MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
307
YOL TRANSPORT XODISALARI VA ULARNI OG‘IR
OQIBATLARINI OLDINI OLISH
Toshkent tumani 1 son politexnikum
Maxsus fan o`qituvchisi Maxmudov Ahmad Kadirovich
ANNOTATSIYA: Ushbu maqola hozirgi kundagi davlat siyosati
darajasidagi juda dolzarb masala hisoblanadi.Hozirgi kunda statistik ma`lumotlarga
asoslangan holda, yo‘l transport hodisasi natijasida ko‘plab yurtdoshlarimiz bevaqt
olamdan ko‘z yumishmoqda.Yo‘l harakati qatnashchilarining hayoti, sog`lig`iga va
mol-mulkini himoya qilish samaradorligini amalga oshirishni taqozo etadi.Mazkur
masalada davlatimiz tomonidan alohida e`tibor qaratilib, sohaning huquqiy
mehanizmi mustahkamlangani va ular ular asosida bir qator ishlar amalga
oshirilayotganligi diqqatga sazovordir.Yo‘l transport hodisalarini kamaytirish uchun
avvalo avtomaktablardagi o‘qitish ishlarini to‘g`ri tashkil qilish maqsadga
muvofiqdir.
Kalit soz‘lar: Qoida, yo‘l, haydovchi, piyoda, yo’l transporti hodisasi, qatnov
qismi, avtomobil, muxit, piyoda, o’quvchi.
Kirish:
Hozirgi paytda yo’l transport xodisalari oqibatida qancadan qancha insonlar
hayotdan bevaqt ko’z yumib, yoki nogironlik kursisiga butun umur mixlanib
qolishmoqda.Kimdir onam, otam, bolam deb dod faryod chekib qolishiga sababchi
ayrim qoidalarni mensimaydigan, tezlikni me’yoridan oshirib harakatlanadigan
haydovchilar sababchi bo’lib qolishmoqda.
Statistik ma’lumotlarga ko’ra har yili yurtimizda 2600 tadan ortiq inson yo’l
transport hodasi oqibatida hayotdan ko’z yummoqda.Ming minglab insonlar
nogironlik kursisiga o’tirib qolishmoqda.
Yo’l transport xodisalarini oldini olish va buning og’ir oqibatlarini
kamaytirish bo’icha, hukumatimiz mutasadi tashkilotlari tomonidan ijoboy ishlar
amalga oshirilmoqda va tegishli qarorlar qabul qilinmoqda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
308
Hech bir haydovchi yo’ga chiqishidan oldin yo’l transporti hodisasini sodir
qilaman deb chiqmaydi.Yo’l transport hodisasini sodir bo’lishiga,qopol ravishda bilib
yoki bilmasdan qoidani buzib,ko’pgina insonlarni umriga zomin bo’lishmoq-
da.Buning asl sabablari nimada ekanligi har bir sog’lom fikrlaydigan insonni chu-
qur o’yga toldiradi. Yo’l transport xodisalari kelib chiqishi bir qancha faktorlarga va
haydovchining ushbu holatga qanchalik tayyorligiga bog’liq.Haydovchiga bog’liq
bo’lmagan sabablardan; yo’l infratuzimasini yaxshi emasligi,yo’l belgilari va
chiziqlarining etishmasligi va undagi ayrim xatoliklar, ob-havo sharoiti va hakozo.
Haydovchiga bog’liq faktorlar; yo’l harakati qoidalarini yaxshi
o’zlashtirmagan,qoidalarni biladi lekin buzadi, shoshma- shosharlik, sabirsizlik,
charchoq alomatlari natijasi, kibirlilik, stres holatda avtomobilni boshqarish,tajriba
etishmasligi,avtomobilni guvohnopmasiz boshqarish,mast holatda boshqarish va
boshqa bir qancha misollar keltirish mumkin.
Avtomaktablarni faoliyatiga nazar tashlasak. Ayrim xususiy sektordagi
avtomaktablarda tasischi nomutaxassis, raxbari mutaxassis bo’lishi mumkin. Raxbar
to’g’ri ishlashga harakat qiladi, lekin tasischi bunga yo’l qo’ymaydi,natijada
o’quvchilardan sifatli haydovchi chiqmaydi.Nazariy mashg’ulotlar yo’l harakati
qoidalari va avtotest savollarini yodlatish bilan mashg’ul.Test savollarini yodlash
bilan sifatli haydovchi chiqmaydi.Tinglovchilarga harakat xavfsizligi qoidalarini ham
mukammal o’rgatish lozim.Bundan tashqari avtomobillarni tuzilishi va hozirgi paytda
eng dolzarb bo’lgan haydovchilarning madaniyati bo’yicha darslarni o’tishni jiddiy
tashkil qilish maqsadli bo’ladi.
Ayrim xususiy avtomaktab o’qituvchi xodimlari orasida o’rta maxsus
malumotga ega bo’lgan xodimlar ham topiladi.Bunday o’qituvchilar yo’ harakati
qoidqlarini yaxshi bilishi mumkin,lekin boshqa fanlar ham borku.Haydovchilarni
tayyorlash faqat avtotest ishlatib, yodlatib natijaga erishilsa bo’ldi degani emas.
