MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
198
TA`LIM MUASSASASIDA PSIXOLOGIK XIZMATNING O`ZIGA
XOS AFZALLIKLARI VA AXAMIYATI
Karakulov Abdunazar Nurmamatovich
Termiz shaxar 8-umumiy urta talim maktabi psixologi
Murodova Dilshoda Murodjon qizi
Termiz shaxar 8-umumiy urta talim maktabi psixologi
Annotatsiya: Mazkur maqolada ta’lim muassasalarida psixologik xizmat
faoliyatining zamonaviy ta’lim tizimidagi ahamiyati, uning o‘quvchi shaxsini har
tomonlama rivojlantirishdagi roli, shuningdek, o‘quvchilar, o‘qituvchilar va ota-
onalar bilan ishlashdagi afzalliklari yoritilgan. Psixologik xizmatning asosiy
yo‘nalishlari, uning diagnostik, maslahat, tuzatish-tarbiya va profilaktik faoliyatlari
tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalariga tayangan holda, psixologik xizmatning ta’limdagi
barqarorlik va ijtimoiy-psixologik muhitni yaxshilashdagi o‘rni asoslanadi.
Kalit so‘zlar: psixologik xizmat, ta’lim muassasasi, o‘quvchi psixologiyasi,
maslahat, diagnostika, psixoprofilaktika, rivojlantiruvchi metodlar.
Bugungi kunda ta’lim tizimida inson omiliga, ya’ni o‘quvchi shaxsining ruhiy
rivojlanishiga, hissiy holatiga va ijtimoiy muvozanatiga bo‘lgan e’tibor ortib
bormoqda. Ta’lim muassasalarida psixologik xizmatning faoliyat yuritishi nafaqat
o‘quvchilarni, balki o‘qituvchilar va ota-onalarni ham qamrab olgan holda, yagona
psixopedagogik muhit yaratadi. Psixologik xizmat ta’lim sifatining kafolati, sog‘lom
ijtimoiy muhit shakllanishining muhim vositasi sifatida qaralmoqda.
Ta’lim muassasasida psixologik xizmatning o‘ziga xos afzalliklari va
ahamiyati haqida batafsil ma’lumot quyidagicha:
Psixologik xizmatning o‘ziga xos afzalliklari
O‘quvchilarning psixologik salomatligini qo‘llab-quvvatlash
Ta’lim muassasalarida o‘quvchilar turli psixologik qiyinchiliklarga duch
kelishi mumkin: imtihon stressi, tengdoshlar bilan munosabatlar, o‘ziga ishonchsizlik,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
199
oilaviy muammolar yoki ijtimoiy bosim. Psixologik xizmat bu muammolarni aniqlash
va bartaraf etishda muhim rol o‘ynaydi. Masalan, psixolog o‘quvchilarga stressni
boshqarish usullarini o‘rgatishi, ularning emotsional barqarorligini ta’minlashi
mumkin. Bu esa o‘quvchilarning o‘quv jarayonidagi faolligi, diqqat markazi va o‘ziga
bo‘lgan ishonchini oshiradi.
Individual yondashuv
Har bir o‘quvchi o‘ziga xos psixologik va emotsional xususiyatlarga ega.
Psixologik xizmat har bir o‘quvchining shaxsiy ehtiyojlarini inobatga olgan holda
individual maslahatlar beradi. Masalan, introvert xarakterga ega o‘quvchiga guruhda
ishlash qiyin bo‘lsa, psixolog unga ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirishda yordam
beradi yoki ekstrovert o‘quvchining impulsiv xatti-harakatlarini boshqarish
strategiyalarini ishlab chiqadi.
Ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish
Psixologik xizmat o‘quvchilarga guruhda muloqot qilish, konfliktlarni
konstruktiv tarzda hal qilish, hamkorlik qilish va empatiya ko‘rsatish kabi ijtimoiy
ko‘nikmalarni o‘rgatadi. Masalan, guruh mashg‘ulotlari yoki treninglar orqali
o‘quvchilar o‘zaro hurmat va hamkorlikni o‘rganadi, bu esa sinfda ijobiy muhit
yaratadi.
