MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
247
YOG'LI MODDALAR BILAN O'ZARO TA'SIR OB'EKTI SIFATIDA
KOLLAGENNING TUZILISHI
Buxoro davlat texnika universiteti
Niyozova Rano Najmiddinovna
Annotasiya: Hayvonot dunyosida eng keng tarqalgan oqsillardan biri
kollagen bo'lib, u sanoatda teri, mo'yna, jelatin va boshqa ba'zi mahsulotlarni ishlab
chiqarish uchun keng qo'llaniladi.So'nggi o'n yilliklarda teri va hayvon tanasining
boshqa to'qimalari biosintezining muhim mahsuloti sifatida ushbu oqsilning
tuzilishini o'rganish tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Kalit so`zlar: Kollagen, biriktiruvchi to'qimalar, dermaning tolali tuzilishi,
molekulyar massa, sutemizuvchilar.
Kollagen bir xil modda emas, balki oqsillar oilasidir. Bu hayvonlarda, ayniqsa
sutemizuvchilarning go'shti va biriktiruvchi to'qimalarida joylashgan tabiiy oqsillar
guruhidir. Oziq-ovqat yoki ozuqaviy maqsadlarda kollagen jelatinga bo'linadi,
keyinchalik gidrolizlangan kollagenga parchalanishi mumkin. Gidrolizlangan
kollagen denaturatsiyalangan kollagen yoki jelatinning keyingi gidrolizi natijasida
hosil bo'lgan polipeptid kompozitsiyasi bo'lib, molekulyar og'irliklari taxminan 500
dan 25000 Da gacha. Gidrolizatda molekulyar massa va molekulalarning o'lchami
jelatin molekulalarining peptid bog'larining gidroliz qismi tomonidan ataylab
kamaytirildi. Bu gidrolizlangan kollagenni sovuq suvda eritib yuboradi va endi
jellanmaydi, lekin hali ham sirt faol xususiyatlarga ega.
Hozirda aniqlanishicha, barcha turdagi biriktiruvchi to'qimalar yoki
biriktiruvchi to'qima bo'lgan organlarda kollagen mavjud. Sutemizuvchilar terisining
dermasida bu oqsil dermaning suvsiz moddasi massasining 60-80% miqdorida bo'ladi
. Kollagen hayvonlar terisining yagona tarkibiy qismi bo'lib, u teri rivojlanishining
barcha bosqichlarida saqlanib qoladi.Bu esa uning tuzilishi va xossalari haqidagi
ma'lumotlarini teri texnologiyasi uchun ahamiyatini belgilaydi .
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
248
Tabiatda keng tarqalganligi, shuningdek, kimyoviy va strukturaviy
xususiyatlar majmuasiga egaligi tufayli kollagen sanoat xom ashyosi sifatida katta
ahamiyatga ega. Kollagenni qo'llashning eng muhim sohasi teri ishlab chiqarishda
foydalanishdir. Teri ishlab chiqarish jarayonida dermaning tolali tuzilishi to'liq
saqlanib qoladi, ammo uning kimyoviy va fizik xususiyatlari sezilarli o'zgarishlarga
uchraydi, bu faqat kimyoviy tuzilish va hayvonlar terisi oqsillarining xossalari
haqidagi ma'lumotlar asosida tushuntirilishi mumkin.
Mamlakatimizda ham, chet elda ham ko'plab ishlar kollagen sohasidagi
tadqiqotlarga bag'ishlangan. Uning suvda eruvchan fraksiyasi - tropokollagenni
o'rganish natijasida sezilarli yutuqlarga erishildi. Kollagenning
eng
muhim
xususiyatlari quyidagilardir: ko'p bosqichli tuzilishi, yuqori darajada rivojlangan
ichki yuzasi, har xil turdagi bog'lanishlar hosil bo'lishi bilan o'zaro ta'sir qiluvchi ko'p
sonli reaksion qobiliyatli guruhlarning mavjudligi. Kollagenning reaksion qobiliyati
kislotali, asosli va gidroksil saqlovchi aminokislotalarning yon zanjirlarida
atomlarning funktsional guruhlari, shuningdek dermaning polipeptid zanjirlarida
joylashgan faol guruhlar mavjudligi bilan belgilanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Niyazova Ra'no Nazhmiddinovna. "Ecological and operational properties of
concrete skins based on synthetic fatty acids." Science and Education 2.12 (2021):
347-352.
2. Niyazova Rano Nazhmiddinovna. "Fattening of collagen fibers of skin tissue."
Editor-in-Chief: Akhmetov Sayranbek Makhsutovich, Doctor of Technical Sciences;
Deputy Editor-in-Chief: Akhmednabiyev Rasul Magomedovich, Candidate of
Technical Sciences; Members of the Editorial Board (2021): 28. 4. 3.Ниязова Р. Н.
"Взаимодействие жирующих веществ с коллагеном." International Journal of
Advanced Technology and Natural Sciences 2.2 (2021):
55-59.
4.
Ниёзова, Раъно Нажмиддиновна. "Вязкость и поверхностная активность
сульфатированного синтетического жира."
Science and Education
4.6 (2023):
184-188.
