MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–6_ Май –2025
354
AXBOROT ALMASHINUVI ASOSIDA OLIY TA’LIM MUASSASALARI
BITIRUVCHILARI VA ISH BERUVCHILAR O‘RTASIDA AVTOMATIK
MUVOFIQLASHTIRISH ALGORITMLARINI YARATISH
Qarshi davlat universiteti dotsenti Daminova Barno Esanovna,
https://orcid.org/0009-0001-4211-6082
Pardayeva Muqaddas Zafar qizi,
Qarshi davlat universiteti
Algoritmlar va dasturlash texnologiyalari kafedrasi magistri
Annotatsiya. Maqolada bitiruvchilar va ish beruvchilar o‘rtasidagi o‘zaro
axborot almashinuvi asosida samarali va avtomatlashtirilgan muvofiqlashtirish
algoritmlarini ishlab chiqish konsepsiyasi bayon etiladi. Har ikki tomonning ehtiyoj va
imkoniyatlarini
aniqlovchi,
baholovchi
va
muvofiqlashtiruvchi
algoritmik
yondashuvlar tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu tizim orqali oliy ta’lim tizimi va
mehnat bozorining o‘zaro integratsiyasini ta’minlash mexanizmlari yoritiladi.
Kalit so‘zlar: axborot almashinuvi, bitiruvchilarni ishga taqsimlash, avtomatik
muvofiqlashtirish, muvofiqlik algoritmlari, oliy ta’lim muassasalari, ish beruvchilar,
moslik funksiyasi, qaror qabul qilish tizimi, raqamli platforma, ma’lumotlar tahlili,
matching tizimi, soft skills baholash, real vaqt algoritmlari, vakansiya muvofiqligi,
mehnat bozori integratsiyasi.
Annotation. The article describes the concept of developing effective and
automated coordination algorithms based on mutual information exchange between
graduates and employers. Algorithmic approaches that identify, evaluate and
coordinate the needs and capabilities of both sides are analyzed. Also, through this
system, the mechanisms of ensuring the mutual integration of the higher education
system and the labor market will be highlighted.
Key words: information exchange, job allocation of graduates, automatic
matching, matching algorithms, higher education institutions, employers, matching
function, decision-making system, digital platform, data analysis, matching system,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–6_ Май –2025
355
soft skills assessment, real-time algorithms, vacancy matching, labor market
integration.
Аннотация. В статье описана концепция разработки эффективных и
автоматизированных алгоритмов координации на основе взаимного обмена
информацией между выпускниками и работодателями. Анализируются
алгоритмические подходы, позволяющие выявить, оценить и согласовать
потребности и возможности обеих сторон. Также посредством этой системы
будут освещены механизмы обеспечения взаимной интеграции системы
высшего образования и рынка труда.
Ключевые слова: обмен информацией, распределение рабочих мест
выпускников, автоматический подбор, алгоритмы подбора, высшие учебные
заведения, работодатели, функция подбора, система принятия решений,
цифровая платформа, анализ данных, система подбора, оценка мягких навыков,
алгоритмы реального времени, подбор вакансий, интеграция на рынке труда.
Bugungi kunda oliy ta’lim muassasalari bitiruvchilarini ish bilan ta’minlashda
muvofiqlashtirish jarayonining tezkor, adolatli va samarali amalga oshirilishi dolzarb
masalalardan biridir. An’anaviy usullar vaqt va resurslarni ortiqcha sarflashga sabab
bo‘layotgan bir vaqtda, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan
foydalangan holda avtomatlashtirilgan tizimlar yaratish ehtiyoji ortib bormoqda.
Ayniqsa, bitiruvchining malakasi, ixtisosligi, joylashuvi kabi omillarni hisobga olgan
holda ish beruvchi talablariga avtomatik moslikni aniqlovchi algoritmlar muhim
ahamiyat kasb etadi.
Raqamli transformatsiya jarayonlari jamiyatning barcha sohalariga, xususan
ta’lim va mehnat bozoriga ham chuqur kirib bormoqda. Har yili yuz minglab
bitiruvchilar oliy ta’lim muassasalarini tugatadi va ular o‘zlariga mos ish topishga
harakat qiladilar. Shu bilan birga, minglab tashkilotlar malakali, ishonchli va zamon
talablari darajasida tayyorlangan kadrlarni izlashmoqda. Ushbu jarayon o‘zaro axborot
almashinuvi asosida sodir bo‘lishi zarur.
