MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_Май –2025
104
MAHMUD TAYMUR VA UNING “BIR PIYOLA CHOY” HIKOYASI
TAHLILI
MOHIZARBEGIM ERGASHEVA
TDSHU, Arab filologiyasi
2-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada arab yozuvchisi Mahmud Taymur va uning
„Bir piyola choy“ („
ياشلا ناجنف ةصق
“ ) nomli hikoyasi adabiy jihatdan tahlil qilinadi.
Asarda keltirilgan ijtimoiy hayot manzaralari, insoniy munosabatlar, yolg‘izlik,
e’tiborga bo‘lgan ehtiyoj kabi mavzular yoritiladi. Shuningdek, Mahmud Taymurning
arab hikoyachiligidagi o‘rni va uning ijodiga xos badiiy uslublar haqida ham fikr
yuritiladi. Asarning hozirgi davr o‘quvchilari uchun qanday ahamiyatga ega ekani
muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar:
Mahmud Taymur, arab adabiyoti, hikoya, realizm, “Bir piyola
choy”, tahlil, personaj, ijtimoiy hayot, badiiy uslub, adabiy obraz.
Abstract:
This article analyzes the literary work of the Arab writer Mahmoud
Taymur and his story «A Cup of Tea»(„
ياشلا ناجنف ةصق
“)
from a literary perspective.
The work covers themes such as scenes of social life, human relationships, loneliness,
and the need for attention. It also discusses the role of Mahmoud Taymur in Arab
storytelling and the artistic styles inherent in his work. The significance of the work
for modern readers is discussed.
Keywords:
Mahmoud Taymur, Arabic literature, story, realism, «A Cup of
Tea», analysis, character, social life, artistic style, literary image.
XX asr arab adabiyoti uchun yangilanish va modernizatsiya davri bo‘ldi.
G‘arb adabiyotining ta’siri, mustamlakachilikka qarshi kurash, milliy uyg‘onish
harakatlari arab yozuvchilarini yangi uslub va mavzular izlashga undadi. Bu davrda
hikoya va roman janrlari jadal rivojlanib, realizm va psixologizm asosiy
yo‘nalishlarga aylandi. Misr, Suriya, Livan kabi mamlakatlarda adabiy jarayonlar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_Май –2025
105
kuchayib, Mahmud Taymur kabi yozuvchilar bu davr taraqqiyotining yetakchi
namoyandalariga aylandi.
Mahmud Taymur XX asr arab adabiyotida qisqa hikoya janrining
rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan taniqli yozuvchilardan biridir. Uning asarlari
oddiy inson hayoti va ichki kechinmalarini nozik, samimiy uslubda tasvirlab,
zamonaviy arab hikoyachiligining asoschilaridan hisoblanadi. Taymur realistik
yondashuvi va badiiy tafakkuri bilan sharqiy arab adabiyotida o‘ziga xos o‘rin
egallagan.
Mahmud Taymur – fantastik yozuvchi.
1
U bir nechta nashrlarga hissa
qo‘shgan. Mahmud Taymur 1894-yil 16-iyunda Qohirada adabiyot bilan mashhur
oilada tug‘ilgan.
2
Uning otasi Ahmed Taymur (1871-1930) arab merosiga keng
qiziqishi bilan tanilgan taniqli yozuvchi, arab tili, adabiyoti va tarixi sanʼati boʻyicha
tadqiqotchi boʻlgan. Ahmad Taymur Misr kitoblar uyida hozirgacha tadqiqotchilar
uchun o‘q-dori hisoblangan “Temuriylar” nomli katta kutubxona qoldirdi. Uning
akasi Muhammad Taymur arab adabiyotida birinchi qissa yozgan.
3
Mahmud Taymur
1945-yil oktabrda nashr etilgan Qohirada joylashgan “Al-Katib al-Misri” adabiy
jurnalining mualliflaridan edi. Uning bir qancha mashhur romanlari bor. Ular
quyidagilardir: „ يلوتم مع“ , „ ةعمج خيشلا“, „ ىدنفا بجر“, „ طيبعلا ديعس خيشلا“, „ يف ةيروح
رحبلا“.
Mahmud Taymur adabiyotga yoshligida qiziqish bildirgan va 1920-yillarda
faol ijodiy faoliyat boshlagan. U dastlab maqolalar va qisqa hikoyalar yozib, o‘zining
realistik uslubini shakllantira boshladi. Taymur arab zamonaviy hikoyachiligida
yangi nafas olib kirgan yozuvchilardan biri sifatida tezda tanildi va ijodi orqali arab
jamiyatidagi kundalik hayot va inson ruhiyatining nozik tomonlarini ko‘rsatishga
intildi.
