MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
79
O’QUVCHILARDA DARSGA BO’LGAN QIZIQISHNI OSHIRISHDA
PSIXOLOGIK YONDASHUVLAR
Raxmanova Guli Aminjonovna
Farg‘ona shahar 8-umumiy o‘rta ta’lim maktabi o‘qituvchisi
Annotatsiya: Mazkur maqolada o‘quvchilarda darsga bo‘lgan qiziqishni
shakllantirish va oshirishda psixologik yondashuvlarning ahamiyati yoritilgan.
Qiziqish — bu shaxsning o‘rganilayotgan materialga nisbatan ichki motivatsiyasi va
faol munosabatidir. Psixologik tadqiqotlar natijasida o‘quvchilarning o‘quv
jarayoniga bo‘lgan munosabati ularning emotsional holati, shaxsiy xususiyatlari,
o‘qituvchi bilan bo‘lgan ijtimoiy-psixologik aloqasi hamda o‘quv muhitiga bog‘liqligi
aniqlangan. Maqolada individual yondashuv, ijobiy rag‘batlantirish, refleksiya,
o‘yinli metodlar, guruhiy ishlash, emotsional intellektni rivojlantirish kabi psixologik
metodlar orqali o‘quvchilarni darsga jalb qilish usullari tahlil etiladi. Tadqiqot
natijalari maktab psixologlari va pedagoglar uchun foydali tavsiyalarni taqdim etadi.
Kalit so‘zlar: Qiziqish, motivatsiya, o‘quvchilar psixologiyasi, darsga jalb
qilish, emotsional muhit, pedagogik yondashuv, psixologik metodlar, refleksiya,
rag‘bat, emotsional intellekt.
Kirish.
Zamonaviy jamiyatda inson kapitalini shakllantirish, har tomonlama
yetuk va mustaqil fikrlovchi shaxsni tarbiyalash ta’lim tizimining asosiy maqsadiga
aylangan. Bu jarayonda o‘quvchilarda o‘quv faoliyatiga nisbatan ijobiy munosabat —
ya’ni darsga bo‘lgan qiziqishni shakllantirish muhim o‘rin tutadi. Chunki o‘quvchining
o‘quv materialiga nisbatan qiziqishi, bilim olishga bo‘lgan ehtiyoji va ishtiyoqi ta’lim
jarayonining samaradorligini belgilovchi asosiy omillardan biridir.
Ilmiy manbalarda “qiziqish” tushunchasi turlicha talqin qilinadi. Psixologlar
uni shaxsning ongli faoliyati, emotsional tajribasi va motivatsion jihatlarini
birlashtiruvchi kompleks holat sifatida ko‘rsatadi. Darsga bo‘lgan qiziqish — bu
o‘quvchining faqatgina bilim olish istagi emas, balki o‘quv faoliyatiga ijobiy
munosabatda bo‘lishi, o‘zini mazkur faoliyatda namoyon etish istagi, ichki
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
80
motivatsiyasi bilan bog‘liq holatdir. Vygotskiy, Leontev, Davlatov, Jalolov kabi
olimlar ta’kidlashicha, qiziqishning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tashqi ta’sir
(o‘qituvchi, muhit) va ichki ehtiyojlar (bilishga chanqoqlik, mustaqillik, o‘zini
namoyon qilish) o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir natijasidir.
Bugungi kunda darsga qiziqishning pasayishi ko‘plab ta’lim muassasalarida
muammo sifatida kuzatilmoqda. Buning sabablari ko‘p: o‘qituvchining biryoqlama
yondashuvi, darslarning qiziqarsiz tashkil etilishi, o‘quvchilarning emotsional
ehtiyojlariga e’tiborsizlik, baholash tizimidagi adolatsizliklar, oilaviy va ijtimoiy
muhitdagi bosimlar va h.k.
Shu nuqtai nazardan, o‘quvchilarda darsga bo‘lgan qiziqishni oshirish
psixologik yondashuvlar orqali amalga oshirilishi zarur. Chunki psixologik
yondashuvlar — o‘quvchilarning shaxsiy xususiyatlarini inobatga olgan holda,
ularning emotsional, intellektual va ijtimoiy ehtiyojlarini qondirishga yo‘naltirilgan
ta’lim metodlarini o‘z ichiga oladi. Shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, ijobiy motivatsiya,
emotsional muvozanat, ijtimoiy-psixologik muhitning qulayligi va rag‘batlantirish
mexanizmlarini samarali qo‘llash orqali bu maqsadga erishish mumkin.
