MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
194
KASBIY FAOLIYATDA INGLIZ TILINI O'RGANISHNING
AHAMIYATI
Egamberdiyeva Dilorom Xursanmurodovna
Qarshi Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi
Ingliz tili fani õqituvchisi
Annotatsiya. Kasbiy ta'lim sharoitida ona tili, ikkinchi til va ingliz tili amaliy
(kommunikativ), ta’limiy, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi va kasbiy ahamiyatga ega
bo’lsa-da, ushbu funktsiyalarni bajarish me’yori (miqdor va sifat ko’rsatkichlari) har
bir tilda turlichadir. Ayni shu jihatdan maqolada kasbiy faoliyatda ingliz tilini
qo'llash va uni o'rganishning ahamiyati haqida fikr va xulosalar bayon qilinadi.
Kalit so'zlar.kasbiy ta'lim, kasbiy faoliyat, ona tili, ingliz tili, dars jarayoni,
tarbiyaviy xususiyat, metodika.
Muloqot vositasi hisoblangan tilni tabiiy holda (oila davrasida yoki uyushgan
jamoatchilikda) va uyushgan holatda ya'ni dars jarayonlarida o'rganish mumkin. Chet
tili xorijiy mamlakat tili hisoblangani uchun uni o'rganish bir qancha qiyinchlik
tug'dirishi yoki aksincha, bu jarayon qiziqarli mashg'ulotga aylanishi kuzatiladi.
Ma`lumki, tadqiqotchilar ingliz tilini har ikki toifa o’rtasidagi o’quv predmeti deb
hisoblaydilar, bilim va malakani shakllanishiga xizmat qiladi degan fikrni ilgari
suradilar. Taniqli metodistlardan T. Q. Sattorov chet til predmetini quyidagi
pedagogik-psixologik xususiyatlaridan kelib chiqqan holda tasniflaydi:
Ona tili va ingliz tilida muloqot uchun nutqiy muhit keskin farq qiladi.
Darsdan tashqari paytlarda o’quvchida ingliz tilida muloqot qilish uchun muhit
deyarli mavjud emas. Ona tili uchun doimo tabiiy muhit mavjuddir.
Ona tili insonning kundalik faoliyatiga singib ketadi. Ingliz tili uchun esa
bunday imkoniyat mavjud emas. Ingliz tili darslarida o’quvchilarga muloqotni
o’rgatish maqsadida sun’iy nutqiy vaziyatlarni vujudga keltirish zarur.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
195
Inson bolasi tevarak-atrofni ona tili yordamida idrok etib tushunadi va kishilar
bilan muloqotga kiradi. CHet tilni o’rgatishda ahvol umuman o’zgacha. Tilning
talaffuz, grammatik va leksik tomonlari o’rganiladi, chet tilda fikr bayon etish va
idrok etib tushunish amaliy maqsad maqomini oladi. T. Q. Sattorov bilim va
malakaning o’zaro munosabati nuqtai nazardan o’quv predmetlarini (a) bilim va
nazariya beruvchi fanlar (tarix, adabiyot, geografiya); (b) amaliy malakani
shakllantirishga yo’naltirilgan fanlar (rasm, mehnat ta’limi, jismoniy tarbiya) kabi
guruhlarga tasniflaydi. Bu borada chet til o’qitish umumiy metodikasi mualliflarining
fikriga qo’shiladi va ingliz tilini yuqoridagi ikki guruh o’rtasidagi predmet deb
hisoblaydi.
O’quv predmetlarining funktsiyaviy, ta’limiy-tarbiyaviy xususiyatlaridan
kelib chiqib tasniflash hollarini ham ilmiy-tadqiqotlarda kuzatishimiz mumkin.
Taniqli metodistlardan J. J. Jalolov, S. S. Saydalievlar barcha o’quv predmetlarini
shartli ravishda quyidagicha tasniflashgan: a) fan asoslaridan saboq beradigan o’quv
predmetlari (ximiya, biologiya, fizika, matematika, tarix); b) tarbiya berishga
qaratilgan o’quv predmetlari (rasm, musiqa, ashula); v) amaliy faoliyatni o’rgatadigan
o’quv predmetlari (jismoniy tarbiya, mehnat ta’limi); g) tilga oid o’quv predmetlari
(ona tili, ikkinchi til, chet til).
Fan asoslarini o’rgatuvchi predmetlarda o’quvchilarga ushbu sohaga oid
bilimlar bayon etiladi. Tarbiyaviy yo’nalishdagi predmetlar o’quvchilarda nafosat va
go’zallikni tarkib toptiradi. Faoliyatni o’rgatish predmetlari jismoniy chiniqish,
mehnat qilish ko’nikma va malakalarini shakllantirishga xizmat qiladi.
