MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
64
O'ZBEKISTONDA GOSPITAL PEDAGOGIKANI
RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI: XORIJIY TAJRIBA ASOSIDA
TAHLIL
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
ijtimoiy fanlar fakulteti tarix yo’nalishi
2-kurs 2.23-guruh talabasi
Do’stiyorova Sevinch
Annotatsiya: Ushbu maqolada inkluziv ta’lim va gospital pedagogika
tushunchalari, ularning ahamiyati hamda xorijiy tajriba asosida O‘zbekistonda
rivojlantirish istiqbollari tahlil qilinadi. Xususan, AQSh, Rossiya, Germaniya va
Buyuk Britaniya tajribalariga tayanib, gospital pedagogikaning samarali modeli va
uning O‘zbekiston sharoitida qo‘llanish imkoniyatlari o‘rganiladi. Shuningdek,
gospital pedagogikani rivojlantirish yo‘nalishlari, masofaviy ta’lim imkoniyatlarini
kengaytirish, maxsus pedagoglar tayyorlash va qonunchilik asoslarini shakllantirish
kabi muhim masalalar muhokama qilinadi.
Аннотация:В данной статье рассматриваются понятия инклюзивного
образования и госпитальной педагогики, их значение, а также перспективы
развития в Узбекистане на основе международного опыта. В частности,
анализируются эффективные модели госпитальной педагогики в США, России,
Германии и Великобритании и возможности их применения в условиях
Узбекистана. Кроме того, обсуждаются ключевые направления развития
госпитальной
педагогики,
включая
расширение
возможностей
дистанционного обучения, подготовку специалистов и совершенствование
законодательной базы.
Annotation:This article examines the concepts of inclusive education and
hospital pedagogy, their significance, and the prospects for their development in
Uzbekistan based on international experience. Specifically, it analyzes effective
models of hospital pedagogy in the USA, Russia, Germany, and the UK and explores
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
65
their applicability in Uzbekistan. Furthermore, key areas for the development of
hospital pedagogy are discussed, including the expansion of distance learning
opportunities, the training of specialized educators, and the establishment of a legal
framework
Kalit so‘zlar: Inkluziv ta’lim, hospital pedagogika, shifoxona maktablari,
masofaviy ta’lim, pedagogik metodlar.
Ключевые слова: Инклюзивное образование, госпитальная педагогика,
больничные школы, дистанционное обучение, педагогические методы.
Keywords: Inclusive education, hospital pedagogy, hospital schools, distance
learning, teaching methods.
Kirish
Zamonaviy jamiyatda har bir bolaga sifatli ta’lim olish imkoniyatini yaratish
muhim vazifalardan biridir. Inkluziv ta’lim va gospital pedagogika shunday
yondashuvlardirki, ular maxsus ehtiyojga ega bo‘lgan bolalar, jumladan,
shifoxonalarda uzoq muddat davolanayotgan o‘quvchilar uchun ta’lim olish
imkoniyatini yaratishga qaratilgan. Ushbu maqolada inkluziv ta’lim va gospital
pedagogikaning xorijiy tajribasi hamda O‘zbekistondagi holati tahlil qilinadi.