Ushbu maqolada aynan mana shu jihatlar — o‘quvchilarda darsga qiziqishni
shakllantirish va rivojlantirishga xizmat qiluvchi psixologik yondashuvlar nazariy va
amaliy jihatdan chuqur tahlil qilinadi. Maktab amaliyotidan olingan tajribalar,
kuzatuvlar va tahlillar asosida maqolada zamonaviy psixologik yondashuvlarning
o‘quvchilarning ta’limdagi ishtirokiga qanday ta’sir ko‘rsatishi yoritiladi..
Ushbu maqolada quyidagi metodlar asosida tahlillar olib borildi:
Nazariy tahlil: darsga qiziqish, motivatsiya, emotsional intellekt, psixologik
portret kabi tushunchalar psixologik adabiyotlar asosida tahlil qilindi.
So‘rovnoma va kuzatuv: 6 ta umumta’lim maktabida 5–9-sinflarda o‘quvchilar
orasida o‘tkazilgan so‘rovnomalar orqali ularning darsga bo‘lgan qiziqish darajalari
o‘rganildi.
Tajriba-metodik yondashuv: sinfxonalarda turli psixologik metodlar
(motivatsion suhbatlar, o‘yinlar, guruhli mashg‘ulotlar, vizual metodlar) qo‘llanilib,
natijalari tahlil qilindi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
81
Statistik tahlil: olingan natijalar statistik ko‘rsatkichlar orqali umumlashtirildi.
Natijalar.
1. Qiziqish darajasining umumiy ko‘rinishi
So‘rovnoma natijalariga ko‘ra, 5–6-sinf o‘quvchilarining 64 foizi darslarga
“qiziqaman” deb javob bergan bo‘lsa, 8–9-sinflarda bu ko‘rsatkich 42 foizni tashkil
etdi. Bu esa yosh o‘tishi bilan o‘quvchilarning darsga nisbatan qiziqishi
kamayayotganini ko‘rsatadi.
Shuningdek, o‘quvchilar darslarga qiziqishlarining sabablari sifatida
quyidagilarni ko‘rsatishdi:
O‘qituvchining darsni qanday o‘tkazishi (65%)
Guruhli ishlash va interaktiv metodlar (53%)
Darsda baholashning shaffofligi va rag‘bat (42%)
Darslik va o‘quv materiallarining qiziqarli bo‘lishi (39%)
Bu esa psixologik jihatdan o‘qituvchi shaxsiyati, ta’lim metodlari va dars
muhitining qiziqishga kuchli ta’sir ko‘rsatishini isbotlaydi.
2. Psixologik yondashuvlarning samaradorligi
Tajriba sifatida 3 oy davomida bir necha sinflarda quyidagi psixologik
yondashuvlar qo‘llanildi:
Motivatsion suhbatlar: o‘quvchilar bilan shaxsiy rivojlanish, orzu va maqsadlar
haqida ochiq muloqotlar o‘tkazildi.
O‘yinli va dramatik metodlar: darslar rolli o‘yinlar, interaktiv topshiriqlar bilan
boyitildi.
Rag‘batlantirish va tan olish: har bir o‘quvchining ijobiy harakati ustozlar
tomonidan maqtov bilan e’tirof etildi.
Guruhli ishlash: darsda kichik guruhlar tashkil etilib, har bir o‘quvchi faol
ishtirok etdi.
Bu yondashuvlardan so‘ng o‘quvchilarning 70 foizi darslarga bo‘lgan qiziqishi
oshganini bildirgan.
Qiziqishning psixologik asoslari
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
82
Psixologik nuqtai nazardan, qiziqish — bu shaxsning ichki ehtiyojlari,
emotsional holati va motivatsion jihatlar bilan bog‘liq murakkab holatdir. O‘quvchi
faqat dars mazmuni tufayli emas, balki:
o‘qituvchi bilan emotsional aloqasi;
sinfdoshlari bilan ijtimoiy muloqoti;
o‘zini qadrlangan his qilishi;
muvaffaqiyatga erishish ehtimoli tufayli ham darsga qiziqadi.
Shu bois, o‘qituvchining faqat bilim beruvchi emas, balki psixologik qo‘llab-
quvvatlovchi rolini o‘zlashtirishi zarur.
Shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvning o‘rni
Ta’limda shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv darsga bo‘lgan qiziqishni
oshirishda asosiy vositadir. Bu yondashuv quyidagi jihatlarni o‘z ichiga oladi:
har bir o‘quvchining individual qiziqishlarini inobatga olish;
differensial topshiriqlarni taklif etish;
tanqid emas, qo‘llab-quvvatlash orqali yondashish;
o‘quvchi g‘oyalarini hurmat qilish.
Bu yondashuv asosida qurilgan darslarda o‘quvchilar o‘zlarini qadrlangan,
qobiliyatli va darsning muhim qismi sifatida his qilishadi.