Muammo shundaki, bu ikki tomonning ma’lumotlari ko‘p hollarda to‘liq va
real vaqt rejimida bog‘lanmagan. An’anaviy yondashuvlar (qo‘lda tahlil qilish, xat
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–6_ Май –2025
356
orqali yuborish, vakansiyalarni ro‘yxat ko‘rinishida e’lon qilish) samaradorligini
yo‘qotmoqda. Shuning uchun ham zamonaviy algoritmik yondashuvlarga asoslangan
muvofiqlashtirish tizimlarini yaratish dolzarb masalaga aylanmoqda.
Axborot almashinuvi – bu ikki tomon (bitiruvchi va ish beruvchi) o‘rtasida
zaruriy ma’lumotlarning real vaqt rejimida, strukturaviy va tushunarli shaklda
uzatilishidir. Bunday almashinuv quyidagi elementlarni o‘z ichiga oladi:
Bitiruvchining akademik yutuqlari, ixtisosligi, soft skills ko‘nikmalari, til
bilimi, joylashuvi, ishga bo‘lgan munosabati.
Ish beruvchining vakansiyasi, talab etiladigan malaka, ish sharoiti,
rivojlanish imkoniyatlari, ish haqi taklifi.
Bu ikki tomonning ma’lumotlari yagona platformada to‘plansa, muvofiqlik
algoritmlari vositasida avtomatik tahlil qilish imkoniyati yaratiladi.
Moslik funksiyasi
Muvofiqlikni aniqlashda har bir bitiruvchi va vakansiya juftligi uchun moslik
funksiyasi (matching function) ishlab chiqiladi:
𝑀(𝑖, 𝑗) = 𝛼
1
∙ 𝑆
𝑖
𝑗
+ 𝛼
2
∙ 𝐸
𝑖
𝑗
+ 𝛼
3
∙ 𝐿
𝑖
𝑗
+ 𝛼
4
∙ 𝐺
𝑖
𝑗
Bu yerda:
𝑆
𝑖
𝑗
– ixtisoslik mosligi,
𝐸
𝑖
𝑗
– tajriba yoki amaliyot mosligi,
𝐿
𝑖
𝑗
– joylashuv yaqinligi,
𝐺
𝑖
𝑗
– umumiy kompetensiyalar (til bilimi, soft skills),
𝛼
– mezon og‘irlik koeffitsiyentlari.
Qaror qabul qilish mexanizmi
Moslik ballari asosida optimallashtirish algoritmlari qo‘llaniladi. Masalan,
quyidagicha:
Greedy algorithm
– eng yuqori ballni topib, avtomatik juftlik tayinlaydi.
Constraint satisfaction models
– ish beruvchi shartlariga mos kelganlar
orasidan tanlaydi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–6_ Май –2025
357
Barqaror matching (Stable Matching)
– Gale–Shapley yondashuvi asosida
ishlaydi.
Axborot tizimi arxitekturasi
Tizim quyidagi tarkibiy qismlardan iborat bo‘lishi mumkin:
Ma’lumotlarni yig‘ish moduli
– bitiruvchilar va ish beruvchilar platformada
profil to‘ldiradi.
Axborotni standartlashtirish moduli
– kiritilgan ma’lumotlar yagona formatga
o‘tkaziladi.
Matching algoritm moduli
– yuqorida keltirilgan matematik funksiyalarga
asoslanadi.
Tavsiyalar tizimi
– foydalanuvchilarga eng optimal variantlarni ko‘rsatadi.
Tahlil va monitoring bo‘limi
– tizim faoliyatini real vaqtda kuzatish imkonini
beradi.
Amaliy natijalar va samaradorlik
Quyidagi yutuqlarga erishish mumkin:
Bitiruvchilar uchun: tez, shaffof, adolatli ish topish imkoniyati;
Ish beruvchilar uchun: malakali nomzodlarni yo‘qotmaslik, vaqtni tejash;
OTMlar uchun: bitiruvchilar bandligiga oid tahlillarni avtomatik olish,
rejalashtirishni takomillashtirish;
Davlat organlari uchun: kadrlar siyosatini real statistikaga asoslangan
holda yuritish.