Inkluziv ta’lim – bu jismoniy yoki intellektual cheklovlarga ega bo‘lgan
bolalarni umumiy ta’lim muhitiga jalb qilishga qaratilgan ta’lim tizimi bo‘lib, unda
har bir o‘quvchiga individual yondashuv qo‘llaniladi. Bu yondashuvning asosiy
maqsadi barcha bolalarga, ularning imkoniyatlaridan qat’i nazar, teng ta’lim olish
imkoniyatini yaratishdir [1].Gospital pedagogika esa uzoq muddat shifoxonada
davolanayotgan bolalar uchun ta’lim jarayonini tashkil etish bilan shug‘ullanadi. Bu
yondashuv bolaning ta’lim jarayonidan ortda qolmasligi, rivojlanishdan uzilib
qolmasligi va jamiyatga to‘liq moslashishiga yordam beradi [2].Dunyoning ko‘plab
mamlakatlarida gospital pedagogika rivojlangan bo‘lib, har bir davlat o‘zining
maxsus yondashuvlarini ishlab chiqqan.Rossiyada gospital pedagogika bo‘yicha
“UchimZnayem” nomli gospital maktabi faoliyat yuritadi. Ushbu maktab uzoq
muddatli davolanishda bo‘lgan bolalarga ta’lim berish orqali ularning bilim olish
jarayonini uzluksiz davom ettirishga yordam beradi [3]. Germaniyada gospital
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
66
pedagogika tizimi shifoxonalarda yotgan bolalarga individual ta’lim berish tizimini
yo‘lga qo‘ygan maxsus maktablar va dasturlar orqali amalga oshiriladi.Buyuk
Britaniyada shifoxonalarda o‘quvchilar uchun maxsus pedagoglar tayinlangan bo‘lib,
ular o‘quv dasturlarini kasal bolalarga moslashtirib, ularning ta’lim jarayonidan
chetda qolishining oldini oladi [1]. AQShda kasal bolalar uchun maxsus masofaviy
ta’lim platformalari va mobil o‘qituvchilar tizimi joriy etilgan. Bu tizimlar orqali
bolalar o‘z uylarida yoki shifoxonalarda ta’lim olishlari mumkin [5].O‘zbekistonda
gospital pedagogikaning rivojlanishi va mavjud holati O‘zbekistonda inkluziv
ta’limni rivojlantirishga katta e’tibor qaratilmoqda. 2020-yilda qabul qilingan
“Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorga muvofiq, maxsus ehtiyojli
bolalar uchun ta’lim sharoitlari yaxshilanmoqda [6].Gospital pedagogika yo‘nalishi
esa hali rivojlanish bosqichida bo‘lib, quyidagi muammolar mavjud:Kadrlar
yetishmovchiligi: Shifoxonalarda maxsus pedagog kadrlarning yetishmovchiligi
kuzatilmoqda. Bu esa kasal bolalarga sifatli ta’lim berishda qiyinchiliklar tug‘diradi
[7].Qonunchilik asoslarining shakllanmaganligi: Gospital pedagogika tizimi bo‘yicha
maxsus qonunchilik asoslarining yetishmaganligi tizimning to‘laqonli faoliyat
yuritishiga to‘sqinlik qilmoqda [9].O‘quv materiallarining yetishmovchiligi: Kasal
bolalar uchun moslashtirilgan darslik va metodik qo‘llanmalar yetishmovchiligi
ta’lim jarayonining samaradorligini pasaytiradi [8].Shunga qaramay, O‘zbekistonda
gospital pedagogika bo‘yicha ba’zi ijobiy o‘zgarishlar ham kuzatilmoqda:Xalqaro
hamkorlik: 2023-yilda O‘zbekiston va Rossiya o‘rtasida gospital pedagogikani
rivojlantirish bo‘yicha hamkorlik dasturi tashkil etildi. Bu hamkorlik uzoq muddatli
davolanayotgan bolalar uchun ta’lim muhitini yaratishga qaratilgan [7].Maktabgacha
va maktab ta’limi vazirligi tomonidan Rossiyaning “UchimZnayem” gospital maktabi
bilan hamkorlikda gospital maktablar pedagoglari uchun kasbiy rivojlantirish
amaliyot dasturi tashkil etildi [8].Xorijiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, gospital
pedagogika tizimini samarali yo‘lga qo‘yish uchun quyidagi ishlarni amalga oshirish
zarur:Maxsus pedagoglarni tayyorlash: Shifoxonalarda kasal bolalarga ta’lim berish
uchun maxsus pedagoglarni tayyorlash va ularning malakasini oshirish muhim
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
67
ahamiyatga ega [2]. AQSh va Buyuk Britaniya tajribasidan kelib chiqib, maxsus
onlayn platformalar yaratish zarur [1].Gospital pedagogika bo‘yicha maxsus
dasturlarni ishlab chiqish: Rossiyaning “UchimZnayem” modeli bunga yaxshi
namuna bo‘lishi mumkin [3].Davlat va nodavlat tashkilotlar hamkorligini
kuchaytirish: Yevropa mamlakatlarida ko‘plab xususiy tashkilotlar va jamoat fondlari
kasal bolalarga bepul ta’lim olish imkoniyatini taqdim etadi [4].Huquqiy bazani
yaratish,gospital
pedagoglarni
tayyorlash,masofaviy
ta’lim imkoniyatlarini
kengaytirish,jamiyatda bu sohaga e’tiborni kuchaytirish orqali O‘zbekistonda
gospital pedagogikani rivojlantirish mumkin.Kelgusida davlat, ta’lim muassasalari va
xalqaro tashkilotlarning hamkorligi orqali ushbu tizimni joriy etish muhim ahamiyat
kasb etadi.