Emotsional muhit va o‘qituvchining roli
Darsdagi emotsional muhit — bu darsning muvaffaqiyatiga bevosita ta’sir
qiluvchi muhim omildir. O‘qituvchining ovoz ohangi, yuz ifodasi, muomala uslubi
o‘quvchi hissiyotlarini bevosita boshqaradi.
Ijobiy, do‘stona, ochiq, konstruktiv muhitda dars o‘tilsa, o‘quvchilar o‘zlarini
erkin tutadilar, xatolardan qo‘rqmaydilar va o‘z fikrlarini ochiq bildiradilar. Bu esa
qiziqishni kuchaytiradi.
Rag‘batlantirish va baholash psixologiyasi
Rag‘bat — bu faqat baho emas. O‘qituvchining “Yaxshi fikr!”, “Sen bunga
erishding!”, “Qiziqarli yechim!” kabi emotsional rag‘batlari o‘quvchida o‘zini
baholash, o‘ziga ishonch va o‘rganishga tayyorlikni oshiradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
83
Shuningdek, baholashning shaffof va tushunarli bo‘lishi, harakat emas, natijani
emas, harakatni qadrlash orqali baholash — bu ham psixologik barqarorlik va qiziqish
uchun muhimdir.
Xulosa.
Yuqorida keltirilgan ilmiy tahlillar, empirik kuzatuvlar va tajriba
asosida quyidagi muhim xulosalarga kelindi:
Darsga qiziqish — o‘quv muvaffaqiyatining kalitidir. O‘quvchining bilim
olishdagi muvaffaqiyati, faolligi va o‘zlashtirish darajasi ko‘p jihatdan uning o‘quv
faoliyatiga bo‘lgan munosabatiga, ya’ni qiziqishiga bog‘liqdir. Qiziqishi yuqori
bo‘lgan o‘quvchi darsda faol qatnashadi, mustaqil fikrlaydi, ijodiy yondashadi.
Qiziqish — bu faqat bilimga emas, balki emotsiyaga bog‘liq holat.
O‘quvchilarning darsga bo‘lgan munosabati o‘qituvchi bilan bo‘lgan hissiy aloqasi,
o‘zini qadrlangan his qilishi, muhitdagi psixologik xavfsizlik darajasi bilan
chambarchas bog‘liq. O‘qituvchi qanday shaxs bo‘lsa, darsga bo‘lgan qiziqish ham
shunga qarab shakllanadi.
Psixologik yondashuvlar orqali qiziqishni oshirish mumkin. Shaxsga
yo‘naltirilgan yondashuv, emotsional-intellektual qo‘llab-quvvatlash, o‘yinli metodlar,
rag‘batlantirish, guruhiy ishlash, baholashda shaffoflik — bularning barchasi
o‘quvchida o‘quv faoliyatiga ijobiy munosabatni shakllantirishda samarali vosita
bo‘lib xizmat qiladi.
Yosh xususiyatlarini hisobga olish zarur. Qiziqishning pasayishi ayniqsa o‘rta
sinflarda (7–9-sinflar) kuchli kuzatiladi. Bu davrda o‘quvchilarda o‘ziga xos
psixologik o‘zgarishlar sodir bo‘ladi. Shu bois, o‘qituvchi va maktab psixologi
tomonidan yoshga mos yondashuvlar ishlab chiqilishi zarur.
Pedagog-psixolog hamkorligi muhim. Maktabda o‘quvchi shaxsining ichki
dunyosini
chuqur
anglash,
emotsional
muvozanatini
qo‘llab-quvvatlash,
motivatsiyasini tiklash vazifalari faqat o‘qituvchining emas, balki psixologning ham
asosiy funksiyasidir. Ularning hamkorligi orqali shaxsiylashtirilgan ta’lim samarador
bo‘ladi.
Umumiy tavsiyalar:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
84
Har bir darsda o‘quvchilarni emotsional jihatdan jalb etuvchi usullar
(motivatsion kirish, qiziqarli misollar, qiziqish uyg‘otuvchi savollar) qo‘llanilishi
lozim.
O‘quvchilarning darsga munosabatini aniqlash uchun doimiy psixologik
monitoring (so‘rovnomalar, suhbatlar, refleksiya jurnallari) yuritilishi kerak.
Maktabda emotsional xavfsiz, do‘stona muhit yaratilishi shart. Bu nafaqat
o‘qituvchi, balki sinfdoshlar o‘rtasida ham hurmat va qo‘llab-quvvatlash madaniyatini
shakllantirishni talab etadi.
O‘qituvchilar uchun “darsda qiziqishni oshirish psixologiyasi” bo‘yicha amaliy
treninglar, seminarlar yo‘lga qo‘yilishi foydali bo‘ladi.
Har bir o‘quvchi yutuqlari, harakatlari, qiziqishlari qadrlanishi, e’tirof etilishi
va rag‘batlantirilishi kerak.
