MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
196
MAVZU: IKKILIK BUXGALTERIYA TIZIMINING RAQAMLI
PLATFORMALARDA TATBIQI: ILG‘OR TAJRIBA VA XATOLIKLAR
SDVMCHBU Toshkent filiali Buxgalteriya hisobi va audit yoʻnalishi 2-
bosqich talabasi Rustamova Irodaxon
Kirish
Raqamli transformatsiya bugungi kundagi har bir sohada bo‘lgani kabi buxgalteriya
tizimida ham tub o‘zgarishlarni keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, ikkilik buxgalteriya
tizimining raqamli platformalarda joriy etilishi moliyaviy hisobotlarning aniq, tezkor
va shaffof yuritilishiga xizmat qilmoqda. Biroq ushbu tizimni to‘liq raqamlashtirishda
muammolar, texnik va uslubiy xatoliklar, shuningdek, inson omiliga bog‘liq
noaniqliklar mavjud.
Asosiy qism
1. Ikkilik buxgalteriya tizimi mohiyati va raqamli platformalardagi tatbiqi
Ikkilik buxgalteriya tizimi – har bir tranzaksiya ikki tomonlama qayd etiladigan,
ya’ni debet va kredit operatsiyalariga asoslangan hisob yuritish tizimidir. An’anaviy
shakldan farqli o‘laroq, zamonaviy raqamli platformalarda bu tizim quyidagi
ustunliklarni beradi:
- Tranzaksiyalar avtomatik tarzda ikki tomonlama aks ettiriladi;
- Xatoliklar aniqligi yuqori bo‘lgan tizimlar yordamida kamayadi;
- Moliyaviy ma’lumotlar real vaqt rejimida yangilanadi.
2. Amaldagi muammolar
O‘zbekiston sharoitida ko‘plab tashkilotlar buxgalteriya tizimini raqamlashtirishda
quyidagi muammolarga duch kelmoqda:
- Dasturiy ta’minotlarning bir xillikda emasligi, ya’ni har bir tashkilotda turli
platformalardan foydalanilishi;
- Buxgalterlar orasida raqamli savodxonlik darajasining pastligi;
- Dasturlarda ikkilik tizimning noto‘g‘ri modellashtirilishi natijasida hisobotlarda
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
197
xatoliklar paydo bo‘lishi;
- Elektron arxiv tizimining yo‘qligi sababli hujjatlar yo‘qolishi xavfi.
3. Ilg‘or xorijiy tajribalar
Yaponiya, Germaniya, Janubiy Koreya kabi davlatlarda ikkilik buxgalteriya tizimi
to‘liq raqamli platformalar asosida yuritiladi. Bu davlatlarda quyidagi yondashuvlar
mavjud:
- Moliyaviy hisobot tizimi markazlashtirilgan davlat platformasi orqali amalga
oshiriladi;
- Har bir buxgalter muntazam ravishda IT bo‘yicha malaka oshiradi;
- Dasturlar ISO sertifikatlariga ega bo‘lib, standartlashtirilgan shaklda ishlaydi.
4. YeChIMLAR
O‘zbekiston sharoitida ikkilik buxgalteriya tizimini raqamli shaklda to‘liq va
samarali tatbiq etish uchun quyidagi takliflar dolzarb:
- Har bir tashkilot uchun yagona raqamli buxgalteriya platformasini joriy etish;
- Buxgalterlar uchun zamonaviy raqamli savodxonlik bo‘yicha majburiy kurslar
tashkil etish;
- Dasturiy ta’minot ishlab chiquvchilari bilan hamkorlikda ikki tomonlama (debet-
kredit) operatsiyalarni to‘liq aks ettiradigan tizimlarni yaratish;
- Elektron arxivlar va ma’lumotlarni avtomatik zaxiralovchi tizimlarni joriy etish.
5. Uslubiy xatoliklar va ulardan qochish yo‘llari
Raqamli tizimlarda buxgalterlar ko‘pincha quyidagi uslubiy xatoliklarga yo‘l
qo‘yadi:
- Tranzaksiyalarni noto‘g‘ri qayd etish (ayniqsa, kredit-debet juftliklarida);
- Dasturiy sozlamalarni tushunmaslik natijasida noto‘g‘ri hisobotlar tuzish;
- Qayta tahlil va tekshiruv mexanizmlarining yetishmasligi.
Bularni bartaraf etish uchun:
- Tranzaksiyalarni ikki martalik tekshiruvdan o‘tkazish tizimi joriy etilishi;
- Har oyda ichki audit tizimini ishlatish;
- Har bir dasturiy yangilik uchun o‘quv seminarlarini o‘tkazish kerak.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
198
Xulosa
Ikkilik buxgalteriya tizimi buxgalteriya amaliyotining asosi bo‘lib, uning raqamli
platformalarda to‘g‘ri va samarali joriy etilishi nafaqat moliyaviy intizom, balki
kompaniyaning moliyaviy barqarorligi uchun ham muhim hisoblanadi. Yurtimizda
bu yo‘nalishda ishlar olib borilayotgan bo‘lsa-da, ko‘plab texnik, metodologik va
inson omiliga bog‘liq muammolar mavjud. Ularni yechish uchun tizimli yondashuv,
xalqaro tajribadan foydalanish va doimiy o‘qitish muhimdir. Shundagina zamonaviy,
raqamli buxgalteriya tizimi orqali iqtisodiyotni raqamlashtirish yo‘lida barqaror
qadamlar tashlash mumkin bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. O‘zbekiston Respublikasi Buxgalteriya hisobi to‘g‘risidagi Qonuni. (2016-
yil, yangi tahrir)
2. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (IFRS) rasmiy nashrlari, 2023-yil.
3. Omonov A.X., Karimov A.I. – Buxgalteriya hisobi nazariyasi. Toshkent,
2020-yil.
4. Deloitte Insights – Blockchain and the future of financial reporting. 2022.
5. PwC Global – Digital transformation in accounting: challenges and
solutions. 2023.
6. Xorijiy tajriba asosida raqamli buxgalteriya tizimlari bo‘yicha ilmiy
maqolalar to‘plami. Toshkent moliya instituti, 2021-yil.
