MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
354
LOGISTIK AXBOROT TIZIMI VA TEXNOLOGIYALARI.
AXBOROT OQIMI
Ikromova Manzura Alisherovna va Ramazonova Frida Otabek qizi
Buxoro davlat universiteti Iqtisodiyot va turizm fakulteti
3-bosqich talabalari
Boltayeva Sh B
Buxoro davlat universiteti Iqtisodiyot va turizm fakulteti
Iqtisodiyot kafedrasi dotsenti,
i.f.f.d (PhD)
Annotatsiya. "Logistik axborot tizim va texnologiyalari. Axborot oqimi"
mavzusida logistik jarayonlarda axborotning roli va uni boshqaruvchi tizimlar
o‘rganiladi. Axborot oqimi – bu mahsulot harakati bilan bog‘liq bo‘lgan
ma’lumotlarning yetkazib beruvchilardan mijozlargacha uzluksiz harakatlanishini
bildiradi. Zamonaviy axborot texnologiyalari (ERP, WMS, TMS, EDI va boshqalar)
yordamida bu jarayonlar avtomatlashtiriladi va optimallashtiriladi. Mazkur mavzu
logistikani raqamlashtirish, axborot ishonchliligi va tezkor boshqaruv imkoniyatlarini
tahlil qiladi.
Kalit so’zlar: Logistika, axborot tizimi, axborot oqimi, axborot texnologiyalari,
ERP, WMS, TMS, EDI, avtomatlashtirish, raqamlashtirish, logistika zanjiri,
boshqaruv tizimi.
Annotation. The topic "Logistics Information Systems and Technologies.
Information Flow" explores the role of information in logistics processes and the
systems used to manage it. Information flow refers to the continuous movement of data
related to product movement from suppliers to customers. Modern information
technologies (such as ERP, WMS, TMS, EDI, etc.) help automate and optimize these
processes. This topic analyzes the digitalization of logistics, the reliability of
information, and the opportunities for rapid management.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
355
Keywords: Logistics, information system, information flow, information
technologies, ERP, WMS, TMS, EDI, automation, digitalization, logistics chain,
management system.
Аннотация. Тема «Логистические информационные системы и
технологии. Информационный поток» рассматривает роль информации в
логистических процессах и системы, обеспечивающие её управление.
Информационный поток — это непрерывное движение данных, связанных с
перемещением товаров, от поставщиков до клиентов. Современные
информационные технологии (ERP, WMS, TMS, EDI и др.) позволяют
автоматизировать и оптимизировать эти процессы. В данной теме
анализируется цифровизация логистики, надёжность информации и
возможности оперативного управления.
Ключевые
слова:
Логистика,
информационная
система,
информационный поток, информационные технологии, ERP, WMS, TMS, EDI,
автоматизация, цифровизация, логистическая цепочка, система управления.
Logistik axborot tizimlari (LAT) va ularning texnologiyalari, bugungi kunda
iqtisodiy va tijorat faoliyatining ajralmas qismiga aylangan. Har bir biznes yoki
tashkilot muvaffaqiyatli rivojlanish uchun samarali logistika tizimiga ega bo‘lishi
zarur, chunki bu tizimlar tovarlarni va xom ashyo resurslarini ishlab chiqarish va
iste’mol bozorlariga yetkazib berish jarayonlarini boshqaradi. Zamonaviy logistikada
axborot oqimi muhim o‘rin tutadi, chunki axborotning to‘g‘ri vaqtda, to‘g‘ri joyda va
to‘g‘ri shaklda mavjud bo‘lishi, barcha logistika operatsiyalarining samaradorligini
oshiradi. Axborot oqimi — bu ma'lumotlarni to‘plash, uzatish, qayta ishlash va saqlash
jarayonlarining ketma-ketligi bo‘lib, logistik jarayonlarni boshqarishda muhim rol
o‘ynaydi. Axborot oqimi, o‘z navbatida, korxonaning barcha departamentlari o‘rtasida
integratsiya va hamkorlikni ta’minlash, shuningdek, buyurtma qabul qilishdan tortib,
yetkazib berishgacha bo‘lgan barcha jarayonlarni doimiy ravishda kuzatib borishni
osonlashtiradi. Bunday tizimlarning ishlashi natijasida ma'lumotlar xatoliklar va
kechikishlarsiz tez va aniq yetkazib beriladi, bu esa biznesning umumiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
356
samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Bundan tashqari, logistika sohasida axborot
texnologiyalarining rivojlanishi, avtomatlashtirish va raqamlashtirish jarayonlari,
global ta’minot zanjirlarining boshqaruvini yanada soddalashtiradi.