Uning adabiy uslubi sodda, tushunarli va samimiy bo‘lib, u hayotiy voqealarni
chuqur psixologik tahlil bilan yoritadi. Uning asarlarida insoniy his-tuyg‘ular,
1
Guth, Stephan (2024). «Maḥmūd Taymūr (1894–1973)». Emerging Subjectivity in the Long 19th-Century Middle
East. Studies on Modern Orient. Vol. 51. De Gruyter. Pp. 288–311. ISBN 978-3-11-134481-2. LCCN 2024935830.
2
«Maḥ̥mūd Taymūr (1894-1973)». Data.bnf.fr. Retrieved 25 March 2020.
3
«Maḥmūd Taymūr | Egyptian author». Encyclopedia Britannica.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_Май –2025
106
ijtimoiy tengsizlik, yolg‘izlik va kundalik hayotning murakkabliklari asosiy mavzular
hisoblanadi. Taymur arab hikoyachiligida realizmni rivojlantirgan va qisqa hikoya
janrini yangi bosqichga olib chiqqan muhim namoyandadir. Uning ijodi arab
adabiyotida modernizm va realistik yondashuvning muhim timsoli sifatida
qadrlanadi.
Mahmud Taymurning “Bir piyola choy” hikoyasi choyning tarixiy kelib
chiqishi, uning insoniyat hayotidagi o‘rni va madaniy taraqqiyotdagi ta’sirini badiiy
tilda hikoya qiladi. Hikoya qadim Xitoy afsonasidan boshlab, choyning tarqalish
yo‘li, uning dastlab noyob hashamat sifatida Yevropaga kirib kelishi, inglizlar orasida
ommalashuvi, ishlab chiqarilishi va inson salomatligiga ta’siri haqida so‘z yuritadi.
Bunda choy nafaqat ichimlik sifatida, balki jamiyatlar o‘rtasidagi tafovut, urf-odatlar
va ruhiy kechinmalar timsoli sifatida ham tasvirlanadi.
Asarda Hindistondan kelgan taqvodor shaxsning choy bilan tanishuvi
markaziy voqea sifatida ilgari suriladi. U uzoq vaqt ibodat qilgani sababli uxlab
qolganidan o‘zini jazolab, hushyorlikni saqlash uchun daraxt barglarini chaynaydi.
Bu holat choyning inson ruhiyati va jismoniy holatiga ta’siri haqida ramziy ifodadir.
Shundan so‘ng choyning dunyo bo‘ylab tarqalishi, ayniqsa Yevropada qanday qabul
qilingani tasvirlanadi.
Asarda tarix va afsona chatishib ketgan bo‘lsa-da, muallif choy orqali
insoniyat tarixidagi ruhiy izlanish, hushyorlikka intilish, ma’naviy uyg‘onish kabi
mavzularni yoritadi. Ayniqsa, choyning dastlab boylar uchun mo‘ljallangani,
keyinchalik keng xalq ommasiga yoyilgani ijtimoiy tengsizlik fonini ko‘rsatadi.
Hikoya oxirida esa choy ichishning ruhiy totuvlik va madaniy jihatdan birlashtiruvchi
vosita sifatidagi qiyofasi yaqqol namoyon bo‘ladi.
Hikoya birinchi navbatda tarixiy-afsonaviy personajlar asosida qurilgan.
Bunda Hindistonlik taqvodor markaziy obraz bo‘lib, uning o‘z ichki dunyosi bilan
kurashi, Buddaga sadoqat bilan bog‘liq ruhiy kechinmalari choy bilan bevosita
aloqador tarzda tasvirlanadi. Muallif shaxsiy iztirob, izlanish va ruhiy uyg‘onishni
chuqur badiiylashtiradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_Май –2025
107
Hikoya choy tarixiga bag‘ishlangandek tuyulsa-da, unda boshqa jihatlar ham
ko‘zga tashlanadi. Xususan, hikoya insoniyatning azaliy muammosi – hushyorlik va
ma’naviy uyg‘onish istagining ramziga aylangan. Taqvodor insonning o‘z
zaifliklariga qarshi kurashi, oxir-oqibat choydan kuch olish motivi orqali insonning
o‘z ustida ishlashi, izlanishi ko‘rsatilgan.
Choy – bu oddiy ichimlik emas. U o‘zida tarixni, e’tiqod va fidokorlikni,
insoniyat tafakkurining bosqichlarini aks ettiradi. Mahmud Taymur esa shu ichimlik
orqali inson ruhiyatini, uning ichki kurashlarini, va hatto jamiyatlar tarixiy
taraqqiyotini ko‘rsatishga erishadi.