Ota-onalar va o‘qituvchilar bilan hamkorlik
Psixolog nafaqat o‘quvchilar bilan ishlaydi, balki ota-onalar va o‘qituvchilar
bilan ham faol hamkorlik qiladi. U ota-onalarga farzandlarining psixologik holati,
xatti-harakati yoki o‘quv jarayonidagi qiyinchiliklari haqida maslahat beradi.
Shuningdek, o‘qituvchilarga sinf muhitini yaxshilash, o‘quvchilar bilan samarali
muloqot qilish va ularning motivatsiyasini oshirish bo‘yicha tavsiyalar beradi.
Krizis holatlarida tezkor yordam
Ta’lim muassasalarida ba’zida krizis holatlari yuzaga kelishi mumkin: oilada
yo‘qotish, zo‘ravonlik, bulling yoki boshqa travmatik vaziyatlar. Psixologik xizmat
bunday hollarda tezkor psixologik yordam ko‘rsatadi, o‘quvchilar va xodimlarni
qo‘llab-quvvatlaydi. Masalan, guruh terapiyasi yoki individual maslahatlar orqali
o‘quvchilarning travmadan keyingi stressni yengishiga yordam beriladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
200
Karyera yo‘naltirish va maqsad qo‘yish
Psixologik xizmat o‘quvchilarga o‘z qiziqishlari, qobiliyatlari va kelajakdagi
maqsadlarini aniqlashda yordam beradi. Karyera yo‘naltirish bo‘yicha maslahatlar,
testlar va mashg‘ulotlar orqali o‘quvchilar o‘zlariga mos keladigan kasbni tanlashda
aniqroq qaror qabul qilishadi.
Psixologik xizmatning ahamiyati
Ta’lim sifatini oshirish
Psixologik xizmat o‘quvchilarning o‘quv jarayoniga diqqatini jamlashiga,
motivatsiyasini oshirishga va o‘ziga bo‘lgan ishonchni mustahkamlashga yordam
beradi. Masalan, psixologik mashg‘ulotlar orqali o‘quvchilarning o‘quv faoliyati
yaxshilanadi, bu esa umumiy ta’lim sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Salbiy xatti-harakatlarning oldini olish
Psixologik xizmat o‘quvchilar orasida bulling, giyohvandlik, tajovuzkorlik
yoki boshqa salbiy xatti-harakatlarning oldini olishga xizmat qiladi. Psixologlar
o‘quvchilar bilan profilaktik suhbatlar o‘tkazadi, ularning xatti-harakatlarini tahlil
qiladi va xavfli tendensiyalarni erta aniqlaydi. Masalan, sinfda zo‘ravonlik holatlari
aniqlansa, psixolog mediator sifatida harakat qilib, muammoni hal qilishga yordam
beradi.
Inkluziv ta’limni qo‘llab-quvvatlash
Maxsus ehtiyojli o‘quvchilar (nogironligi bo‘lgan, autizm spektridagi yoki
boshqa psixologik xususiyatlarga ega bolalar) ta’lim muassasasida psixologik xizmat
orqali ijtimoiy va o‘quv jarayoniga moslashadi. Psixologlar maxsus dasturlar ishlab
chiqadi, o‘qituvchilarga ushbu o‘quvchilar bilan ishlash bo‘yicha maslahatlar beradi
va ularning sinfdoshlari bilan integratsiyasini ta’minlaydi.
Psixologik barqarorlikni ta’minlash
Ta’lim muassasalari ko‘pincha stressli muhit bo‘lishi mumkin – imtihonlar,
tengdoshlar bilan raqobat, o‘qituvchilarning talablari va boshqalar. Psixologik xizmat
o‘quvchilar, o‘qituvchilar va hatto ota-onalar uchun psixologik barqarorlikni
ta’minlaydi. Masalan, psixologlar stressni boshqarish bo‘yicha seminarlar o‘tkazishi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
201
yoki o‘quvchilarga dam olish va emotsional muvozanatni saqlash usullarini o‘rgatishi
mumkin.