Ma’lumotlar va axborot tizimlari yordamida, kompaniyalar real vaqt rejimida
lagerdagi mahsulotlar, transport vositalarining holati va boshqa ko‘plab logistika
operatsiyalarini kuzatib borish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Ushbu texnologiyalar
shuningdek, zaxiralarni optimallashtirish, xarajatlarni kamaytirish va mijozlarga
xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilashda ham muhim o‘rin tutadi. Shu sababli, bugungi
kunda logistik axborot tizimlari va axborot oqimi bo‘yicha yangi yondashuvlar va
texnologiyalarni o‘rganish, ushbu tizimlarning rivojlanishiga qo‘shilayotgan hissa,
nafaqat mavjud logistika jarayonlarini yaxshilash, balki yangi innovatsion yechimlarni
yaratishda ham muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada logistika sohasidagi axborot
tizimlari, ularning texnologik asoslari, axborot oqimining o‘rni va ahamiyati haqida
batafsil ma'lumot beramiz.
Logistika axborotlari tizimi sifatining oshishi, mahsulot g‘amlab qo‘yilishi,
jo‘natish, omborga joylash, pul oqimlarini ta’minlash masalalarini samarali hal etishda
xizmat qiladi. Axborot oqimlarini yig‘ish katta foyda beradi, lekin bular harajatsiz
bo‘lmaydi.Teskari aloqaga ega axborot tizimi tushunchasi asosiy tuzilmani tuzishda,
logistik tizimni boshqarishdagi jarayonlarning turli tomonlarini integratsiyalashda asos
bo‘lib xizmat qiladi. Teskari aloqaga ega axborot atrof - muhit imkoniyati yaratilgan,
ma’lum to‘g‘ri qarorlar qabul qilinib, ular shu muhitni yaxshilashga ta’sir ko‘rsatgan
joyda mavjud bo‘ladi va EHM bazasida logistik axborot tizimlarini ko‘rish mobaynida
bir qancha tamoyillarga rioya qilinadi va ular quyidagi tamoyillarga amal
qiladi.Apparat va axborot modullarini ishlatish tamoyili. Apparat moduli asosida radio
apparaturalar bosh vazifasini mustaqil bajarilgan buyum sifatida tushuniladi.
Dastur va apparat modullari tamoyiliga rioya qilish shuni taqozo etadi: -
boshqaruvning turli darajalaridagi, hisoblash texnikasi va dasturlar bilan ta’minlash; -
logistika axborot tizimlari vazifasi foydasini ko‘tarish; - ular narxini tushirish;
Sharoitdan kelib chiqqan holda bosqichma - bosqich tizimini yaratish tamoyili. Boshqa
avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlari kabi EHM bazasida qurilgan logistika axborot
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
357
tizimlari doimiy rivojlanishdagi tizimdir. Bu shuni bildiradiki, loyhalashtirilayotgan
vaqtda doimiy avtomatlashtirilgan obyektlarning o‘sishini oldindan ko‘rish, axborot
tizimlari orqali tarqatilayotgan vazifalar va yechiladigan masalalar sonini kengaytirish.
