MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
22
DOCKER VA KUBERNETES ASOSIDA MIKROXIZMATLAR
ARXITEKTURASI YARATISH
Toshkent xalqaro moliyaviy boshqaruv va texnologiyalar universiteti
“Arxitektura va raqamli texnologiyalar” kafedrasi o‘qituvchisi
Nasriddinov Burhoniddin Zuhriddin o’g’li
Annotatsiya: Ushbu maqolada zamonaviy dasturiy ta'minot ishlab chiqish
amaliyotida keng qo‘llanilayotgan mikroxizmatlar arxitekturasi Docker va
Kubernetes texnologiyalari asosida tashkil qilish usullari tahlil qilinadi. Docker
konteynerlari orqali xizmatlarni izolyatsiya qilish, Kubernetes orqali esa ularni
avtomatlashtirilgan boshqaruvi, masshtablash va monitoring mexanizmlari bayon
qilinadi. Amaliy misollar, afzalliklar va mavjud muammolar tahlili asosida
mikroxizmatlar asosidagi tizimlar loyihalashning samaradorligi yoritiladi.
Kalit so‘zlar: Docker, Kubernetes, mikroxizmatlar, konteyner, orkestratsiya,
CI/CD, xizmatlar arxitekturasi, DevOps
Kirish
Zamonaviy dasturiy arxitektura yo‘nalishlaridan biri bu — mikroxizmatlar
(microservices). Ular dasturiy tizimlarni kichik, mustaqil xizmatlarga bo‘lish orqali
ishlab chiqishni soddalashtiradi, rivojlantirish va xizmat ko‘rsatishni yengillashtiradi.
Ushbu yondashuvni samarali amalga oshirishda Docker va Kubernetes
texnologiyalari muhim rol o‘ynaydi.
Docker texnologiyasi haqida
Docker — bu ochiq kodli platforma bo‘lib, ilovalarni konteynerlarda
izolyatsiyalangan holda ishga tushirish imkonini beradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
23
Docker texnologiyasining arxitekturasi
Docker konteynerning afzalliklari
Afzallik
Tavsifi
Portativlik
Ilovalarni har qanday muhitda ishga
tushirish imkoniyati
Tez yuklanish
Minimal tizim resurslari bilan ishga
tushadi
Versiya nazorati
Har bir konteyner tasviri (image)
versiyalanadi
Mustaqillik
Har bir xizmat boshqa xizmatlardan
mustaqil
Kubernetes – konteynerlarni boshqarish tizimi
Kubernetes — ochiq kodli orkestratsiya tizimi bo‘lib, ko‘p sonli Docker
konteynerlarini boshqarish, joylashtirish, masshtablash va kuzatish uchun xizmat
qiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
24
Kubernetes asosiy komponentlari
- Pod – eng kichik ishchi birlik.
- Service – doimiy kirish nuqtasi.
- Deployment – versiyalarni boshqarish va avtomatik yangilash.
- Namespace – resurslarni ajratish uchun kontekst.
Kubernetes ish prinsipi
2-rasm. Kubernetes klasterining arxitekturasi
Mikroservislar arxitekturasini yaratish jarayoni
1.
Har
bir
xizmat
uchun
alohida
Dockerfile
yoziladi.
2.
Docker
konteynerlar
yaratiladi
va
testdan
o‘tkaziladi.
3. Kubernetes’da Deployment, Service, Ingress konfiguratsiyalari yoziladi.
4. CI/CD pipeline orqali avtomatik joylashtirish yo‘lga qo‘yiladi.
Misol: Onlayn do‘kon mikroxizmatlari
Xizmat nomi
Tavsifi
Porti
Konteyner nomi
user-service
Foydalanuvchi
boshqaruvi
8001
user_service_img
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–2_Июнь –2025
25
product-service
Mahsulotlar
ro‘yxati
8002
product_service_img
order-service
Buyurtmalar
8003
order_service_img
Xulosa
Docker va Kubernetes texnologiyalarining birgalikdagi ishlatilishi
mikroxizmatlar asosidagi tizimlarni yaratish va ulardan foydalanishni samarali tashkil
etish imkonini beradi. Ushbu yondashuv dasturiy ta'minotni rivojlantirishda
moslashuvchanlik, ishonchlilik va avtomatlashtirish darajasini oshiradi. Kelajakda
konteynerlashgan arxitekturaga asoslangan tizimlar ko‘pchilik sohalarda asosiy
yechimga aylanadi.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
1. Merkel D. “Docker: Lightweight Linux Containers for Consistent Development
and Deployment”, 2014.
2.
2. Hightower K., Burns B., Beda J. “Kubernetes: Up and Running”, O'Reilly
Media, 2017.
3.
3. https://kubernetes.io
4.
4. https://docs.docker.com
5.
5. Red Hat Developer Resources