Kelajakka tayyorgarlik
Psixologik xizmat o‘quvchilarga o‘z-o‘zini anglash, maqsad qo‘yish va
hayotda muvaffaqiyatli bo‘lish uchun zarur bo‘lgan psixologik resurslarni
shakllantirishda yordam beradi. O‘quvchilar o‘zlarining kuchli va zaif tomonlarini
tushunib, o‘zlariga ishonchni mustahkamlab, kelajakdagi qiyinchiliklarga tayyor
bo‘lishadi. Masalan, psixologik mashg‘ulotlar orqali o‘quvchilar vaqtni boshqarish,
qaror qabul qilish va muvaffaqiyatsizliklarni engish kabi ko‘nikmalarni egallaydi.
Ta’lim muassasasining umumiy muhitini yaxshilash
Psixologik xizmat nafaqat individual o‘quvchilar bilan ishlash bilan
cheklanmaydi, balki umumiy ta’lim muhitini yaxshilashga ham xizmat qiladi.
Masalan, psixologlar sinflarda ijobiy munosabatlar muhitini yaratish, o‘qituvchilarning
professional charchoqlarini kamaytirish va ota-onalar bilan samarali hamkorlik qilish
bo‘yicha dasturlar ishlab chiqadi.
Xulosa
Ta’lim muassasasida psixologik xizmatning o‘rni beqiyos. U o‘quvchilarning
nafaqat o‘quv jarayonidagi muvaffaqiyatlariga, balki ularning psixologik salomatligi,
ijtimoiy moslashuvi va shaxsiy rivojlanishiga ham katta hissa qo‘shadi. Psixologik
xizmat o‘quvchilar, o‘qituvchilar va ota-onalar o‘rtasida ko‘prik vazifasini o‘taydi,
ta’lim muhitini yanada xavfsiz, qulay va samarali qiladi. Shu sababli, zamonaviy ta’lim
tizimida psixologik xizmat nafaqat qo‘shimcha imkoniyat, balki muhim zarurat sifatida
qaralishi lozim.
Xulosa qilib aytganda, ta’lim muassasasida psixologik xizmat shaxsiy
rivojlanish, ijtimoiy moslashuv va sog‘lom psixologik muhit shakllanishi uchun
muhim vositadir.
ADABIYOTLAR.
1.
Egamberdiyeva N.M. Ijtimoiy pedagogika. Darslik. T.: 2009
2.
G‘oyibnаzаrov E. vа Mаtkаrimovа J.D. Sotsiologiya. O‘quv qo‘llаnmа.–T.:
ToshtYMI. 1.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
202
3.
Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O‘quvchilarni tarbiyashda ijtimoiy
fanlarni o‘qitishni didaktik imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION
SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275.
4.
Khaydarov S,A. (2023). Using technologies in teaching social sciences.
GALAXY INTERNATIONAL INTERDISCIPLINARY RESEARCH JOURNAL
(GIIRJ), (pp. 305-309). 11(9).
5.
Rossen, E., & Flinders, D. J. School Psychology: A Blueprint for Training and
Practice III. Publisher.2009. p 300
6.
Schmidt, J. J. Counseling in Schools: Comprehensive Programs of Responsive
Services for All Students. Английские страницы XVII, 363 Seiten Illustrationen
[382] Год 2014
7.
Weist, M. D., Evans, S. W., & Lever, N. A. (2003). Introduction: Advancing
mental health practice and research in schools. In M. D. Weist, S. W. Evans, & N. A.
Lever (Eds.), Handbook of school mental health: Advancing practice and research (pp.
1–7). Kluwer Academic/Plenum Publishers.
8.
Gueldner, B.A., Feuerborn, L.A., & Merrell., K.W. (2020). Social and emotional
learning in the classroom, second edition: Promoting mental health and academic
success. The Guilford Press