Lekin shuni nazarda tutish keraki, birinchi o‘rinli masalalarni tanlash logistik axborot
tizimlarining rivojlanishi va uni foydali ishlatishga katta ta’sir ko‘rsatadi. To‘g‘ri
kelgan joyini juftlash. To‘g‘ri kelish joylarida, material va axborotlar to‘plami, o‘z
vazifasi chegarasidan o‘tib ketadi. Shu to‘g‘ri kelish joylaridan o‘zgaruvchanlik bilan
o‘tib ketish logistikaning asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi. Tizimdan
foydalanuvchilarga qulaylik tamoyili «Inson va mashina». Logistika axborot tizimlari
uch guruhga bo‘linadi: - rejali; - dispozitsion; - tezkor (vazifa o‘taydigan). Har xil
guruhlarga kiradigan logistika axborot tizimlari o‘z vazifaviy va ta’minlaydigan
tizimlari bilan ajralib turadi.
So'nggi yillarda kompaniyalar logistika va ta'minot zanjirini boshqarish
vositalari va texnologiyalarida sezilarli o'zgarishlarga duch kelishdi. Kompaniyalar
korporativ axborot tizimlarini keng ko'lamli avtomatlashtirishga o'ta boshladilar va
o'zlarining virtual malumotlar bazalarini shakllantirgan holda elektron tijorat
platformalari va elektron tijorat xizmatlari ishtirokchilariga aylanishdi. Baholanmoqda
Juda kop Amerika olimlari transport va logistika sohasini raqamlashtirishda
innovatsiyalarni ahamiyati katta deb bilishadi. Biroq ,taniqli McKinsey xalqaro
boshqaruv konsalting kompaniyasi (Jeneva, 2020) tahlilchilarining fikriga ko'ra
ma'lumot bu logistika sohasini ragamlashtirishda asosiy unsur hisoblanadi va undan
foydalanish qobilyati kompaniyalarning raqamlashish darajasini ifodalab beradi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
358
1-rasm. Logistikani raqamlashtirishdagi asosiy omillar
1
Raqamli innovatsiyalar logistika ishtirokchilariga samaradorlikni oshirish va
xarajatlarni kamaytirish, shuningdek, yangi biznes imkoniyatlarini izlash mkonini
beradi. Ushbu transformatsiya to'rtta asosiy tendentsiyaga asoslangan "Logistika 4.0"
deb nomlangan yangi paradigmaga olib keladi.
2-rasm. Logistika raqamlashtirish 4.0 davri.
2
Misol tariqasida Amerika Qo'shma Shtatlari logistika bozorini oladigan bo'lsak,
bu bozor hozirda ulkan raqamlashtirishga guvoh bo'lmoqda desak mubolag'a
bo'lmaydi. Masalan Amazon, JB Hunt va Ch kabi yirik yetkazib beruvchilar. Robinson
o'z faoliyatida raqamli texnologiyalar, dronlar va bulutli texnologiyalardan
foydalanadi. Hech kimga sir emaski, u yirik loyihalarni moliyalashtirmoqda. Bularning
barchasi iste'mol talabini qondirishga qaratilgan sa'y-harakatlardir. Logistika sanoati
butun dunyo bo'ylab 4 trillion dollardan ortiq daromadga ega bo'lgan ulkan bozor
bo'lib, elektron tijoratdan tortib ishlab chiqarish va yuqori texnologiyalargacha bo'lgan
turli biznes tarmoqlariga ta'sir qiladi. Hozirgi vaqtda logistikani raqamlashtirishda bir
qator zamonaviy texnologiyalarni joriy etish dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.