Avtomatik muvofiqlashtirish algoritmlari nafaqat axborot texnologiyalari
nuqtayi nazaridan, balki ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning asosiy omillaridan biridir.
Oliy ta’lim muassasalari, ish beruvchilar va davlat organlari o‘rtasidagi integratsiyani
ta’minlashda bunday algoritmik tizimlar asosiy vosita sifatida xizmat qilishi mumkin.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
Raximov N., Primqulov O., Daminova B. Basic concepts and stages of research
development on artificial intelligence //2021 International Conference on Information
Science and Communications Technologies (ICISCT). – IEEE, 2021. – С. 1-4.
2.
Raximov N. et al. As a mechanism that achieves the goal of decision
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–6_ Май –2025
358
management //2021 International Conference on Information Science and
Communications Technologies (ICISCT). – IEEE, 2021. – С. 1-4.
3.
Esanovna D. B. UDK: 372.881 Criteria for evaluating the effectiveness of the
education system //akhmedova mehrinigor bahodirovna///methodology and methods
of linguoma'naviyatshunoslic as a subject38 akhmadjonova baxora jarkinovna,
nasreddinova farzona shukhratovna///borrowings from english into russian and uzbek
in the use of medical terminology. – Т. 42. – С. 33.
4.
Даминова Б. Э., Якубов М. С. Проблемы защиты от внешних и внутренних
информационных угроз //Труды Северо-Кавказского филиала Московского
технического университета связи и информатики. – 2013. – №. 1. – С. 306-308.
5.
Даминова Б. Э. Сравнительный анализ состояния организации
многоуровневых образовательных процессов //Экономика и социум. – 2023. –
№. 1-2 (104). – С. 611-614.
6.
Daminova B. ACTIVATION OF COGNITIVE ACTIVITY AMONG
STUDENTS IN TEACHING COMPUTER SCIENCE //CENTRAL ASIAN
JOURNAL OF EDUCATION AND COMPUTER SCIENCES (CAJECS). – 2023. –
Т. 2. – №. 1. – С. 68-71.
7.
Esanovna D. B. Modern Teaching Aids and Technical Equipment in Modern
Educational Institutions //International Journal of Innovative Analyses and Emerging
Technology. – Т. 2. – №. 6.
8.
Esanovna D. B. et al. ELECTRONIC TEXTBOOK AS A BASIS FOR
INNOVATIVE TEACHING //MAVZUSIDAGI XALQARO ILMIY-AMALIY
ANJUMAN. – С. 660.
9.
GAUSS D. B. E. ITERATION METHODS FOR SOLVING A SYSTEM OF
LINEAR ALGEBRAIC EQUATIONS //Экономика и социум. – 2024. – №. 2. – С.
117.
10.
Daminova B. Algorithm of education quality assessment system in secondary
special education institution (on the example of guzor industrial technical college)
//International Scientific and Practical Conference on Algorithms and Current
Problems of Programming. – 2023.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–6_ Май –2025
359
11.
Якубов М., Даминова Б., Юсупова С. Формирование и повышение
качества образования с помощью образовательных информационных
технологий //International Scientific and Practical Conference on Algorithms and
Current Problems of Programming.-2023.
12.
Даминова Б. Э. ПРИНЦИПЫ И ТРЕБОВАНИЯ АДАПТАЦИИ
ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО
ОБРАЗОВАНИЯ
В
ИЗМЕНЯЮЩИХСЯ
СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИХ УСЛОВИЯХ //Yosh mutaxassislar. – 2023.
– Т. 1. – №. 8. – С. 31-36.
13.
Kaynarov F. Z. THEORETICAL FOUNDATIONS FOR THE CREATION OF
ELECTRONIC TEXTBOOKS FOR DISTANCE EDUCATION //Экономика и
социум. – 2024. – №. 2-2 (117). – С. 169-175.
14.
Кайнаров Ф. З. ИННОВАЦИОННЫЕ МЕТОДЫ ПРЕПОДАВАНИЯ
ПРИКЛАДНОЙ МАТЕМАТИКИ //Экономика и социум. – 2023. – №. 1-2 (104).
– С. 619-622.
15.
Kaynarov
F.
APPLICATION
OF
MODERN
INFORMATION
TECHNOLOGIES IN MEDICINE //International Scientific and Practical Conference
on Algorithms and Current Problems of Programming. – 2023.
