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2005.-168б.

5. Niyazova Rano Nazhmiddinovna. "Fattening of collagen fibers of skin tissue."

Editor-in-Chief: Akhmetov Sayranbek Makhsutovich, Doctor of Technical Sciences;

Deputy Editor-in-Chief: Akhmednabiyev Rasul Magomedovich, Candidate of

Technical Sciences; Members of the Editorial Board (2021): 28. 4.

6.Ниязова Р. Н. "Взаимодействие жирующих веществ с коллагеном."

International Journal of Advanced Technology and Natural Sciences 2.2 (2021):

55-59.

7.

Ниёзова, Раъно Нажмиддиновна. "Вязкость и поверхностная активность

сульфатированного синтетического жира."

Science and Education

4.6 (2023):

184-188.

Most read articles by the same author(s)