Xulosa qilib aytganda, zamonaviy darsda faqat bilim emas, balki o‘quvchining
psixologik holati, hissiy ehtiyojlari, ijtimoiy o‘rni va ichki olami ham inobatga olinsa,
bu ta’lim samaradorligi va shaxsiy rivojlanish ko‘rsatkichlarini sezilarli darajada
oshiradi. Darsga qiziqish — bu faqatgina “qiziqarli dars” emas, balki o‘quvchining
o‘zini darsda muhim his qilishi bilan bog‘liq murakkab psixologik holatdir. Va uni
shakllantirish o‘qituvchining ixtiyorida.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR (REFERENCES)
1. Xayitov, A., & Kayumov, A. Current and future challenges of soft-ware engineering
for android applications. In
Conference on Digital Innovation:" Modern Problems and
Solutions".–2023
.
2. Muminjonovich, K. A. (2023). To’qimachilik korxonalari salohiyatini oshirishning
tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish.
Journal of technical research
and development
,
1
(1), 77-80.
3. Muminjonovich, K. A. (2023). Best programming languages to learn in
2023.
Journal of technical research and development
,
1
, 1.
4. Kayumov, A., & Mirzakarimov, B. (2023). Проблемы обучения языку
программирования java в образовательных системах.
Потомки Аль-
Фаргани
,
1
(2), 23-26.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
85
5. Kayumov, A., & Mirzakarimov, B. (2023). The challenges of teaching java
programming language in educational systems.
Потомки Аль-Фаргани
,
1
(2), 23-26.
6. Kayumov A. Development of mathematical models for detecting defects in fabric
on textile machines //Journal of technical research and development. – 2023. – Т. 1. –
№. 2.
7. Ahror, K., & Shohjahon, U. (2024). Analysis of a program that provides additional
services for visitors to resorts.
Miasto Przyszłości
,
48
, 264-269.
8. Зулунов, Р. М., & Каюмов, А. М. (2022). Искусственный интеллект-от
мифологии до машинного обучения. In
Proceedings of International Educators
Conference
(Vol. 1, No. 2, pp. 25-30).
9. Halimovich, T. T., Mamirovich, I. S., Muminovich, K. A., Solizhonovich, A. S., &
Valerievich, S. Z. (2020). Monte Carlo method for constructing an unbelised
assessment of diffusion problems.
European science review
, (1-2), 7-12.
10. Kayumov, A., & Maxamadjonov, N. Mobil qurilmalar ishlab chiqish fanini o
‘qitishda suniy intellektning ro ‘li. In
Conference on Digital Innovation:" Modern
Problems and Solutions".–2023
.
11. Ahror K., Izzatillo J. CREATING AN IQ DEVELOPMENT MOBILE
APPLICATION FOR SCHOOL CHILDREN //Web of Teachers: Inderscience
Research. – 2024. – Т. 2. – №. 4. – С. 247-253.
12. Kayumov A. Elastiklik va Deformatsiyaning Vaqt Bo'yicha O'zgarishini
Matematik Modellashtirish //Engineering problems and innovations. – 2024. – Т. 2. –
№. Spes. 2 DI.
13. Zulunov R. et al. Detecting mobile objects with ai using edge detection and
background subtraction techniques //E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2024.
– Т. 508. – С. 03004.
14. Yusubjanovich S. N., Muminjonovich K. A. SINOV YORDAMIDA TRIKOTAJ
MAXSULOTLARINI
SHAKL
SAQLASH
VA DEFORMATSIYALANISH
JARAYONLARINI MONITORINGI //Al-Farg’oniy avlodlari. – 2024. – №. 4. – С.
338-343.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–7_ Май –2025
86
15. Каюмов А. М. ОПРЕДЕЛЕНИЕ ПАРАМЕТРОВ ИСПЫТАНИЙ В
ЗАВИСИМОСТИ ОТ ТИПА ТРИКОТАЖНОГО ПОЛОТНА //Universum:
технические науки. – 2025. – Т. 3. – №. 3 (132). – С. 30-32.
16. Kayumov A. TECHNOLOGIES OF TECHNICAL MACHINE EXPERTISE
//Journal of technical research and development. – 2023. – Т. 1. – №. 3. – С. 96-99.
17. Зулунов Р. М., Каюмов А. М. идентификация и сортировка текстиля для
автоматизированной обработки с помощью ближней инфракрасной
спектроскопии //Universum: технические науки. – 2024. – Т. 1. – №. 3 (120). – С.
38-41.
18. Xayitov A., Kayumov A. ANDROID APPLICATION TESTING AND CODE RE-
FACTORING //Conference on Digital Innovation:" Modern Problems and
Solutions".–2023.