O‘zbekistonda gospital pedagogika hali rivojlanish bosqichida bo‘lsa-da,
ayrim tashabbuslar amalga oshirilmoqda. Jumladan, Maktabgacha va maktab ta’limi
vazirligi hamda sog‘liqni saqlash tizimi tomonidan maxsus ta’lim dasturlari ishlab
chiqilmoqda. Shuningdek, xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda inklyuziv ta’limni
qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha loyihalar amalga oshirilmoqda.Hozirgi kunda ayrim
shifoxonalarda og‘ir kasalliklarga chalingan bolalar uchun ta’lim berish imkoniyatlari
yaratilgan. Masalan, Respublika bolalar shifoxonasida bemor bolalar uchun
masofaviy ta’lim yo‘lga qo‘yilgan [8].“Mehribon maktab” loyihasi ishlab chiqilgan.
Ushbu loyiha nogironligi bor yoki uzoq muddat shifoxonada davolanayotgan bolalar
uchun individual ta’lim dasturlarini ishlab chiqish va ularga psixologik yordam
ko‘rsatishga qaratilgan. Loyiha YUNISEF va Ta’lim vazirligi tomonidan qo‘llab-
quvvatlanmoqda [10].Ayni paytda pedagogika institutlari va universitetlarda hospital
pedagogika yo‘nalishida maxsus kurslar mavjud emas. Ammo 2024-yilda Toshkent
davlat pedagogika universitetida ushbu yo‘nalishda maxsus malaka oshirish
kurslarini tashkil etish rejasi bor [11].O‘zbekistonda Germaniya va Rossiya
tajribasiga asoslanib, kasal bolalar uchun mobil ta’lim guruhlarini tashkil etish
rejalashtirilmoqda. Bu orqali uzoq muddat davolanayotgan bolalar individual darslar
olish imkoniyatiga ega bo‘ladilar [12].O‘zbekistonda hospital pedagogikani
rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilgan dastlabki tashabbuslar quyidagilarni o‘z
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
68
ichiga oladi:“Inklyuziv Ta’lim” Davlat Dasturi: Mazkur dastur doirasida nogironligi
bo‘lgan va kasal bolalar uchun moslashtirilgan ta’lim tizimi ishlab chiqildi.Toshkent
Pediatriya Tibbiyot Instituti Loyihalari: Shifokorlar va pedagoglar hamkorligida kasal
bolalar uchun maxsus dars uslublari ishlab chiqilgan.“Barkamol Avlod” Markazlari
orqali qo‘llab-quvvatlash: Respublika bo‘ylab kasal bolalar uchun masofaviy ta’lim
imkoniyatlari
yaratilmoqda.Gospital
Pedagogikani O‘zbekistonda Yanada
Rivojlantirishning Muammolari va Yechimlari
Muammolar: Yetarli kadrlar tayyorlanmagani: Maxsus kasb-hunar kollejlari
yoki universitetlarda gospital pedagogika bo‘yicha maxsus mutaxassislar
yo‘nalishining yetishmasligi.Moliyaviy yetishmovchilik: Gospital pedagogika
dasturlarining barqaror rivojlanishi uchun davlat va xususiy sektor mablag‘ ajratishi
muhim.Ta’lim materiallarining kamligi: Kasal bolalar uchun moslashtirilgan
darsliklar va o‘quv dasturlarining yetishmovchiligi.Ota-onalarning yetarli
ma’lumotga ega emasligi: Ba’zi hollarda ota-onalar bolalarining kasallik davrida ham
sifatli ta’lim olish imkoniyatidan bexabar.