Avtobilni amaliy boshqarishga o’rgatish ham ayrim maktablarda yaxshi
yo’lga qoyilmagan. Asosan yopiq maydonlarda qolib ketishmoqda.Haydovchi sifatli
o’qishni bitirib haydovchilik guvohnomasini olsa,yo’l transport hodisalarini
kamayishiga erishiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
309
Yo’l harakatining muommolari va maxsus tomonlari, eng avvalo.
“Avtomobil-Haydovchi-Yo’l-Piyoda -Muxit” tizimi orqali belgilanadi.
Ular o’z navbatida atrof muxitga faoliyat ko’rsatadilar.Bu tashkiliy qismlar
faoliyat ko’rsatib gina qolmasdan,atrof muxit bilan ularning har biri bilan
chambarchast bog’liq bo’ladi.
Endi bu tizimdagi tushunchalarning yo’l transport xodisalarini kelib
chiqishigaqanchalik ta’siri borligini tahlil qilamiz.
Avtomobil-Haydovchi avtomobilni har doim texnik holatini soz holatda olib
yurishi shart va zarur.Agar texnik xizmat o’z vaqtida amalga oshirilmasa, yo’l
transport hodisasi kelib chiqishiga sabab bo’ladi.
Yo‘l
- Yo’l infratuzilmasini yaxshilash uchun tegishli tashkilotlar tomonidan
bir qancha ishlar amalga oshirilmoqda.Ayrim hududlarda masulyatsiz raxbar va
tashkilotlar ham topiladi.
Piyoda
-Afsuski piyodalar orasida oxirgi paytlarda qoida buzarlik
ko’paymoqda.Belgilanmagan joylardan yo’lni kesib o’tish ,to’siq orqasidan to’satdan
chiqib qolishi, etarli ko’rinmaslik sharoitlarida qatnov qismidan harakatlanish va
boshqa hatti harakatlarni qilmasligini, har bir insonga oiladan boshlab bog’cha va
maktablarda o’gatilishi kerak.Ayrim katta yoshli piyodalar o’zlari bolalarini
qo’llaridan ushlab belgilanmagan joylardan o’tadilar.Oxir oqibat yo’l transport
xodisalarini kelib chiqishiga va ko’payishiga olib kelmoqda.
Muxit
-Atrof muxitning yo’l harakati xavf sizligiga mujassamlashgan ta’siri
tushiniladi: ob-havo (metrologik ko’rinish,yog’ingarchilik,shamol,harorat);
Tabiiy landshaft (tekislik,qir-adirlik,tog’lik, yer osti usti suvlari va h.k);
Mexanik (shovqin, chang, tebranish, gaz chiqindilari bilan ifloslanganlik va
h.k)
Haydovchi
- hozirgi paytda transport oqimini ko’pligi hammamizga
ma’lum.SHunday ekan haydovchi avvalo o’zini yaqinlarini, va boshqa harakat
qatnashchilarini hayotini xavf ostiga qoymasdan ma’sulyatni yanada oshirishi lozim.
Xulosa:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
310
Yoʼl harakati qoidalari — bu hayotimizdagi muhim jihatlardan biridir. Ular
nafaqat transport vositalarining harakatini tartibga soladi, balki insonlarning hayotini
saqlab qolishda ham katta ahamiyatga ega.
Yoʼl harakati qoidalari — bu avtomobillar,
piyodalar va boshqa transport vositalarining yoʼllarda harakat qilishini tartibga
soluvchi qoidalar majmuasidir. Ushbu qoidalar jamiyatda xavfsizlikni ta'minlash,
yoʼllarda tartibni saqlash va avariyalarni kamaytirish maqsadida ishlab chiqilgan. Har
bir fuqaroga yo'l harakati qoidalariga rioya qilish tavsiya etiladi, chunki bularning
barchasi bizning xavfsizligimiz uchun xizmat qiladi. O'zaro hurmat, ehtiyotkorlik va
mas'uliyat bilan biz yanada xavfsizroq va qulayroq yo'llarni yarata olamiz!
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Yo‘l harakati qoidalari va harakat xavfsizligi.[Matn] : o`quv qo`llanma /
J.Qulmuxammedov [va boshqa.]. – Toshkent: “excellent polygraphy”, 2021.-384 b.
2.
Yo‘l harakati qoidalariga suratli sharxlar va mavzuga oid testlar: o`quv-uslubiy
qo`llanma.
3.
O'zbekiston Respublikasi Davlat Statistika Qo'mitasi (2020). "O'zbekiston
statistikasi: 2020 yilgi hisobot".
4.
Karimov I.A. (1997). "O'zbekistonning mustaqillik yo'lidagi yutuqlari".
Tashkent: O'qituvchi.
5.
Ruziev A. (2018). "Zamonaviy iqtisodiy tizim va uning rivojlanish
tendensiyalari". Tashkent: Fan.
6.
Abdurahmonov S. (2019). "Ta’lim tizimidagi islohotlar va ularning
samaradorligi". Tashkent: Ma'rifat.
7.
Gafurov A. (2021). "Ijtimoiy fanlar asoslari". Tashkent: Universitet