1
(PDF) RAQAMLI LOGISTIKANI RIVOJLANTIRISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARNI O’RNI
2
(PDF) RAQAMLI LOGISTIKANI RIVOJLANTIRISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARNI O’RNI
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
359
3-rasm. Logistikada ustuvor ahamiyatga ega bo’lgan eng yaxshi
texnologiyalar
3
Yuqoridagi chizma shuni ko'rsatadiki logistika tizimi bir qancha zamonaviy
texnalogiyalarni va axborolar oqimi yordamida shakillanadigan murakkab malumotlar
bazasi yordamida hosil bo'lgan murakkab bir yaxlit tizim sifatida qaraladi. E'tibor
beradigan bo'lsak Logistikani raqamlashuvida asosiy manbalar bo'lib iqtisodiy
malumoptlar tahlili va va uning internet provayderlarida shakillantirilgan maxsus
dasturlar tashkil etadi. Bundan tashqari istemolchilarga hizkmat ko'rsatish sifatini
yanada yaxshilash maqsadida , masalan, yuklarni sifatli,o'z vaqtida, ishonchli,
belgilanga muddat ichi da yetkazdirib berilishini taminlashda turli xil dasturlardan ,
robototexnika vositalaridan hamda dronlardan keng foydalanilmoqda.
Maqolaning xulosa qismida mamlakatimiz logistika va transport tizimini
tubdan isloh qilish, zamonaviy texnika va texnologiyalar, innovatsion goyalar asosida
raqamlashtirish bo'yicha taklif va umumiy xulosalar keltirilganva uni amalga oshirish
bosqichlari bo'yicha tavsiyalar berilgan. Logistika va transport sohasi bugungi kunda
raqamlashtirish tufayli jiddiy o'zgarishlarni boshdan kechirmoqda. Raqamlashtirish
darajasi ko'p jihatdan operatsiyalar tezligini, aniqligini belgilaydi va ta'minot
zanjirining moslashuvchanligi moslashuvchanligini rivojlantirisk imkoniyatlarini
beradi. Bu kompaniyalar va ularning mijozlari uchun yangi istiqbollarga olib keladi:
Mamlakatimizda Innovatsion transport-logistika tizimlarini yaratishda innovatsior
3
(PDF) RAQAMLI LOGISTIKANI RIVOJLANTIRISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARNI O’RNI
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
360
transport-logistika tizimlarini yagona raqamli platforma asosida shakllantirish boyicha
bosqichma-bosqich ishlarni amalga oshirish taklif etilmoqda. Ushbu ish bosqichlari
maqola mualliflar tomonidan zamonaviy raqamli texnologiyalarga asoslangan
innovatsion transport-logistika tizimini yaratish uchun asos o'rganilmoqda. Bizning
fikrimizcha, mamlakatimiz transport-logistika tizimida raqamli platformani o’rganish
bo"yicha quyidagi ishlarni amalga oshirish kerak:
- innovatsion transport va logistika o‘zaro hamkorligida yetkazib berish
zanjirida raqamli platformalar uchun yagona kirish nuqtasini yaratish; - ta'minot zanjiri
ishtirokchilari o'rtasida transport va logistika ma'lumotlarining samarali almashinuvini
qo'llab-quvvatlash; - ishtirokchilarga zarur ma'lumotlarni saqlash va qayta ishlash
uchun tashqi taqsimlangan tizimlardan foydalanish imkonini beruvchi transport va
logistika sohasida qo'shma innovatsion tadqiqotlar uchun talab qilinadigan umumiy
standartlar; - ta'minot zanjirlari ishtirokchilarini aniqlash va ularning o'zaro
hamkorligini ta'minlash uchun tashqi axborot tizimlari, shu jumladan xorijiy tizimlar
bilan integratsiya; - transport-logistika operatsiyalari bo‘yicha o‘zaro hisob-
kitoblarni boshqarishni ta’minlash, raqamli platforma ishtirokchilari o‘rtasida
transport-logistika sohasini o‘rganishda infratuzilmadan birgalikda foydalanish; -
ta'minot zanjiri ishtirokchilarining raqamli platformalari va yetakchi logistika
markazlari bilan o'zaro aloqa qilish uchun texnologik interfeyslarni amalga oshirish.