Kasbiy ta'lim sharoitida ona tili, ikkinchi til va ingliz tili amaliy
(kommunikativ), ta’limiy, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi va kasbiy ahamiyatga ega
bo’lsa-da, ushbu funktsiyalarni bajarish me’yori (miqdor va sifat ko’rsatkichlari) har
bir tilda turlichadir. Masalan, “Ona tili”ni o’rganish chog’ida amaliy, umumta’limiy,
tarbiyaviy, kasbiy va rivojlantiruvchi maqsadlar bir xilda ro’yobga chiqadi. Ingliz
tilida esa muloqot, amaliy qo’llanish etakchi funktsiyani bajaradi, umumta’limiy,
tarbiyaviy va rivojlantiruvchi maqsadlar unga bog’liq holda ro’yobga chiqariladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
196
Ona tilini o’quvchi maktab ta'limida amaliy tarzda egallaydi. Ikkinchi tilda
amaliy malakalar, avval, qisman hosil qilingan, nazariy bilimlar ona tilidagidan
kamroq hajmda bayon etiladi, albatta. Ingliz tili o’rganishda esa qoida(oddiy nazariy
bilim)lar amaliy ko’nikma va malakalarni egallashni tezlashtirish (intensifikatsiya) va
engillashtirish (optimizatsiya) maqsadlariga bo’ysundiriladi, o’quv jarayonida nutqiy
amaliyot (kommunikatsiya) birlamchi vazifaga aylanadi.
Kasbiy ta'lim jarayonlaridagi lisoniy ta’lim o’quvchilar nutqini sohaga oid
so’z va atamalar bilan boyitish, kommunikativ faoliyatga tayyorlash, ixtisosiy
ehtiyojdan kelib chiqadigan nutq uslublarini o’rgatish, nutqning to’g’riligi, aniqligi,
mantiqiyligi, ko’zlangan maqsadga bo’ysundirilganligi kabi omillar tanlangan
ixtisoslikka oid nutqiy faoliyatga tayyorlashda muhim o’rin tutadi.
O’zbek, rus va ingliz tili darslarida texnikum o’quvchisi tanlagan sohasiga oid
o’z ona tilisidagi zaruriy atamalarning ma’nosini tushunsa, o’zbekcha, ruscha va
inglizcha nomlanishini bilsa, bir so’zni boshqasi bilan qiynalmay almashtira olsa, shu
tillarda fikrni og’zaki va yozma shakllarda to’g’ri ifodalash malakalariga ega bo’lsa,
nutqiy sinonimiyadan foydalana olsa, kasb-hunar ta’limida tillarni o’qitishdan
ko’zlangan maqsadga erishilgan hisoblanadi.
Xulosa sifatida aytish mumkinki, o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi
muassasalarida ingliz tili o’qitishning lingvodidaktik xususiyatlari va kollej ta’limida
ingliz tili o’rganish bilan bog’liq masalalarni tahlil qilishdan iborat. SHu bilan birga,
kollej o’quvchilarining lisoniy ta’limi samaradorligini oshirishni nazariy jihatdan
asoslab berish, bo’lajak kichik mutaxassislarning kasbiy tayyorgarligi sifatini oshirish
ham ilmiy-tadqiqotning asosiy masalalaridandir.
Mazkur maqsadlarni amalga oshirish, o’z navbatida, quyidagi vazifalarni
bajarishni taqozo etadi:
bo’lajak kichik mutaxassislar tayyorlash sifatini oshirishda ingliz tilining
tutgan o’rni mavzuga oid adabiyotlarni tanqidiy o’rganib chiqib, ulardan tadqiqot
jarayonida tahliliy foydalanish;
texnikumlar uchun mo’ljallangan ingliz tili darslik, o’quv qo’llanma va
dasturlarini o’rganish hamda tahlil etish;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
197
kasbiy ta'lim jarayonida ingliz tili o’qitish maqsadlariga aniqlik kiritish
va o’quv predmeti oldiga qo’yilgan dasturiy vazifalarni zamonaviy talablar asosida
qayta ko’rib chiqish;
beriladigan ixtisoslik nuqtai nazaridan ingliz tili ta’lim mazmunini
takomillashtirish bo’yicha tavsiyalar berish va o’quvchilarning bo’lajak kasbiy
faoliyatlarida qo’l keladigan bilim, ko’nikma va malakalar nisbatini aniqlash;
umumta’limiy o’quv predmeti hisoblanmish ingliz tilini kasbiy
yo’naltirishdagi o’rnini aniqlash;
kasbiy ta'limda o’quvchilarining kasbiy tayyorgarlik sifatini ko’tarishda
fanlararo aloqani ahamiyatini asoslash maqsadga mofiq bo`lar edi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YHATI
1. O`zbekiston Respublikasining «Ta’lim to`g`risidagi» Qonuni T. 2002y.
2. O`zbekiston Respublikasining Kadrlar tayyorlash milliy dasturi. T. 2001y.
3. Zaripova F.A.«Chet tillar o’qitish metodikasidan qo’llanma» Toshkent 2002y.
4. Hoshimov O’.H.,.Yokubov I.YA «Ingliz tili o’qitish metodikasi» Toshkent 2003y.
5. Maley, Drama Techniques: a resource book of communication activities Alan CUP
2005