Yozuvchi hikoya davomida choy bargining terilishidan tortib, uning qayta
ishlanishigacha bo‘lgan barcha bosqichlarni juda puxta tasvirlaydi. Har bir bosqichda
u faqat texnologik jarayon emas, balki shu jarayon ortidagi mehnat, sabr, va izlanish
ruhini ko‘rsatadi. Ayniqsa, fermentatsiya jarayoni tasvirida rang o‘zgarishi, ta’m
paydo bo‘lishi – bularning barchasi inson hayoti bilan qiyoslanadi. Inson ham
murakkab jarayonlardan, ruhiy sinovlardan o‘tadi, shakllanadi, yetuklikka erishadi.
Choy tarixining ilk bosqichlarida u faqat zodagonlar uchun mo‘ljallangan
bo‘lsa-da, vaqt o‘tishi bilan oddiy xalq orasiga ham kirib borgan. Bu esa ijtimoiy
qatlamlar o‘rtasidagi tafovutni va uning qanday yumshab borishini ko‘rsatadi. Bu
o‘zgarishlar orqali yozuvchi choyni ijtimoiy tenglik timsoli sifatida ham talqin qiladi.
Oddiy ichimlik – katta ijtimoiy o‘zgarishlarning guvohi va ishtirokchisi.
Choyga limon qo‘shish orqali tanin ta’sirining kamaytirilishi esa hayotiy ramz
sifatida talqin qilinadi. Har qanday zararli ta’sirga qarshi tabiatda biron-bir
yumshatuvchi vosita mavjud. Bu fikr insoniy munosabatlar, hayotdagi muammolarga
yondashuv borasida ham chuqur falsafiy ma’no beradi.
Hikoyada choy tarixi haqida so‘z borayotgan bo‘lsa-da, bu asar aslida
insoniyat tarixining bir parchasidir. U yerda inson tafakkuri, sabr, fidoyilik, mehnat,
ma’naviyat aks etadi. Mahmud Taymur bir piyola choyni faqat ichimlik emas, balki
tarixiy-falsafiy obraz sifatida o‘rtaga chiqaradi.
Bugun biz bir piyola choy ichayotganimizda, bu oddiy harakat orqasida butun
boshli tarix, ruhiyat, va madaniyat yotganini unutmasligimiz kerak. “Bir piyola choy”
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_Май –2025
108
hikoyasi aynan shu narsani – ichimlik ortidagi iymon, izlanish va insoniylikni
eslatadi. Mahmud Taymurning bu asari arab adabiyotida realizmning yorqin
namunasi sifatida alohida o‘rin tutadi. Bu hikoya zamonaviy o‘quvchini o‘ylantiradi,
hayotga yangicha nazar bilan qarashga undaydi.
Xulosa o‘rnida shuni aytish kerakki, “Bir piyola choy” hikoyasi oddiy
ichimlik ortiga yashiringan murakkab haqiqatlarni, mehnat, izlanish va insoniy
tafakkurni yuksak san’at bilan ifoda etadi. Mahmud Taymur bu hikoya orqali nafaqat
choy tarixini hikoya qiladi, balki uni hayot falsafasining timsoliga aylantiradi. Asar
o‘quvchini chuqur fikrlashga undaydi, oddiy voqelik ortidagi murakkablikni
ko‘rishga, har bir buyum va hodisaga ma’naviy ko‘z bilan qarashga chorlaydi.
Bugungi kunda biz iste’mol qilayotgan choyning orqasida ming yillik tarix,
madaniyat va insoniy tajriba yotganini anglash, bu hikoyaning asosiy maqsadidir.
Hikoya nafaqat arab adabiyotining boy namunasi, balki global miqyosda
insoniyatning mehnat va sabr orqali mukammallikka intilishi haqida hamdir. Shu
jihatlari bilan “Bir piyola choy” hikoyasi har qanday davr o‘quvchisi uchun dolzarb
bo‘lib qolaveradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
،ةيبرعلا ةغللا ةذتاسأ نم ةنجل :فيلأت .يناثلا ءزجلا ،ةيوناثلا ةلحرملل :ةثيدحلا ةعلاطملا
١٣٨٩
-
١٣٩٠
/ ـه
1980
–
1981
.م
2.
،رشنلاو ةمجرتلاو فيلأتلا ةنجل ةعبطم :ةرهاقلا .رطاخلا ضيف .نيمأ دمحأ
1943
.
3.
Ukers, William H. All About Tea. New York: The Tea and Coffee Trade
Journal Company, 1935.
4.
Benn, James A. Tea in China: A Religious and Cultural History. University of
Hawaii Press, 2015.
5.
Guth, Stephan (2024). «Maḥmūd Taymūr (1894–1973)». Emerging
Subjectivity in the Long 19th-Century Middle East.
6.
«Maḥ̥mūd Taymūr (1894-1973)». Data.bnf.fr. Retrieved 25 March 2020.
7.
«Maḥmūd Taymūr | Egyptian author». Encyclopedia Britannica.