Rivojlangan xorijiy davlatlarga nazar tashlaydigan bo‘lsak, yuqorida qayd etilgan
jarayonlar bundan bir necha o‘n yillar avval to‘liq amalga oshirilganini ko‘rishimiz
mumkin. Xususan, AQSh, Germaniya, Fransiya, Angliya, Turkiya, Singapur, BAA,
Xitoy, Malayziya, Koreya, Yaponiya va boshqa mamlakatlarda transport sohasi
to‘liq avtomatlashtirilgan. Buning natijasida transport sohasi yillar davomida har
tomonlama rivojlanib borayotgani, jarayonlar raqamli texnologiyalar orqali amalga
oshirilayotganini ko‘rishimiz mumkin. Hozirgi kunda ushbu mamlakatlar “Aqlli
shahar” konsepsiyasi asosidagi sun’iy intellektdan foydalangan holda yangi bosqichga
o‘tayotganini ko‘rishimiz mumkin. Demak, mamlakatimizni rivojlangan davlatlar
qatoriga qo‘ymoqchi bo‘lsak, avvalo, har bir sohani alohida rivojlantirish orqaligina
muammolarni hal etishimiz, belgilangan maqsadlarga erishishimiz mumkin. Transport
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
361
sohasiga raqamlashtirishni joriy etish bilan bog‘liq quyidagi muammolarni ta’kidlash
lozim: - respublikamizdagi asosiy yo‘lovchi va yuk lokomotivining deyarli barcha
hududlarda raqamlashtirilmaganligi; - aholiga xizmat ko‘rsatuvchi jamoat transporti
tizimini yagona ma’lumotlar bazasiga raqamlashtirish va barcha hududlarni qamrab
oluvchi 3D xaritalar mavjud emasligi; - yo‘lovchi va yuk tashish bilan shug‘ullanuvchi
tashkilotlar va mijozlar o‘rtasida yagona axborot integratsiyasining sustligi;
Mamlakatda avtomobil transporti, temir yo‘l va havo transportida yagona raqamli
platforma mavjud emasligi kabi ko‘plab muammolar mavjud bo‘lib, bu
raqamlashtirishni yanada jadallashtirish zaruriyatini keltirib chiqarmoqda. Joriy davrda
va yaqin kelajakda mamlakatimiz transport tizimida raqamli infratuzilma, intermodal
xizmatlar kabi istiqbolli ishlanmalarning joriy etilishi yo‘lovchi va yuk tashish
hajmini oshirib, iqtisodiy barqarorlikka sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Chunki,
mamlakatimizning qulay geografik va tranzit joylashuvidadir. Bizda suv yo‘llarini
mavjud emasligini va transport faqat quruqlikda ekanini inobatga oladigan bo‘lsak,
mamlakatimizda temir yo‘llari va avtomobil transportining ahamiyati o‘z-o‘zidan
ortib boraveradi va yuzaga keladigan muammolar bartaraf etilishi lozim bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Ivanov D., Tsipoulanidis A., Schönberger J. –
Global Supply Chain and
Operations Management
. – Springer, 2021.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–4477-sonli Qarori –
Transport-
logistika infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha 2019–2023 yillarga mo‘ljallangan
davlat dasturi
. – Toshkent, 2019.
3.
UNESCAP –
Digital and Sustainable Trade Facilitation in Central Asia
. –
4.
Sharipov N.S. –
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining iqtisodiyotga
ta’siri
. – Toshkent, “IQTISOD”, 2021.
5.
Forbes Logistics Tech Insights –
Top Emerging Technologies in Logistics
. –
Forbes.com, 2023.
6.
Abduvahobov, T. (2020). Qishloq xo‘jaligi logistikasining iqtisodiy jihatlari va
rivojlanish tendensiyalari. Tashkent: Iqtisodiyot va tarmoq ma'muriyati nashriyoti.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
362
7.
Berkov, A. (2019). Logistika va ta'minot zanjiri boshqaruvi. Moskva:
Yekaterinburg, Ekonomika.
8.
