MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
269
OTTIRILGAN IMMUN TANQISLIGI SINDROMI
Berdiqulova Muazzam G’ulom qizi
Siyob Abu Ali ibn Sino nomidagi Jamoat salomatligi texnikumi
Anotatsiya: |Ottirilgan immun tanqisligi sindromi (OITS) retrovirus guruhiga
mansub virus qo’zg’atadigan kasallik ikki davrda bo’linadi. OITV infeksiyasi va
bevosita OITS (SPID) davri. OITV infeksiyasi davri odam organizmida virus bor,
lekin kasallik alomatlari hali namoyon bo’lmagan davr. Virus deyarli bir vaqtda
Parijda professor Lyuk Montanye hamda AQSHda professor Gollo boshchiligidagi
olimlar tomonidan kashf etilgan.
Kalit so’zlar: Ottirilgan Immun Tanqislik Sindromi, immunitet, virus,
antitella, qon, infeksiya, organism, giyohvand, narkaman, AQSH, Lyu Montanye,
Gollo,
OITS (Ottirilgan Immun Tanqisligi Sindromi)
Ottirilgan immun tanqisligi sindromi bu virus odamning immunitet tizimiga
tanlab ta’sir ko’rsatadi. Virus odam organizmiga tushgach 2-3 kundan so’ng 25-
30% hollarda birlamchi infeksiya davriga xos alomatlar kuzatilishi mumkin.
Harorat kutarilishi, tunda terlash, bo’g’imlar va bosh og’rig’i , lohaslik, qayt
qilish, ich ketishi, badanda ayniqsa uning yuqori qismida toshmalar paydo bo’lishi
mumkin. Bu alomatlar odam organizmiga tushgan virus ta’siriga immunitet
tizimi ma’lum darajada javob qaytarish reaksiyasi bilan bog’liq. Lekin bu davrda
antitellolarni aniqlash natija bermaydi chunki immunitet tizimining javobi hali
to’liq shakillanmagan bo’ladi. Kasallikning bu davri 8-10 yilgacha ba’zan undan
ham uzoq davom etishi mumkin. Hozirgi kunda amaliyotda OITV infeksiyasi
tashhisini qo’yish qonda kasallik virusiga qarshi paydo bo’lgan antitellolarni
aniqlash – immun ferment taxlili (IFT) reaksiyasiga asoslangan . OITS OITV
infeksiyasining yakuniy davri hisoblanadi. Kasallikning yuqish yo’llari kasallik
virusi infeksiya yuqqan odamning qonida, erkak shahvatida, ayollarning jinsiy
a’zolari chiqindilarida va ko’krak sutida bo’ladi. Shuning uchun OITS asosan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
270
uch xil yo’l bilan yuqadi. OITS bilan kasallanganlarning ko’pchiligini narkamanlar
(giyohvandlar), fohishalar gomo va biseksuallar tashkil etadi. OITS OITV
infeksiyasing yakuniy davri hisoblanadi. Virus bilan organizm o’rtasidagi kurash
uzoq davom etib, virusning ustunligi bilan yakun topadi. Shu vaqtda OITS davri
boshlanadi. Bu davrda odam organizmi har qanday mikrobga mikrobga bardosh
berish xususiyatini yo’qotadi. Jumladan nafas, me’da ichak, siydik yo’llarida
doimo mavjud bo’lgan va kasallik qo’zg’ata olmaydigan mikroblar ham
faollashib, turli xastaliklarni keltirib chiqarishi mumkin. OITS organizmga jinsiy
aloqa parenteral muolajalar (nosteril ignalar, shprits va boshqa tibbiy anjomlar
ishlatilganda) virusni yuqtirib olgan onadan homlaga homladorlik davrida, tug’ish
jarayonida va gudak emiziladigan bo’lsa ko’krak suti bilan yuqib qolishi
mumkin. Virusni yuqtirgan inson uzi sezmay qolishi ham mumkin. Virusning
asosiy belgilari; tananing haddan ziyod arriqlab ketish, tana haroratning doimiy
holda ko’tarilib yurishi, ishtahaning yuqolishi, immunitetning keskin tushib ketishi,
limfa tugunlarining kattalashishi hisoblanadi. OITS kasalligining hozirgi kunda
davosi topilganicha yuq. Butun jahon bo’yicha 1 dekabrni OITS ga qarshi kurash
kuni deb e’lon qilingan. OITS kasalligi profilaktikasi infeksiya keng tarqalgan
kasalliklardan biri bo’lganligi uchun muhofaza tadbirlari ijtimoiy hayotning barcha
soha vakillari ishtirokida olib borilishi lozim. OITS kasalligi bilan chalingan
bemorlar ism familyasi sir saqlanadi. OITS dispanserlari mavjud.
FOYDALANGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI
1.
“Bemorlarni uyda va shifoxonada davolash” O’zbekiston milliy
ensklapediyasi. Toshkent 2011y.
2.
“Hamshiralik ishi” Umarova. T. YU. Qayumova I.A. Ibragimova. M.Q.
Toshkent 2003 y
3.
“Hamshiralik ishi asoslari” K. O’. Zokirova. D.O’. To’xtamatova. S.A.
Mirzaboyeva Toshkent 2010 y
4.
Internet vep saytlar. Ziyo net. Uz.