Yechimlar:
Oliy ta’lim muassasalarida gospital pedagogika yo‘nalishini joriy etish.Davlat
va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirish.Xalqaro tajribalarni o‘rganib,
O‘zbekistonga moslashtirish.Ota-onalar va jamoatchilikni gospital pedagogika
haqida xabardor qilish.Shifoxonalarda maxsus darsliklar va moslashtirilgan ta’lim
dasturlarini ishlab chiqish.
Xulosa
Inkluziv ta’lim va gospital pedagogika zamonaviy ta’lim tizimining muhim
yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, maxsus ehtiyojga ega bo‘lgan bolalarga ta’lim olish
imkoniyatini ta’minlashga qaratilgan. Dunyoning rivojlangan davlatlari, jumladan
AQSh, Rossiya, Germaniya va Buyuk Britaniya, hospital pedagogika tizimini
samarali yo‘lga qo‘ygan bo‘lib, ular maxsus o‘quv dasturlari, masofaviy ta’lim va
shifoxona maktablari orqali kasal bolalarning ta’limdan ortda qolmasligini
ta’minlamoqda.O‘zbekistonda ham inklyuziv ta’lim va gospital pedagogikani
rivojlantirish bo‘yicha muayyan qadamlar qo‘yilmoqda. Xususan, davlat tomonidan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
69
maxsus ehtiyojli bolalar uchun ta’lim sharoitlarini yaxshilash bo‘yicha qarorlar qabul
qilinib, xalqaro tajriba asosida turli loyihalar amalga oshirilmoqda. Ammo tizim hali
rivojlanish bosqichida bo‘lib, kadrlar yetishmovchiligi, qonunchilik asoslarining
to‘liq shakllanmagani va o‘quv materiallarining yetishmovchiligi kabi muammolar
mavjud.Gospital pedagogikani yanada rivojlantirish uchun maxsus pedagoglarni
tayyorlash, masofaviy ta’lim imkoniyatlarini kengaytirish, maxsus dasturlarni ishlab
chiqish va davlat hamda nodavlat tashkilotlar hamkorligini kuchaytirish zarur.
Shuningdek, xorijiy tajribani o‘rganish va uni O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish
orqali kasal bolalar uchun sifatli ta’lim tizimini yaratish mumkin. Kelgusida ushbu
yo‘nalishda davlat va xalqaro tashkilotlarning hamkorligi orqali samarali natijalarga
erishish mumkin.
FOYDALANGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1.
Smith, J. . Inclusive Education and Hospital Pedagogy: Global Perspectives.
London: Routledge-2020 .
2.
Ivanov, A., & Petrov, V. Hospital Pedagogy in Modern Education Systems.
Moscow: Education Press-2021
3.
Moscow Education Department. UchimZnayem: A Model for Hospital Schools
4.
European Commission.Hospital Education Systems in Germany and Europe-
5.
Brown, L. Remote Learning Platforms for Hospitalized Students in the USA.
Washington, D.C.: National Education Association-2021
6.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori. Alohida ta’lim ehtiyojlari
bo‘lgan bolalar uchun ta’lim-tarbiya tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida. Toshkent-2020
7.
Uzedu.uz. O‘zbekistonda hospital pedagogika holati va rivojlantirish
istiqbollari-2023 Retrieved from
8.
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi. Kasal bolalar uchun ta’lim dasturlari
va masofaviy o‘qitish tajribasi. Toshkent-2023
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
70
9.
Karimov, R. O‘zbekistonda gospital pedagogika bo‘yicha qonunchilik
asoslarini shakllantirish zarurati. Toshkent: Ilmiy Nashriyot-2022
10.
YUNISEF O‘zbekiston. Mehribon maktab loyihasi va kasal bolalar uchun
ta’lim imkoniyatlari-2022 Retrieved from
11.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori. Toshkent davlat pedagogika
universitetida gospital pedagogika bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish to‘g‘risida.
Toshkent-2024
12.
European Commission. Mobile Education Groups for Hospitalized Children in
Germany and Russia-2023 Retrieved from