Davronov, N.(2018). Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining saqlanishi va
transportirovkasi. Tashkent: O‘zbekiston Qishloq xo‘jaligi Akademiyasi nashriyoti.
9.
Bebudovna, Boltayeva Shakhnoz. "Importance of Logistics System
Development in Uzbekistan."
EUROPEAN JOURNAL OF BUSINESS STARTUPS
AND OPEN SOCIETY
2.11 (2022): 6-9.
10.
Narzieva, D. M., and A. D. Kudratov. "the importance of digitalization of the
economy and priorities in Uzbekistan."
World Economics and Finance Bulletin
2.2
(2021): 9-13.
11.
Zamirbekova, G. "ISSUES OF TRANSPORT LOGISTICS IN EFFECTIVE
DEVELOPMENT OF BUSINESS ACTIVITY."
SCIENTIFIC APPROACH TO THE
MODERN EDUCATION SYSTEM
1.3 (2023).1.
12.
Болтаева, Шахноз. "Modern Directions of Small Business and
Entrepreneurship Development in Uzbekistan."
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ
(buxdu. uz)
20.20 (2022).
13.
Рахматуллаева Ф. М., Болтаева Ш. Б. Совершенствование системы
управления персоналом на промышленных предприятиях //Экономика и
финансы (Узбекистан). –2014. – №. 5. – С. 51-54.
14.
Болтаева Ш. Инновационные способы финансирования в агробизнесе
//ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 1. – №.1
34.
15.
Шахноз, Б. (2021). IMPRORING THE ACTIVITIES OF SMALL ENTITIES
ON THE BASIS OF INNOVATIVE MARKETING TECNOLOGIES.
ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.Uz)
,
1
(1).
16.
Bebudovna, Boltayeva Shaxnoz. "ATROF-MUHITNING IFLOSLANISHI VA
INSON SALOMATLIGIGA TA’SIRI."
SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN
THE FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH
2.17 (2024): 10-12.
17.
Bebudovna, Boltayeva Shaxnoz, Abduhakimov Nurbekjon Nuriddin o‘g‘li, and
Xo‘jaqulov Ramozon Saloxiddinovich. "OZBEKISTONDA AGROTURIZMNI
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
363
RIVOJLANTIRISHNING AHAMIYATI."
INNOVATIVE DEVELOPMENTS AND
RESEARCH IN EDUCATION
3.25 (2024): 172-175.
18.
Zokir ogli, Zayniyev Diyorbek. "GLOBAL EKOLOGIK OZGARISHLAR VA
ULARNI OQIBATLARI."
IMRAS
7.1 (2024): 81-83.
19.
Bebudovna, Boltayeva Shaxnoz, Qurbonov Jaxongir Muxtorovich, and
Nematilloyev Shaxriyor Azimovich."QISHLOQ XOJALIGIDA .AHAMIYATI."
SO
‘NGI ILMIY TADQIQOTLAR NAZARIYASI
7.2 (2024): 92-95.
20.
Болтаева, Ш. (2024). CHARACTERISTICS OF THE DIGITAL ECONOMY
AND ITS DESCRIPTION: CHARACTERISTICS OF THE DIGITAL ECONOMY
AND ITS DESCRIPTION.
Центр Научных Публикаций (buxdu.Uz)
,
21.
Болтаева, Ш. (2024). CHO’LLASHISH VA QURG’OQCHILIKGA QARSHI
KURASHISH YO’LLARI.
Центр Научных Публикаций (buxdu.Uz)
,
50
(50).
https://journal.buxdu.uz/index.php/journals_buxdu/article/view/12528
22.
Bebudovna B. S., Xasan o‘g‘li S. R. QUVUR TRANSPORTINI
RIVOJLANTIRISH VA UNING LOGISTIKADAGI AHAMIYATI //FORMATION
OF PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY AS INTERDISCIPLINARY SCIENCES. –
2024. – Т. 3. – №. 29. – С. 536-540.
